Ứng dụng được phát hành chính thức là một thảm họa, vì vậy các bậc cha mẹ đã tự xây dựng phiên bản nguồn mở của riêng họ, phớt lờ những cảnh báo từ chính quyền rằng nó có thể bất hợp pháp.
Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 1.

Sự kiên nhẫn của Christian Landgren đã cạn kiệt.

Mỗi ngày, người cha đã ly thân của ba đứa con thường chấp nhận lãng phí một khoảng thời gian quý báu của mình để cố gắng truy cập vào hệ thống ứng dụng trường học chính thức của thành phố Stockholm, mang tên Skolplattform, khi nó hoạt động bình thường. Landgren sẽ phải tìm kiếm giữa vô số trình đơn phức tạp để tìm hiểu xem các con mình đang làm gì ở trường. Nếu việc chỉ tìm xem khi nào con anh cần mang theo bộ đồ tập thể dục đã là một việc khá rắc rối, thì chuyện tìm ra cách báo cáo với giáo viên rằng chúng bị ốm quả thực là một cơn ác mộng. Đã 2 năm sau khi ra mắt vào tháng 8/2018, ứng dụng Skolplattform đã trở thành cái gai trong mắt thường xuyên đối với hàng nghìn bậc cha mẹ trên khắp thủ đô của Thụy Điển.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 2.

Skolplattform rõ ràng không được tạo ra với mục đích gây khó chịu như vậy. Được đưa vào sử dụng từ năm 2013, hệ thống này nhằm mục đích giúp cho cuộc sống của tối đa 500.000 trẻ em, giáo viên và phụ huynh ở Stockholm trở nên dễ dàng hơn. Nó được kỳ vọng sẽ đóng vai trò là "xương sống kỹ thuật số" cho mọi lĩnh vực giáo dục, từ việc đăng ký chuyên cần đến ghi chép điểm số. Nền tảng này là một hệ thống phức tạp được tạo thành từ ba phần khác nhau, chứa 18 mô-đun riêng lẻ và được duy trì bởi 5 công ty bên ngoài. Hệ thống đã nhanh chóng triển khai phổ biến và được sử dụng bởi 600 trường mầm non và 177 trường học, với các thông tin đăng nhập riêng biệt cho mọi giáo viên, học sinh và phụ huynh. Chỉ có một vấn đề duy nhất: Nó không hoạt động!

Skolplattform, có giá hơn 1 tỷ Krona Thụy Điển, (tương đương 117 triệu USD), đã không đạt được tham vọng đưa ra ban đầu. Nhiều phụ huynh và giáo viên đã phàn nàn về sự phức tạp của hệ thống này, từ việc liên tục bị trì hoãn khi khởi chạy hệ thống đến các báo cáo về quản lý dự án kém, hay thậm chí coi nó là một thảm họa CNTT. Phiên bản trên hệ điều hành Android của ứng dụng có điểm xếp hạng trung bình chỉ 1,2/5.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 3.

Vào ngày 23/10/2020, Landgren, một nhà phát triển và cũng là CEO của công ty tư vấn đổi mới Thụy Điển có tên Iteam, đã chia sẻ trên Twitter hình ảnh thiết kế về chiếc mũ được trang trí bằng các từ "Skrota Skolplattformen" - dịch theo cách đơn giản là "Skolplattformen rác rưởi". Anh đã nói đùa rằng mình nên đội chiếc mũ này mỗi khi đón con khi chúng đi học về. Nhiều tuần sau, Landgren đã quyết định phải tự giải quyết vấn đề này.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 4.

Ban đầu, anh viết thư cho các quan chức thành phố yêu cầu xem các tài liệu API (Giao diện lập trình ứng dụng) của Skolplattform. Trong khi chờ phản hồi, anh đăng nhập vào tài khoản của mình và cố gắng tìm hiểu xem liệu hệ thống có thể được thiết kế ngược hay không. Chỉ trong vài giờ, anh đã tạo ra một thứ có thể hoạt động hiệu quả.

