Với nhiều game thủ may mắn, những chiếc máy điện tử bốn nút là một phần quan trọng của những năm tháng tuổi thơ đầy ắp kỷ niệm đẹp. Với nhiều bạn trẻ của ngày hôm nay, khoe ảnh bắt Pokémon trên Facebook là một phần không thể thiếu trong cuộc sống xã hội mỗi ngày. Nhưng bất kể bạn là ai, yêu quý Nintendo đến mức nào, bạn có biết từ chiếc NES 8-bit đến ứng dụng Pokémon Go chạy trên iPhone 64-bit của ngày hôm nay là cả một hành trình dài, nhiều nước mắt hơn niềm vui của gã khổng lồ game Nhật Bản?

Cách đây khoảng một năm, với số tiền dành dụm ít ỏi của mình, tôi quyết định chiều chuộng bản thân bằng cách bỏ ra khoảng 6 triệu đồng nhờ bạn "xách" chiếc PlayStation 4 của Sony về Việt Nam. Mất hơn một tháng chờ đợi và lo lắng, PS4 về tay tôi trong một ngày chủ nhật đẹp trời. Lụi cụi đi mua dây HDMI, biến áp và cả một chiếc tủ kê nho nhỏ, tôi nhanh chóng đắm chìm trong không khí hào hứng của Diablo 3. Cuối cùng thì, lần đầu tiên kể từ thời học đại học, tôi cũng đã lại có thêm một cỗ máy có thể chơi game – những tựa game "nghiêm túc" chứ không phải là game di động nhạt nhẽo.

Đắm chìm trong cơn "nghiện" được 3 ngày đến mức suýt nữa quên cả "gấu", tôi ngái ngủ bước vào phòng ăn trong cái lườm của mẹ. "Mày cẩn thận không tao đập cái Nintendo đi đấy!".

20 năm trước, 3 chữ "Nin ten đô" in sâu trong suy nghĩ của tôi và của mẹ. Ngày ấy tôi phát cuồng vì những tựa game bốn nút mà đặc biệt là săn vịt và bắn tăng... Và cũng như nhiều game thủ nhí khác, tôi nghèo.

Chơi game ở nhà hàng xóm đầu ngõ tốn đến tận 500 đồng một tiếng. Một bát phở hồi đó chắc có giá 2 nghìn rưỡi, hoặc 3 nghìn. Đến khi hai anh cạnh nhà có máy bốn nút NES thì sức chịu đựng của tôi đi đến giới hạn. Như bất kỳ một đứa trẻ chân chính nào khác, giải pháp duy nhất của tôi là vòi vĩnh bố mẹ, và bởi vì mẹ chiều hơn bố, mẹ cũng phải nghe 3 chữ "Nin ten đô" nhiều hơn bố.

20 năm trôi qua, với mẹ, cái máy chơi game của tôi vẫn là Nintendo. Sau máy "bốn nút", tôi chưa từng được sở hữu một chiếc máy chơi game nào cả, vì đến năm cuối cùng tôi học cấp 1, bố tôi mua máy vi tính để vẽ CAD. Nintendo là chiếc máy chơi game duy nhất mẹ biết tới và lúc nào cũng có thể dọa đập.

Nhưng 20 năm ấy cũng là 20 năm đầy ắp những "lên lên xuống xuống trái phải trái phải" của Nintendo. Nhân dịp Pokemon trở lại gây sốt ở Việt Nam, hãy cùng GenK nhìn lại những thành công huy hoàng và cả những thất bại muối mặt của một thương hiệu đã từng gắn bó với cả một thế hệ trẻ con (và phụ huynh) trên mảnh đất hình chữ S.

Có một điều khá hiển nhiên là máy điện tử bốn nút (tên gọi đầy đủ Nintendo Entertainment System, thường gọi NES) đầu tiên của Nintendo không chỉ thành công duy nhất tại Việt Nam. Ra mắt tại Nhật Bản từ tận năm 1983 với tên gọi Famicom, thành công không đến với NES một cách dễ dàng. Những chiếc NES đầu tiên gặp lỗi chipset, buộc Nintendo phải tiến hành thu hồi sản phẩm và thay thế sản phẩm. Nhưng chỉ đúng 1 năm sau, NES đã trở thành chiếc máy chơi game bán chạy nhất tại Nhật Bản.

Nintendo Entertainment System, thường gọi NES

Thành công tại quê nhà thúc đẩy Nintendo mang con cưng tới Mỹ, và đây mới là thử thách khó khăn nhất của hãng game Nhật Bản. Lúc này, ngành game nước Mỹ đang điêu đứng vì "đại thảm họa Atari", khi thị trường bão hòa và giá trị lao dốc từ 3,2 tỷ USD xuống 100 triệu USD vào năm 1985. Ngày lên kệ của NES tại Mỹ liên tục bị đẩy lùi, và doanh số ban đầu tại New York còn bị các nhà bán lẻ cho là "không thể cứu vãn".

