Bằng công nghệ lidar, nhóm nghiên cứu phát hiện gần 500 di tích khảo cổ tại Trung Mỹ, nhiều trong số đó khoa học chưa biết tới

Kim,  

Một kho tàng kiến thức đang chờ chúng ta khai phá!

Sử dụng công nghệ lidar, các nhà khoa học vừa khám phá ra 478 di chỉ của nền văn hóa Trung bộ Châu Mỹ cổ đại nằm tại miền Nam Mexico. Có niên đại lên tới 3.000 năm, những công trình lớn nằm ẩn sâu dưới một lớp thảm thực vật dày và một vùng bình nguyên nhân tạo, rất có thể là lớp đất được đắp cao nhằm phục vụ các hoạt động tôn giáo.

Số lượng di chỉ gây ngạc nhiên đến đứng người”, Thomas Garrison, nhà khảo cổ công tác tại Đại học Texas, người không tham gia nghiên cứu cho hay. “Mong rằng, phát hiện này sẽ là nguồn cảm hứng cho nhiều thập kỷ nghiên cứu những khu vực chưa được khai quật này”.

Bằng công nghệ lidar, nhóm nghiên cứu phát hiện gần 500 di tích khảo cổ tại Trung Mỹ, nhiều trong số đó khoa học chưa biết tới - Ảnh 1.

Bằng kỹ thuật lidar, các nhà khoa học tìm thấy 478 di tích tại miền Nam Mexico, bao gồm cấu trúc kiến trúc có tên Aguada Fénix (đã được tô đậm trong hình).

Phát hiện lớn lại khởi nguồn từ một nỗ lực nhỏ: khi thực hiện khảo sát bằng lidar, đồng thời khai quật kiến trúc thời Maya cổ xưa và lớn nhất, các nhà khoa học phát hiện thêm những công trình ẩn sâu bên dưới. Nền văn minh Maya - từng thống trị miền Nam Mexico và một phần lớn Trung Mỹ - nổi tiếng với kim tự tháp, chữ viết đặc trưng và hệ thống lịch tiên tiến. 

Khu vực được nghiên cứu ban đầu có tên Aguada Fénix, được xây dựng từ khoảng năm 1000 cho tới năm 800 Trước Công nguyên. Tại đây, các nhà khảo cổ còn phát hiện ra một bình nguyên nhân tạo dài 1.400 mét và cao tới 15 mét. Mỗi bên bình nguyên là 10 khoảng đất nhỏ; tổng số khoảng đất 20 đáng chú ý, bởi lẽ ccác nền văn minh Trung bộ Châu Mỹ sử dụng cơ số đếm 20 trong tính toán.

Con số 20 có nhiều ý nghĩa trong hiểu biết thiên văn học và cách đếm lịch của người Trung bộ Châu Mỹ. Việc người xưa xây dựng một công trình lớn đến vậy nêu lên khả năng đây chỉ là một phần nhỏ của một hệ thống cấu trúc kiến trúc lớn. Đó là lý do đội nghiên cứu muốn mở rộng phạm vi quan sát để tìm những kiến trúc tương tự.

Sử dụng công nghệ lidar tốn kém, vì thế nhóm nghiên cứu tận dụng dữ liệu lidar do chính phủ Mexico cung cấp, phân tích một vùng đất có diện tích xấp xỉ 84.500 kilomet vuông. Thông thường, các nhà khảo cổ sẽ không sử dụng dữ liệu dạng này để nghiên cứu do độ phân giải thấp. Nhưng khi so sánh chúng với dữ liệu độ phân giải cao lấy từ những khu khảo cổ và những thước phim, tấm ảnh chụp tận nơi, nhóm nghiên cứu vẫn có được những chỉ số đủ dùng.

Kết quả phân tích khiến cả cộng đồng bất ngờ: dưới lớp vật chất dày là 478 cấu trúc mới, nhiều trong số đó chưa từng xuất hiện trong bất cứ khảo sát nào. Một số di chỉ có cấu trúc tương tự Aguada Fénix, bao gồm một di chỉ văn hóa Olmec xưa cũ hơn những khu khảo cổ khác. Sau khi giám định niên đại, các nhà nghiên cứu ước tính các công trình này được xây vào khoảng năm 1100 và năm 400 Trước Công nguyên. Có thể chúng đã được dùng làm quảng trường tập kết một lượng người lớn.

Phát hiện mới thu hút được nhiều sự chú ý, bởi nó khẳng định ảnh hưởng của khu vực San Lorenzo tới những công trình của người Maya sau này, bao gồm cả khu vực Aguada Fénix. Đó là nhận định của Takeshi Inomata, nhà nghiên cứu công tác tại Đại học Arizona và là người chỉ đạo dự án. “Người ta từng nghĩ San Lorenzo là khu vực độc đáo và không có liên quan nhiều tới những công trình đến sau”, ông nhận định.

Bằng công nghệ lidar, nhóm nghiên cứu phát hiện gần 500 di tích khảo cổ tại Trung Mỹ, nhiều trong số đó khoa học chưa biết tới - Ảnh 2.

Lidar đã quét toàn bộ diện tích nằm trong khung màu đỏ.

Nhà khảo cổ học nói thêm rằng phát hiện mới có thể khiến niên đại hệ thống lịch của người Trung bộ Nam Mỹ cổ thêm nhiều trăm năm nữa,“phát hiện có thể khiến chúng ta nghĩ lại về những sự kiện đã diễn ra trong khoảng thời gian này”.

Nhóm nghiên cứu còn tìm thấy thêm những cấu trúc kiến trúc mới, mở ra hai khả năng: hoặc có những ảnh hưởng văn hóa chưa được biết tới, hoặc chúng được xây dựng ở những khung thời gian khác nhau. Nhà nghiên cứu Garrison vui mừng nhận định “thật tuyệt vời khi chúng tôi đã lỡ nhiều di chỉ đến vậy”, nói thêm rằng có những di tích “lớn đến mức chúng nằm hớ hênh giữa trời”.

Những phát hiện này làm dấy lên một số câu hỏi khó trả lời. Những tương đồng trong cách sắp xếp các khu đất trống cho thấy cấu trúc kiến trúc này đã có thể trở thành quy chuẩn từ lâu. Bên cạnh đó, việc không có người dân sinh sống trong khu vực này thách thức giả định cho rằng các công trình mang tính tưởng niệm, những người trị vì và nền văn minh nông nghiệp đã lúc xuất hiện.

Tuy nhiên, nhà khảo cổ học Timothy Murtha cho rằng việc phân tích dữ liệu lidar cần thận trọng hơn. San Lorenzo là một khu khảo cổ lâu đời, nhưng đã từng được tu bổ. Các nhà nghiên cứu cần giám định niên đại bằng phóng xạ carbon để xác định rõ liệu San Lorenzo có thực sự nhiều tuổi hơn Aguada Fénix.

Dù vậy, phát hiện mới vẫn “là một dấu mốc và đầy sáng tạo”, ông Murtha nói. “Nó đặt viên gạch nền móng cho một loạt các công trình nghiên cứu sau này”.

Theo Science

Tin cùng chuyên mục
Xem theo ngày