"Tôi đã có thông tin trên màn hình của mình từ hệ thống của trường", anh nói. "Và sau đó, tôi bắt đầu xây dựng một API bên trên cái API tệ hại của họ."

Công việc bắt đầu vào cuối tháng 11/2020, chỉ vài ngày sau khi Hội đồng giáo dục của Stockholm bị phạt 4 triệu Krona vì "thiếu sót nghiêm trọng" trong việc vận hành Skolplattform. Cụ thể, cơ quan quản lý dữ liệu của Thụy Điển Integritetsskyddsmyndigheten phát hiện ra lỗ hổng nghiêm trọng trong nền tảng đã làm lộ dữ liệu của hàng trăm nghìn phụ huynh, trẻ em và giáo viên. Trong một số trường hợp, thông tin cá nhân của mọi người thậm chí có thể được truy cập từ các tìm kiếm của Google.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 5.

Trong những tuần sau đó, Landgren hợp tác với các nhà phát triển đồng nghiệp và cũng là hai phụ huynh khác, Johan Öbrink và Erik Hellman. Bộ ba này đã nảy ra một kế hoạch. Đó là họ sẽ tạo một phiên bản mã nguồn mở của Skolplattform và phát hành nó như một ứng dụng có thể được sử dụng bởi các bậc cha mẹ đang thất vọng trên khắp Stockholm. Dựa trên công việc trước đó của Landgren, nhóm đã mở các công cụ dành cho nhà phát triển của Chrome, đăng nhập vào Skolplattform và viết ra tất cả các URL và Payload (phần dữ liệu thực sự được truyền đi của một gói tin giữa hai phía, mà không chứa dữ liệu giao thức hay siêu dữ liệu). Họ đã lấy đoạn code, được coi là API riêng của nền tảng và xây dựng các gói để nó có thể chạy trên điện thoại. Về cơ bản, họ tạo ra một lớp trên cùng của phiên bản Skolplattform đang trục trặc hiện có.

Kết quả cuối cùng là Öppna Skolplattformen, hay Nền tảng trường học mở. Ứng dụng này sau đó được phát hành vào ngày 12/2/2021 và tất cả mã của nó được xuất bản theo giấy phép nguồn mở trên GitHub. Tức là bất kỳ ai cũng có thể lấy hoặc sử dụng mã, với rất ít giới hạn về những gì họ có thể làm với nó. Thậm chí nếu chính quyền thành phố muốn sử dụng bất kỳ phần mã nào, họ cũng có thể làm được. Nhưng, thay vì chào đón nó với vòng tay rộng mở, các quan chức thành phố đã phản ứng với sự phẫn nộ. Ngay cả trước khi ứng dụng được phát hành, chính quyền thành phố Stockholm đã cảnh báo Landgren rằng nó có thể là bất hợp pháp.

Trong suốt 8 tháng sau đó, Stockholms Stad, hay hội đồng khu tự quản thành phố Stockholm, đã cố gắng đóng cửa ứng dụng nguồn mở này. Họ cảnh báo các bậc cha mẹ ngừng sử dụng ứng dụng và cáo buộc rằng nó có thể đang truy cập bất hợp pháp vào thông tin cá nhân của mọi người. Các quan chức đã báo cáo ứng dụng với các cơ quan bảo vệ dữ liệu và tuyên bố Landgren đã chỉnh sửa mã cơ bản của hệ thống chính thức.

Sau đó, vào tháng 4, hội đồng thành phố thông báo rằng họ đang mời cảnh sát vào cuộc. Các quan chức tuyên bố ứng dụng và những người đồng sáng lập của nó có thể đã phạm tội vi phạm dữ liệu và yêu cầu các nhà điều tra tội phạm mạng xem xét cách ứng dụng hoạt động. Động thái này đã khiến Landgren, người đã gặp gỡ các quan chức thành phố để tìm cách giải quyết những lo ngại về ứng dụng, rất bất ngờ.

"Nó khá đáng sợ", anh nói về sự tham gia của cảnh sát.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 6.

Hai ứng dụng có sự đối lập rõ ràng về sự ủng hộ của người dùng.