Trong cái khó ló cái khôn. Đầu tiên, Nintendo đưa ra chiến lược "trung thực tuyệt đối". Nếu như các hãng game tại Mỹ luôn bán băng game của mình bên trong những chiếc hộp mang tính chất "thổi phồng" chất lượng đồ họa thì Nintendo lại luôn đưa ra những hình ảnh rất gần gũi với chất lượng thực sự của game. Tiếp đến, để chống lại ấn tượng xấu của các nhà bán lẻ và người tiêu dùng Mỹ lúc này vốn đang coi video game là một trào lưu hết thời, Nintendo quyết định thực thi một chiến lược kiểm thử và chứng nhận sản phẩm một cách nghiêm ngặt. Những băng game được cấp phép chính thức từ Nintendo luôn có dòng chữ "Tem chứng nhận này là để đảm bảo với bạn rằng Nintendo đã chấp thuận và đảm bảo cho chất lượng của sản phẩm này". Trong trường hợp bạn chưa nhận ra, chính mô hình kiểm thử chặt chẽ như thế này đã là chìa khóa để Apple và Google tận hưởng thành công từ mô hình chợ ứng dụng, vốn trước đó hoàn toàn không hề tồn tại trên Windows.

Ít ai biết rằng một phần lý do NES trở thành kỷ niệm đẹp của tất cả trẻ em trên toàn cầu cũng là bởi chiếc tem chất lượng của Nintendo cũng chính là chiếc tem đảm bảo cho sự an toàn về nội dung. Tại Mỹ, Nintendo America kiên quyết kiểm duyệt các nội dung liên quan tới tình dục và tôn giáo. Ngay đến cả nhà phát hành Lucasfilm (một trong những thế lực xây dựng vai trò máy chơi game của PC) cũng phải khốn đốn vì tựa game Maniac Mansion của hãng này bị Nintendo kiểm duyệt vô số lần trước khi được đặt chân lên NES.

Cuối cùng, Nintendo đã thực hiện một dự án quảng bá hoành tráng với mục đích nhấn mạnh vào công nghệ vượt trội của NES so với các đối thủ cùng thời. Không chỉ dừng ở mức độ khẩu hiệu, dự án này còn sản sinh ra 2 sản phẩm bán kèm NES là chú robot R.O.B và khẩu súng "bắn vịt" Zapper. Cả hai đều không góp mặt trên nhiều tựa game, nhưng rõ ràng là công chúng của những năm cuối 1980 không thể không chú ý tới sự siêu việt về mặt công nghệ của NES.

Nintendo Entertainment System, thường gọi NES

Đến năm 1989, 37% hộ gia đình tại Nhật Bản đã sở hữu một chiếc Famicom. Một năm sau, 30% hộ gia đình tại nước Mỹ đã mua NES, cao hơn hẳn so với mức 23% của PC.

Cũng trong năm này, doanh số NES chính thức vượt mặt tất cả các hệ máy chơi game đã từng được phát hành trên cả thế giới. Khẩu hiệu quảng cáo cho thương hiệu NES được đổi thành "Không thể bị đánh bại".

Đến thời điểm ngưng sản xuất vào năm 2003, Nintendo Entertainment System/Famicom đã đạt được doanh số gần 62 triệu máy. Cho đến tận năm 2008, khi không còn nguồn cung linh kiện từ đối tác, Nintendo mới chính thức khai tử NES.

Không một ai có thể phủ nhận được vai trò quan trọng của NES: hệ máy này là xuất phát điểm của rất nhiều các dòng game huyền thoại như Super Mario Bros, Zelda, Metroid, Rockman (Mega Man), Final Fantasy, Dragon Quest và Castlevania. Ngay trên đỉnh cao, Nintendo mắc phải sai lầm đầu tiên. Năm 1987, NEC và Hudson phối hợp ra mắt chiếc PC Engine để mở màn cho thời đại console 16-bit. Một năm sau đó, Sega ra mắt Mega Drive, thường được biết tới với tên gọi tại Mỹ là Genesis.

Với chất lượng đồ họa và âm thanh cao cấp hơn hẳn chiếc NES 8-bit, cả Genesis và PC Engine đều trở thành những mối đe dọa tiềm tàng đối với Nintendo. Song, quá tự tin vào chiến thắng áp đảo của NES trong thời kỳ trước, Nintendo phải đợi tới cuối năm 1990 mới tung ra đòn đáp trả: Super Nintendo Entertainment System (SNES) với tên gọi tại Nhật Bản là Super Famicom.

Super Nintendo Entertainment System (SNES) với tên gọi tại Nhật Bản là Super Famicom.

Dĩ nhiên, SNES cũng nhanh chóng đạt được thành công khổng lồ khi đợt hàng ban đầu bao gồm 300.000 đơn vị bán hết trong vòng vài giờ. Cơn sốt SNES lớn tới mức chính phủ Nhật Bản phải ra yêu cầu trong tương lai các hãng game chỉ được phép tổ chức ra mắt console vào dịp cuối tuần. Thậm chí, Yakuza cũng để mắt tới SNES, buộc Nintendo chỉ dám vận chuyển hàng vào ban đêm để tránh bị cướp hàng.

