Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu?

Thiên Long,   Theo Pháp luật & Bạn đọc 1 tháng trước

Bò thải ra phần lớn lượng khí thải nhà kính gây ra biến đổi khí hậu thông qua hoạt động tiêu hóa thức ăn của chúng. Vậy liệu không ăn thịt bò và dùng các sản phẩm từ thịt bò có giúp ích gì cho môi trường và chống biến đổi khí hậu?

Theo một số nghiên cứu, chăn nuôi là một phần nguyên nhân làm phát thải khí nhà kính trên toàn cầu. Năm 2018, nhà nghiên cứu môi trường Joseph Poore và kỹ sư nông nghiệp Thomas Nemecek đã công bố một nghiên cứu trên tạp chí Science về tác động toàn cầu của hoạt động sản xuất lương thực, thực phẩm.

Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu? - Ảnh 1.

Phân tích dữ liệu từ khoảng 38.000 trang trại thương mại ở 119 quốc gia, các nhà khoa học tính toán rằng, 1/4 (26%) lượng khí thải toàn cầu đến từ sản xuất thực phẩm và hơn một nửa số này (58%) đến từ chăn nuôi. Cụ thể hơn, nhóm nghiên cứu phát hiện thấy 50% lượng khí thải đến từ động vật chăn nuôi, cụ thể là hoạt động sản xuất thịt bò và thịt cừu. Trong đó ngành chăn nuôi chịu trách nhiệm cho khoảng 14,5% tổng lượng phát thải khí nhà kính do con người gây ra.

Bò tạo ra khí mê-tan khi hệ thống tiêu hóa của chúng xử lý thức ăn. Trên thực tế, vật nuôi nhai lại có thể tạo ra tới 500 lít khí mê-tan mỗi ngày. Mặc dù lượng khí này ước tính chỉ góp phần tạo ra dưới 2% hiện tượng nóng lên toàn cầu. Khí mê-tan tồn tại trong khí quyển khoảng 12 năm, ít hơn nhiều so với CO2 nhưng gây hại nhiều hơn cho sự nóng lên toàn cầu vì chúng làm tăng mức độ giữ nhiệt trong khí quyển.

Theo Tổ chức Nông lương (FAO), gia súc chiếm tới 65% lượng khí thải liên quan đến chăn nuôi. Lợn, gà và động vật nhai lại nhỏ đóng góp vào tỷ lệ này lần lượt là 9%, 8% và 6%.

Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu? - Ảnh 2.

Một khía cạnh khác mà hoạt động chăn nuôi cũng gián tiếp gây ra là làm gia tăng nạn phá rừng và chặt phá rừng để tạo ra đồng cỏ. Việc nhiều cánh rừng bị mất đi để nhường đất cho hoạt động chăn nuôi làm giảm đáng kể chất lượng của bể hút CO2 khổng lồ này. Ngoài ra động vật cũng cần được cho ăn nên việc sản xuất cây trồng làm thức ăn cho gia súc làm tăng thêm 6% lượng khí thải carbon.

Kết hợp năng lượng sử dụng để chế biến sản phẩm thô, đóng gói, vận chuyển và bán lẻ. Tất cả hoạt động này đều yêu cầu thêm năng lượng. Chúng ta có thể cố gắng giảm tác động đến môi trường của từng cá nhân bằng cách ăn uống tại chỗ nhưng tổng lượng khí thải giao thông chỉ chiếm 6% lượng khí thải liên quan đến thực phẩm trên toàn cầu. Vì vậy con số này nhìn chung vẫn chưa đủ.

Vậy chúng ta thực sự có thể làm gì để giảm lượng khí thải liên quan đến chế độ ăn uống?

Chế độ ăn dùng chủ yếu thực vật

Vào tháng 8/2019, Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) của Liên hợp quốc đã công bố báo cáo chi tiết về ảnh hưởng của con người đối với sự nóng lên toàn cầu và các tác động của biến đổi khí hậu đã được quan sát thấy trên khắp thế giới.

Tài liệu chỉ ra rằng khí mê-tan, CO2, N2O và SO2 là các loại khí thải chính do con người gây ra. Việc sản xuất và tiêu thụ thịt, các sản phẩm từ sữa đóng góp rất nhiều vào quá trình phát thải này. Đây là lý do tại sao tổ chức khuyến cáo mọi người nên chuyển sang chế độ ăn thực vật bất cứ khi nào có thể.