Trong những năm đầu tiên của Super Famicom/SNES, vị trí thứ hai trên thị trường không thuộc về Mega Drive hay PC Engine mà vẫn tiếp tục thuộc về NES. Sức sống của SNES cũng như sự bất lực của Sega và NEC rõ ràng là minh chứng cho thấy vị thế tuyệt đối của Nintendo vào đầu thập niên 1990.

Không may cho Nintendo, cuộc chơi 16-bit chưa ngã ngũ tại đây. Sega đã không thể tận dụng lợi thế về thời gian, song hãng game Nhật Bản này cũng đã nhanh chóng xây dựng lại hình ảnh của mình: Nintendo vẫn sẽ là hãng game gia đình, nhưng Sega Genesis mới là chiếc máy "cool ngầu" nhắm vào đối tượng thanh thiếu niên tuổi teen. Một cuộc khảo sát do Sony thực hiện cho thấy tuổi teen tại Mỹ sẽ thoải mái khoe khoang về chiếc Genesis của mình nhưng lại thường xấu hổ che giấu về chiếc SNES.

Mortal Kombat trên Genesis (năm 1993)

Trong khi vẫn kiểm duyệt và đánh giá game một cách gắt gao như Nintendo, Sega vẫn chấp nhận các cảnh bạo lực trong game của mình. Năm 1993, Mortal Kombat ra mắt trên Sega Genesis ở trạng thái được giữ nguyên các cảnh kết liễu (Fatality) dã man trong khi phiên bản SNES bị thay máu thành... mồ hôi. Fatality trên SNES bị chỉnh sửa để trở nên ít bạo lực hơn và do đó... kém "đã" hơn Genesis. Kết quả là doanh số bán Mortal Kombat trên Genesis cao gấp 3 lần phiên bản SNES.

Kết quả cuối cùng là trong khi SNES vẫn đè bẹp Genesis tại Nhật Bản, cả Nintendo lẫn Sega đều không thể chiếm thế thượng phong tại Mỹ. Kết thúc vòng đời, SNES chỉ đạt doanh số 49 triệu máy, cao hơn Genesis nhưng vẫn là quá thấp so với kỷ lục 62 triệu máy của đàn anh NES. Cuộc chiến gay gắt giữa SNES và Genesis sau này đã được nhắc tới với vai trò là cuộc chiến console đầu tiên với sự góp mặt cân tài cân sức của cả 2 bên tham gia và cũng là bài học cho Nintendo: bất lợi có thể đến từ bí quyết thành công, và kiêu ngạo sẽ luôn luôn đem lại hậu quả xấu.

Trong khi Nintendo vẫn là người giành phần thắng của cuộc chiến console đầu tiên, sự cạnh tranh gay gắt giữa SNES và Genesis đã phá vỡ thế áp đảo của Nintendo trên một khía cạnh quan trọng: lần đầu tiên trong lịch sử, các hãng game độc lập được quyền phát hành cùng một tựa game đỉnh cho nhiều tựa máy. Sự thay đổi này sẽ sớm gây ra hậu quả nặng nề cho Nintendo khi một đối thủ thực sự xứng tầm xuất hiện. Đau đớn hơn, đối thủ này còn là "đệ tử" của chính Nintendo.

Cũng giống như Nintendo, vào thập niên 1980 và 1990, Sony vẫn đang đứng trên đỉnh thế giới công nghệ và cũng được coi là một minh chứng cho sức mạnh Nhật Bản. Thế nhưng, trong nội bộ Sony, video game vẫn bị coi là một thị trường nhất thời, một mảng kinh doanh hời hợt đáng bị coi thường. Ngay đến cả cha đẻ của PlayStation là Ken Kutaragi cũng suýt nữa mất việc khi bị các cấp trên tại Sony phát hiện đang bí mật phát triển chip âm thanh cho SNES.

Sự ủng hộ của CEO Norio Ohga là lý do giúp cho Kutaragi giữ lại được vị trí của mình tại Sony cho tới khi hoàn thành mẫu chip nói trên. Với cơ sở là thành công của dự án này, Nintendo ký hợp đồng mời Sony phát triển một đầu đọc đĩa CD-ROM cho máy SNES với gên gọi "Play Station". Sau khi phụ kiện này ra mắt thành công tại CES 1991, mâu thuẫn giữa 2 ông lớn bắt đầu nảy sinh: Sony muốn thu toàn bộ tiền bản quyền từ đĩa CD game bán ra và sau đó mới chia lại cho Nintendo (cần phải nhớ rằng cho đến hết thời kỳ Blu-ray thì Sony vẫn là một công ty kiểm soát rất nhiều tiêu chuẩn lưu trữ dữ liệu trên toàn cầu).

Hiển nhiên, Nintendo không chấp thuận đề xuất này. Gã khổng lồ ngành game còn cay cú tới mức công bố hợp tác với đối thủ lớn nhất của Sony là Philips chỉ đúng một ngày sau sự kiện CES 1991. Sony bị bất ngờ và mọi nỗ lực làm hòa sau đó đổ bể, kể cả khi Nintendo ký hợp đồng cho phép Sony sản xuất phụ kiện chính thức cho SNES. Lúc này, Sony chuyển sang tập trung phát triển hệ máy chơi game đầu tiên của mình, vẫn với thương hiệu "PlayStation".

Cực chẳng đã, thương vụ của Nintendo và Philips cũng chẳng đi đến đâu. Hệ quả là không chỉ SNES mà đến cả người kế thừa là Nintendo 64 (hay còn gọi là N64) cũng không sử dụng CD mà vẫn phải tiếp tục gắn bó với băng cartridge. May mắn cho Nintendo, cái chết của cartridge chưa đến ngay lập tức: khi PlayStation mới ra mắt, Nintendo thường xuyên lên mặt báo để bày tỏ "quan ngại" về tính ổn định và độ bền của CD, dù rõ ràng là những chiếc đĩa quang không đòi hỏi phải ...thổi để hoạt động như băng cartridge. Một mối lo khác là bản quyền: khả năng sử dụng modchip trên PlayStation cho phép người dùng có thể thoải mái sử dụng đĩa lậu, một tình trạng kéo dài tới cả PlayStation 2 sau này.

Nhưng cũng giống như cuộc đua giữa Nintendo và Sega, cuộc đua mới giữa N64 và PlayStation sẽ không kết thúc trong một sớm một chiều. Những chiến lược đã từng được Nintendo sử dụng để thiết lập thành công khổng lồ cho SNES và NES đã trở thành con dao hai lưỡi làm hại N64. Đầu tiên, chính sách quản lý chặt chẽ các nhà phát hành độc lập cũng như tinh thần "ưu tiên của nhà trồng được" của Nintendo đã bị Sony khai thác. Mối quan hệ tốt đẹp được Sony xây dựng với Square, Enix (lúc này chưa sáp nhập), Namco, Eidos, EA và nhiều hãng game lớn khác đã trở thành chìa khóa cho thành công của PlayStation – danh sách các tựa game bán chạy nhất trên PlayStation tràn ngập các tựa game không do Sony phát triển. Một trong những lý do chủ chốt khiến cho N64 gặp bất lợi trước PlayStation là bởi hệ máy của Nintendo quá thiếu các tựa game nhập vai JRPG – một điều thực sự trớ trêu, bởi cả Square và Enix đều gây dựng tên tuổi từ các hệ máy của Sony.

Tiếp đến, sự kiêu ngạo của Nintendo (ra mắt N64 sau PlayStation tới 2 năm) đã cho phép Sony trở thành tên tuổi tiên phong cho thế giới game 3D mới mẻ. Bất chấp sự thật rằng hiệu năng phần cứng của N64 vượt trội hơn hẳn, doanh số game độc quyền trên hệ máy của Sony vẫn cứ đè bẹp con cưng của Nintendo.

Cay đắng hơn, chính sách tập trung vào game dành cho trẻ em của Nintendo đã tạo ra một lợi thế không hề nhỏ cho Sony. Nhận thấy Nintendo vẫn chưa tỉnh giấc từ miếng đòn đau của Sega trong cuộc chiến giữa SNES và Genesis, Sony đã đánh thẳng vào đối tượng game thủ teen vừa "hết tuổi" chơi N64 - đối tượng thèm khát một trải nghiệm game phức tạp hơn, có chiều sâu hơn cả về lối chơi và cốt truyện. Trong khi Nintendo không phải là không có những tựa game đáp ứng nhu cầu này (ví dụ như GoldenEye 007 hoặc Legend of Zelda: Ocarina of Time), PlayStation tỏ ra áp đảo hoàn toàn nhờ thu hút được Final Fantasy, Metal Gear Solid và Tomb Raider. Những game thủ đã lớn lên cùng SNES và NES nay đã trở thành nguồn sống của PlayStation.

Nhưng thế mạnh đó không phải là không có lý do, và lý do ở đây vẫn gói gọn lại trong "nỗi đau" lớn nhất của Nintendo: lỡ hẹn với CD. Dù cho N64 tỏ ra khá áp đảo PlayStation về đồ họa, ưu thế về giá cũng như quy mô sản xuất của CD buộc nhiều nhà phát hành phải lựa chọn PlayStation thay vì N64, trong đó bao gồm cả Final Fantasy VII của Square và Dragon Quest VII của Enix, vốn ban đầu được phát triển cho Nintendo. Kết thúc cuộc chiến console thế hệ mới, Sony đè bẹp Nintendo với doanh số PlayStation bán ra đạt hơn 100 triệu chiếc, cao gấp 3 lần doanh số N64.

Con số 32 triệu máy bán ra của N64 không phải là quá tồi tệ nhưng vẫn là một bước suy giảm chóng mặt so với mức 49 triệu máy của SNES. Nguy hiểm hơn, thế hệ console tại gia tiếp theo của Nintendo là GameCube chỉ đạt doanh số 22 triệu máy, thậm chí còn thấp hơn 2 triệu máy so với chiếc Xbox của Microsoft, vốn mới mới tham gia vào thị trường game được vài năm. Thất bại của GameCube khiến cho Nintendo càng thất thế trước các nhà phát hành độc lập khi nhiều bên tuyên bố từ bỏ hệ máy của Nintendo để tập trung duy nhất cho PlayStation 2 và Xbox – một tình trạng sẽ tiếp diễn với nhiều thế hệ game sau này. Cùng lúc, cơn sốt FPS nói riêng và game hành động nói chung đã trở thành lưỡi dao chí mạng vào chiến lược "máy chơi game gia đình" của Nintendo.