Nhà khoa học môi trường Pete Smith chia sẻ với BBC: "Chúng tôi không bảo mọi người ngừng ăn thịt. Ở một số nơi, mọi người không có lựa chọn nào khác. Nhưng rõ ràng là người phương Tây đang ăn quá nhiều thịt".

Thống kê từ Viện Thịt Bắc Mỹ (NAMI) cho thấy chỉ trong năm 2017, các công ty thịt Mỹ đã sản xuất 11,9 tỷ tấn thịt bò, 11,6 tỷ tấn thịt lợn và 68 triệu tấn thịt cừu. Dù có tới 59% người Mỹ bày tỏ lo ngại về biến đổi khí hậu nhưng sản lượng tiêu thụ thịt ở nước này đã tăng 40% kể từ những năm 1960. Trên thực tế, người Mỹ ăn nhiều thịt hơn cả các khuyến nghị chế độ ăn uống ở quốc gia này. Mỹ cũng giữ vị trí thứ hai về tiêu thụ thịt trên đầu người.

Tuy nhiên chế độ ăn chủ yếu thực vật vẫn có tác động đến môi trường. Nhà nghiên cứu Joseph Poore cảnh báo rằng trái cây và rau quả vận chuyển bằng đường hàng không "có thể tạo ra nhiều khí thải trên mỗi kg hơn so với thịt gia cầm".

Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu? - Ảnh 3.

Ngay cả những phương pháp vận chuyển chậm hơn cũng có thể gây ra lượng khí thải carbon lớn. Điều này là do nhiều loại trái cây và rau quả cần được vận chuyển trong điều kiện lạnh. Trên thực tế, 15-20% nhiên liệu sử dụng trong quá vận chuyển dùng cho hoạt động làm lạnh.

Mặc dù các tàu lớn, chẳng hạn như tàu chở hàng có thể vận chuyển nhiều sản phẩm nhưng lượng khí thải carbon phụ thuộc rất nhiều mức nhiệt độ bảo quản sản phẩm. Ví dụ, chuối có thể tạo ra lượng khí thải thấp khi vận chuyển ở nhiệt độ 14ºC, trong khi một quả táo từ New Zealand cần được giữ ở nhiệt độ 0,5ºC.

Nhưng ngay cả khi nguồn cung thực phẩm từ thực vật luôn sẵn có, bạn vẫn sẽ cần đến phân bón để cây phát triển đúng cách và những thứ này cũng tác động đến môi trường. Việc sản xuất phân bón tổng hợp sẽ thải ra khí mê-tan và CO2 vào khí quyển và phân bón cũng sẽ thải ra nitơ oxit khi được trộn trong đất.

Hơn nữa, máy móc nông nghiệp tham gia vào toàn bộ quá trình trồng và thu hoạch trái cây và rau quả. Máy kéo cũng tạo ra khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

Nhưng nhìn chung sản xuất thực phẩm từ thực vật ít gây ô nhiễm hơn sản xuất thịt. Sản xuất 1kg đậu Hà Lan thải ra 1kg khí nhà kính, trong khi sản xuất 1kg thịt bò thải ra 60kg khí nhà kính. Theo Journal of Cleaner Production, đây là lý do tại sao trong biểu đồ về lượng khí thải liên quan đến thực phẩm, rau trồng tại ruộng nằm ở vị trí cuối cùng.

Đó là lý do một số công ty thực phẩm đang cố gắng giới thiệu các sản phẩm không chứa thịt ra thị trường, chẳng hạn như thực phẩm làm từ leghemoglobin. Leghemoglobin là một protein chứa heme được tìm thấy trong các loại đậu. Thông qua kỹ thuật sinh học, nó đang được sử dụng để tạo ra các sản phẩm không phải là thịt nhưng lại có mùi vị và trông giống như thịt thật.

Nông nghiệp bền vững

Nhiều người không thể tránh được việc ăn thịt, đặc biệt là người dân sống ở các nước đang phát triển, nơi khan hiếm các nguồn protein. Và ngay cả khi thế giới chuyển sang ăn thuần chay chỉ sau một đêm cũng không phải là tin tốt.

Chúng ta sẽ làm gì với động vật? Các nhà sản xuất thịt sẽ đi về đâu? Chúng ta sẽ lấy phân bón hữu cơ ở đâu? Còn các hệ sinh thái dựa vào động vật ăn cỏ thì sao?