Trong lúc Sony lên đỉnh cao với PS2, Game Cube trở thành vệt đen tồi tệ nhất của lịch sử Nintendo tính đến thời điểm này.

Nhưng hai thất bại liên tiếp trên thị trường console vẫn chưa đủ để nhấn chìm Nintendo. Ngoài thị trường console, đến giữa thập niên 1990 gã khổng lồ Nhật Bản này vẫn tiếp tục thống trị trên một chiến trường quan trọng khác: game di động. Vào thời điểm kết thúc năm tài chính 1997 của Nhật Bản (tức tháng 3/1998), chiếc Game Boy đã đạt doanh số lên tới 64.42 triệu máy. Song, một lần nữa, thành công luôn đã lại kéo tụt tinh thần sáng tạo của Nintendo: khi chiếc Game Boy màn hình đơn sắc đã đi đến tuổi thứ 5, Nintendo thẳng thừng thừa nhận trước báo giới rằng thành công của hệ máy này là quá đủ để trì hoãn quá trình phát triển của phiên bản tiếp theo. Trong những năm sau đó, Nintendo còn tiếp tục ra mắt thêm 3 mẫu Game Boy đơn sắc khác.

Phải đến tận năm 1998, tức là ngay trước sinh nhật lần thứ 10 của Game Boy, phiên bản kế nhiệm Game Boy Color mới ra mắt với đồ họa chỉ tương đương với chiếc NES 8 bit của thập niên 1980. May mắn cho Nintendo, thành công của quá khứ lần này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho GBC: do tương thích rất tốt với toàn bộ kho game cũ của Game Boy đơn sắc, Game Boy Color vẫn có thể đánh bại những hệ máy cầm tay ưu việt hơn như Geo Pocket của SNK và WonderSwan của Bandai. Tổng cộng, Game Boy Color và Game Boy đạt doanh số 118,7 triệu máy và đến nay vẫn là hệ máy chơi game di động thành công thứ hai trong lịch sử.

3 năm sau ngày ra mắt của Game Boy Color, Nintendo mới chịu vén màn một chiếc Game Boy thực sự cải tiến: Game Boy Advance với vi xử lý 32 bit mạnh mẽ. Ra mắt vào cùng một năm với nỗi thất vọng Game Cube, Game Boy Advance vẫn nhanh chóng đạt được thành công rộng khắp nhờ sức hút của các tựa game do chính Nintendo phát triển, trong đó đáng chú ý nhất là Pokémon: top 10 game bán chạy nhất của GBA ngập tràn thương hiệu Pokémon, 2 tựa game GBA duy nhất đạt doanh số trên 10 triệu đơn vị cũng là các phiên bản chính của Pokémon.

Cũng chính vào lúc này, cơn sốt Pokémon bắt đầu đạt tới đỉnh điểm trên toàn cầu nhờ sức hút của series anime cùng tên với nhân vật chính Ash Ketchum, người được coi là đại diện cho rất nhiều thế hệ game thủ Pokemon.

Song, cơn sốt Pokémon vẫn là không đủ để Game Boy Advance đạt được doanh số khổng lồ như Game Boy/Game Boy Color. Thành công này không đủ để cứu vớt lại thất bại sấp mặt của Game Cube trước PlayStation 2, và Nintendo phải gánh chịu khoản lỗ đầu tiên trong lịch sử hơn 100 năm. Lúc này, tình cảnh của gã khổng lồ Nhật Bản đang trở nên khốn đốn hơn bao giờ hết.

Trước thềm sự kiện ra mắt sản phẩm kế nhiệm của GBA vào năm 2004, chủ tịch Nintendo, ông Hiroshi Yamauchi khẳng định: "Nếu chúng tôi có thể mở rộng quy mô của ngành công nghiệp game, chúng tôi sẽ tái sinh lại cả thị trường toàn cầu và đưa Nhật Bản ra khỏi suy thoái. Đó là nhiệm vụ của Nintendo... Chiếc DS sẽ là một khoảnh khắc quyết định tới thành công của Nintendo trong những năm tới. Nếu nó thành công, chúng tôi sẽ lên thiên đàng. Nếu nó thất bại, Nintendo sẽ xuống địa ngục".

Trời không phụ lòng người tài. Ra mắt vào năm 2004, chiếc Nintendo DS đánh dấu một bước tiến vượt bậc của ngành game: không một ai có thể tưởng tượng được rằng một chiếc máy chơi game có tới 2 màn hình (nhỏ) và trong đó là một màn hình cảm ứng sử dụng stylus lại có thể cuốn hút tới vậy. Thế nhưng, sự kết hợp giữa đột phá phần cứng cùng thiết kế phần mềm thông minh qua các tựa game như New Super Mario Bros, Nintendogs, Mario Kart DS, Brain Age và nhiều phiên bản Pokémon (Black/White, Black 2/White 2, Platinum, HeartGold/SoulSilver) đã giúp cho Nintendo DS nhanh chóng thu phục được game thủ trên toàn cầu. Kết hợp với khả năng tương thích cùng hàng trăm tựa game của Game Boy Advance, Nintendo DS nhanh chóng trở thành hệ máy chơi game di động số 1 và duy nhất của Nintendo (ban đầu, Nintendo dự định sẽ bán song song song DS và các phiên bản Game Boy trong nhiều năm).

Đến cuối vòng đời, DS đạt doanh số hơn 150 triệu máy và trở thành hệ máy chơi game di động bán chạy nhất mọi thời đại. Tùy theo nguồn thống kê số liệu, DS cũng có thể là chiếc máy chơi game bán chạy nhất, tranh đấu trực tiếp với PlayStation 2, vốn có doanh số cũng vào khoảng 150 triệu máy. Quan trọng hơn, thành công của DS đã chứng minh rằng lối chơi sáng tạo vẫn có thể là chìa khóa đánh bại cấu hình và đồ họa – những thế mạnh đặc biệt của đối thủ PSP. Với tinh thần này, Nintendo trở lại thị trường console tại gia bằng một sản phẩm đè bẹp cả Xbox 360 lẫn PlayStation 3: Nintendo Wii.

Về mặt thông số, chiếc Wii chỉ là một phiên bản mở rộng của chiếc Game Cube đã ra mắt trước đó nhiều năm. Thế nhưng, về mặt tính năng, tay cầm Wii Remote mở ra một lối chơi hoàn toàn mới nhờ khả năng cảm biến chuyển động, cho phép người dùng tận hưởng một trải nghiệm game vận động chưa từng có trên bất kỳ một mẫu console tại gia nào của Sega, Sony hay Microsoft. Danh sách game bán chạy nhất của Wii tràn ngập các tựa game mà cả Sony lẫn Microsoft đều bất lực không thể copy được, từ Wii Sports, Wii Fit cho tới Mario Kart Wii. Sau này, các dự án chế tạo thiết bị cảm biến chuyển động dành cho Xbox 360 và PlayStation 3 như Kinect và Move cũng đều nhanh chóng chìm vào quên lãng dù đã ra mắt rất ấn tượng.

Thành công áp đảo của Wii trước 2 đối thủ vượt trội hơn hẳn về mặt công nghệ là Xbox 360 và PlayStation 3 cũng như thành công của NDS trước PSP đã chứng minh một nguyên tắc quan trọng của thế giới game: đồ họa không phải là tất cả. Thậm chí, ngay cả cốt truyện cũng không thể quan trọng như gameplay. Nhờ sở hữu một lối chơi sáng tạo hơn tất cả các hệ console đã từng ra mắt tới thời điểm này, Nintendo không chỉ phục thù cho Game Cube và N64 mà còn dạy lại cho Sony và Microsoft rằng bất chấp mọi khó khăn, Nintendo vẫn sẽ là một thế lực trong ngành game.

Ít nhất là cho đến khi Wii U ra đời.

Một đế chế không bao giờ sụp đổ trong một ngày, và thường những vết nứt đầu tiên bắt đầu ngay từ trong những ngày tháng huy hoàng nhất.

Khi Nintendo DS đã đủ 7 năm tuổi đời, cuộc cách mạng di động cũng đã hoàn tất: trong năm 2010, Apple không chỉ ra mắt chiếc iPhone 4 đánh dấu sự trưởng thành tuyệt đối của iPhone mà còn gây sốc cho cả thế giới với chiếc iPad đầu tiên. Android lúc này cũng đã trở thành thế lực thống trị thế giới smartphone về thị phần. Trong cùng một năm, Samsung hoàn tất công cuộc lật đổ Apple bằng chiếc Galaxy S II, mẫu smartphone đầu bảng đầu tiên có thể thực sự sánh vai với iPhone về chất lượng.

Không phải vô cớ mà người ta gọi trào lưu di động của những năm cuối thập niên 2000, đầu thập niên 2010 là một cuộc cách mạng: bắt đầu từ chiếc iPhone và sau này là Android, những chiếc điện thoại nhỏ gọn có sức mạnh vượt trội đã trở thành một phần không thể thiếu của người dùng trên toàn cầu cả trong công việc, cuộc sống thường nhật lẫn giải trí. Điều này cũng có nghĩa rằng vai trò của những chiếc máy chơi game di động cũng đã không còn như ngày trước. Đối thủ lớn nhất của Nintendo 3DS là PS Vita nhanh chóng trở thành nạn nhân của trào lưu di động: tính đến năm 2015, tức là sau 4 năm ra mắt, doanh số Vita chỉ đạt chưa đầy 10 triệu máy dựa theo số lượng ước tính của các công ty nghiên cứu thị trường. Sony thậm chí còn không dám công bố con số chính thức và các nhà phát hành game đình đám cũng lần lượt rời bỏ PS Vita.