Đây là lý do tại sao các nhà khoa học đang nghiên cứu chiến lược giảm thiểu tác động của chăn nuôi. Ví dụ các nhà nghiên cứu đến từ Đại học UC Davis đang cố gắng giảm lượng khí thải của bò bằng cách làm cho chúng thải ra "ít khí hơn". Vào năm 2019, họ thực sự đã giảm được 60% lượng khí thải mê-tan khi thêm 1% rong biển đỏ dễ tiêu vào chế độ ăn của gia súc.

Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu? - Ảnh 4.

Tương tự, công ty y tế Royal DSM của Hà Lan đã tạo ra một phân tử hạn chế sản sinh khí mê-tan. Công ty hy vọng sẽ đưa nó vào thức ăn của gia súc trong tương lai để người nông dân có thể ngăn chặn khí mê-tan sản sinh từ hoạt động tiêu hóa.

Trong khi đó ở New Zealand, các nhà nghiên cứu đã xác định được đặc tính di truyền của các vi sinh vật sống trong dạ dày gia súc chuyên tạo ra khí mê-tan. Nếu có thể "tấn công" những vi khuẩn này bằng vắc-xin, chúng ta sẽ có vắc-xin chống mê-tan hiệu quả.

Các lựa chọn ít phức tạp hơn bao gồm nhân giống có chọn lọc. Những giống bò thân thiện với môi trường là những giống bò lớn nhanh hơn. Lý do là những con bò bị lấy thịt trước đó sẽ ít có thời gian giải phóng khí mê-tan vào bầu khí quyển.

Hiện tại, đây là cách tiếp cận tốt nhất cho nông dân và các công ty chăn nuôi cho đến khi vắc xin chống mê-tan và thức ăn chăn nuôi chống mê-tan xuất hiện trên thị trường. Hoặc cho đến khi mọi người chuyển sang sử dụng các sản phẩm thịt nhân tạo hoặc thịt làm từ các thực vật.

Còn chúng ta có thể làm gì để giảm thiểu biến đổi khí hậu?

Bạn vẫn có thể làm được nhiều điều để giảm thiểu tác động của cá nhân tới môi trường thông qua việc mua các loại thực phẩm tiêu tốn ít năng lượng hơn trong quá trình sản xuất, vận chuyển và thường xuyên ăn các thực phẩm được trồng tại địa phương.

Nhưng từ khóa ở đây là "cá nhân". Các hành vi cá nhân không gây ra biến đổi khí hậu và sự đóng góp của họ trong việc đảo ngược tình hình là rất ít.

Như cây viết Jay Michaelson của tờ The Daily Beast chia sẻ: "Hạn chế bay trong khi cho phép ô tô và xe tải hoạt động như bình thường giống như việc uống soda ăn kiêng nhưng lại ăn một chiếc bánh mì kẹp thịt xông khói vậy".

Chúng ta nên có chế độ ăn như thế nào để chung tay giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu? - Ảnh 5.

Nếu mọi người đồng ý chuyển sang ăn chay trường, các nhà sản xuất thịt chắc chắn sẽ buộc phải chuyển đổi lĩnh vực sản xuất thực phẩm và lượng phát thải liên quan đến chăn nuôi sẽ giảm dần. Nhưng điều này rõ ràng là lựa chọn của mỗi cá nhân và chúng ta không thể làm được điều gì khác.

Chúng ta cần hợp tác để tạo ra sự thay đổi nhưng các cá nhân và nhóm nhỏ (chỉ 6% người Mỹ là người ăn chay trường) không tạo ra nhiều khác biệt. Những thay đổi phải lớn hơn và mang tính hệ thống. Đặc biệt chúng phải liên quan đến các ngành chịu trách nhiệm về phát thải khí nhà kính. Không chỉ ngành chăn nuôi mà còn cả ngành giao thông vận tải, ngành năng lượng và những ngành khác.

Các quốc gia cần ban hành các quy định và luật mới để thúc đẩy ngành công nghiệp chuyển sang các phương pháp sản xuất ít tốn năng lượng hơn.

Trong mọi trường hợp, "chúng tôi" thực sự phải là số nhiều thì mới có thể đem lại hiệu quả cao trong chống lại biến đổi khí hậu.

Tham khảo InterestingEngineering

Tin cùng chuyên mục
Xem theo ngày