Trong cơn hoạn nạn của PS Vita, chiếc 3DS của Nintendo cũng gặp khó khăn khi ra mắt với giá lên tới 250 USD. Chỉ trong vòng chưa đầy 6 tháng, Nintendo ra quyết định cắt giảm giá thành sản phẩm xuống còn 170 USD. Chiến lược này được coi là yếu tố tiên quyết giúp 3DS lật ngược thế cờ và trở thành một trong những sản phẩm thành công nhất của Nintendo.

Nintendo 3DS

Nhưng chiếc console song hành cùng 3DS không có được may mắn như vậy. "Say" trên chiến thắng của Wii, DS và 3DS, tháng 11/2012 Nintendo cho ra đời một hệ console có tay cầm tích hợp màn hình dưới tên gọi "Wii U". Trong khi chiếc máy này vẫn hỗ trợ Wii Remote và Nunchuck, rõ ràng là Wii U không hề có trọng tâm là các tựa game đơn giản nhưng hết sức thú vị (vì đòi hỏi vận động) như Wii. Chính vì vậy mà theo nhiều người, Wii U là một sản phẩm "không rõ mục đích tồn tại". Xét về đồ họa, hệ máy của Nintendo bị cả PS4 lẫn Xbox One đè bẹp. Xét về gameplay, màn hình trên Wii U GamePad hoàn toàn không thể mang đến trải nghiệm choáng ngợp như Wii Remote của thế hệ trước. Kho game của Wii U hoàn toàn thiếu vắng các tựa game hấp dẫn mà Sony hay Microsoft nếu muốn cũng không thể copy được, chưa kể đúng 2 năm sau một loạt các nhà phát hành lớn cũng lên tiếng tuyên bố sẽ ngừng hỗ trợ hệ máy của Nintendo.

Wii U

Không một ai bất ngờ trước doanh số đáng chán của Wii U, nhưng điều tồi tệ nhất vẫn còn ở trước mắt. Quý 2 năm 2014, sau nhiều năm chống chọi thành công trước sức ép của smartphone, doanh số 3DS đột ngột giảm sốc xuống còn chưa đầy 1 triệu máy. Nintendo đã thất bại toàn tập trước Apple và Samsung.

Thất bại thảm hại của Wii U là điều có thể dự đoán được, nhưng sự chững lại của Nintendo 3DS là một minh chứng rõ ràng cho thấy cựu vương của ngành game Nhật Bản đã tự hại mình theo cùng một cách "tự sát" của Nokia, Motorola và BlackBerry. Cũng giống như các ông lớn từng một thời thống trị ngành di động toàn cầu, Nintendo đã quá sợ hãi rằng việc ưu ái các nền tảng iOS và Android sẽ làm hại 3DS. Lịch sử đã luôn chứng minh rằng níu kéo thành công xưa cũ và trốn tránh các xu hướng tất yếu của tương lai chắc chắn sẽ khiến các công ty lụi bại, và ngay cả chiếc N64 cũng đã từng khốn đốn vì Nintendo quá ưu ái băng cartridge. Quả thật, 3DS (nên) là cơn ảo mộng cuối cùng của Nintendo. Thành công của hệ máy này đã khiến Nintendo tự dắt chân mình xuống vực.

Một năm sau, chủ tịch và CEO của Nintendo Satoru Iwata bất ngờ qua đời trong nỗi tiếc thương vô hạn của game thủ trên toàn cầu.

Thật may mắn, với một công ty đã gần 130 năm tuổi đời, sẽ không có gì là quá muộn. Đầu năm 2015, Nintendo tuyên bố sẽ sớm hợp tác với nhà phát triển di động DeNA để đưa các tựa game của mình lên di động. Nỗ lực đầu tiên đến từ thương vụ này là Miimoto đã nhanh chóng đạt được thành công với 10 triệu người dùng. Sang tới năm 2016, Nintendo tuyên bố sẽ sớm đưa 2 tựa game đình đám của mình là Fire Emblem và Animal Crossing lên các hệ điều hành smartphone.

Đây vẫn chưa phải là tin tức tốt lành nhất với các fan của Nintendo trong năm 2016. Ngày 6/7/2016, tựa game Pokémon Go ra mắt tại Mỹ, Úc và New Zealand trước khi mở rộng ra châu Âu và châu Á trong vòng 1 tháng sau đó (game thủ Việt được đón nhận Pokémon Go vào ngày 6/8). Bất chấp mức đánh giá không quá cao từ báo giới, Pokémon Go trở thành trào lưu game hot nhất thế giới với hơn 100 triệu người dùng trên toàn cầu chỉ trong vòng 1 tháng sau ngày phát hành. Thành công của Pokémon Go không chỉ chứng minh sức hút của những chú "quái vật bỏ túi" mà còn mang tới sức ảnh hưởng rộng khắp lên toàn bộ ngành game: đây là lần đầu tiên sức hút của công nghệ thực tại tăng cường AR được chứng minh trên thị trường người tiêu dùng.

Với riêng Nintendo, thành công của Pokémon Go không dừng ở khoản trị giá thị trường tăng tới hơn 10 tỷ USD trong vòng 3 tuần sau ngày phát hành của tựa game này (đã tính đến khoản suy giảm sau khi các nhà đầu tư ngớ ngẩn đột ngột nhận ra rằng Nintendo không trực tiếp nắm giữ thương hiệu Pokémon mà chỉ thông qua một công ty con). Điều quan trọng nhất mà cả các game thủ lẫn các nhà đầu tư đều cần nhận thấy ở đây là tiềm năng di động cực kỳ khổng lồ của các thương hiệu đang được Nintendo nắm giữ, từ Pokémon cho tới Mario, Zelda, Metroid cũng như các tựa game từng "vụt sáng" trên Wii, DS và 3DS như Brain Age hoặc Wii Sports. Tất cả các dòng game này đều có cơ hội tỏa sáng trên nền tảng smartphone, nay đã có cấu hình mạnh mẽ cũng như một loạt các cảm biến tối tân, chưa kể không một ai có thể phủ nhận rằng sự đơn giản nhưng cuốn hút của các dòng game Nintendo sẽ dễ dàng đè bẹp Candy Crush hay Clash of Clans. Chỉ có điều, Nintendo đã quá ngủ say trên chiến thắng của DS và 3DS.

Giờ là lúc để gã khổng lồ Nhật Bản tỉnh giấc, nhất là trước thềm thử thách lớn nhất trong lịch sử - hệ máy console tiếp theo của Nintendo. Dựa theo tuyên bố của chính chủ tịch Tatsumi Kimishima, vào tháng 3 năm sau Nintendo sẽ ra mắt hệ máy "NX" để thay thế hoàn toàn cho 3DS và Wii U.

Tuyên bố lập lờ của ông Kimishima càng trở nên đáng chú ý khi tờ Wall Street Journal hé lộ rằng NX sẽ vừa đóng vai trò là một thiết bị di động, vừa có khả năng kết hợp với thân hình console để cạnh tranh trực diện với PS và Xbox. Ít lâu sau, các thông tin từ tờ báo này lại hé lộ thêm rằng NX sẽ chạy hệ điều hành Android.

Chưa ai biết thông tin này chính xác đến mức độ nào, nhưng nếu đúng sự thật thì đây sẽ là một cuộc đổi đời của Nintendo. Từ chỗ sợ hãi và trốn tránh, Nintendo nay đã mang tham vọng xâm chiếm lĩnh vực di động vốn đã trở thành bộ mặt của thế giới công nghệ, nơi ngay cả những tay chơi kỳ cựu dày dạn kinh nghiệm như Samsung hay những "trẻ trâu" phá giá từ Trung Quốc cũng có thể gặp khó. Người hùng một thời của Nhật Bản sẽ phải đối mặt với một thử thách khổng lồ khác: tất cả các hệ máy chơi game nền Android đều đã thất bại thảm hại khi ra mắt.

Song, Nintendo vẫn còn hai vũ khí đặc biệt, trong đó dễ thấy nhất là các tựa game đã gắn bó với tuổi thơ của thế hệ 8X, 9X – những người hiện nay là nguồn sống chủ chốt của thị trường smartphone. Thứ hai, không một ai có thể quên được rằng đây chính là công ty đã từng mang tới chúng ta trải nghiệm bắn vịt thú vị trên máy bốn nút, xếp hình quên ngày tháng trên Game Boy và cách đây 5 năm là đánh tennis trong phòng khách. Với sức sáng tạo siêu việt của ngành game, Nintendo hoàn toàn có thể thổi bay sự hời hợt của ngành game di động trong quá khứ và hiện tại.

Thị trường công nghệ năm 2016 đã trở nên bệ rạc với sự xuống dốc của smartphone ngay trong lúc Internet of Things và VR vẫn chưa khởi sắc. Nếu NX có thể phát huy đầy đủ những phẩm chất đã từng giúp cho Nintendo hơn một lần đứng trên đỉnh thế giới, game thủ nói riêng và người tiêu dùng nói chung sẽ là những người hưởng lợi nhiều nhất. Với Nintendo, tầm nhìn dành cho NX có thể là cánh cửa để hãng này chiếm giữ cả trải nghiệm di động lẫn trải nghiệm giải trí phòng khách của người tiêu dùng. Kịch bản này đảm bảo cho Nintendo có thể trở lại với đỉnh cao, nhưng lần này không chỉ là của ngành game mà là của cả thế giới điện toán - hãy nhớ rằng cả Google lẫn Apple sau khi thành công trên di động đều đang mang tham vọng xâm chiếm phòng khách với Android TV và Apple TV. Cũng như thất bại bao giờ cũng xuất phát từ những ngày tháng hoàng kim, những thành công huy hoàng thường có xuất phát điểm là một cơn bĩ cực. Apple đã hồi sinh theo cách đó, liệu Nintendo có làm được không?

Năm 2017 sẽ mang đến câu trả lời. Còn bây giờ, hãy để ý nhìn đường trong lúc "săn" Pokemon!

Bài viết: Lê Hoàng

Thiết kế: V., AnhGreen

Theo Trí Thức Trẻ
16/08/2016
bình luận