Öppna Skolplattformen không phải là một ứng dụng phức tạp. Trong khi Skolplattform được xây dựng cho tất cả mọi người tham gia vào vấn đề giáo dục ở thủ đô Thụy Điển - khoảng 200.000 phụ huynh, 23.500 nhân viên nhà trường và 140.000 học sinh - thì giải pháp thay thế mã nguồn mở này chỉ dành cho phụ huynh. Ứng dụng có giá chỉ 1 euro đã được tải xuống khoảng 12.500 lần trên iPhone và Android (với xếp hạng trung bình 4,2 sao) và chỉ hiển thị thông tin cơ bản.

Các bậc cha mẹ sẽ đăng nhập bằng hệ thống nhận dạng kỹ thuật số BankID của Thụy Điển, đây cũng là hệ thống được Skolplattform sử dụng. Sau đó, họ có thể xem thông tin về con mình được đưa vào ứng dụng thông qua API của Skolplattform. Ứng dụng này hiển thị lịch học và các sự kiện như buổi hòa nhạc, lịch trình hàng ngày cho học sinh, thông báo từ giáo viên liên kết đến điểm và cập nhật tin tức, thức ăn được phục vụ trong nhà ăn và tùy chọn báo cáo nếu trẻ bị ốm.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 7.

Ông giải thích rằng khi điểm của học sinh được hệ thống ghi nhận, chúng sẽ được hiển thị thông qua trình duyệt trong ứng dụng, nơi ứng dụng không thể truy cập bất kỳ dữ liệu nào. Một trong những dữ liệu nhạy cảm từng hiển thị trên ứng dụng này bao gồm một số chi tiết cá nhân của cha mẹ, và thực ra những thông tin này có sẵn thông qua nền tảng chính thức, nhưng sau đó chúng đã được loại bỏ.

"Đó là một thành công ngẫu nhiên", Öbrink cho biết thêm. "Chúng tôi không bao giờ đoán trước rằng nó sẽ hoạt động tốt như cách nó đã làm". Ông cho biết nhóm phát triển Öppna Skolplattformen đã tổ chức các cuộc họp với thành phố, trong đó họ nói rằng các quan chức có thể lấy mã nguồn của họ và sử dụng phiên bản ứng dụng của họ. "Nhưng họ không muốn hợp tác hoặc thậm chí thảo luận về việc hợp tác với chúng tôi, họ chỉ tiếp tục phản đối và báo cáo chúng tôi với cảnh sát", ông nói.

Thành phố Stockholm đã không chắc chắn về Öppna Skolplattformen ngay từ đầu.

"Chúng tôi không có API mở, vì vậy họ đã đưa ra giải pháp của riêng mình", Hélène Mossberg, phó trưởng bộ phận số hóa và CNTT tại bộ phận giáo dục của thành phố, chia sẻ với trang Ny Teknik hồi tháng Hai. Mossberg, phát biểu trước khi ứng dụng không chính thức ra mắt, cho biết nó có thể là "bất hợp pháp" vì dữ liệu cá nhân của mọi người có liên quan. Mặc dù Mossberg tuyên bố nói chung là tích cực về ứng dụng, cô vẫn cho biết một cuộc điều tra "nghiêm ngặt" đang được khởi động. Theo các tài liệu chính thức, thành phố khuyến khích các nhà phát triển không xuất bản ứng dụng cho đến khi cuộc điều tra hoàn tất.

Trước đó vào giữa tháng 2, công ty bảo mật Certezza của Thụy Điển đã hoàn thành cuộc kiểm tra bên ngoài đối với ứng dụng. Báo cáo điều tra không được xuất bản, bất chấp luật minh bạch mạnh mẽ của Thụy Điển.

Ba tuần sau, vào khoảng cuối tháng 2, chính quyền thành phố cho biết họ đang thực hiện các bản cập nhật bảo mật cho Skolplattform để ngăn chặn mọi dữ liệu cá nhân tiềm ẩn bị truy cập. Hành động của thành phố đã bắt đầu một cuộc giằng co giữa hai bên: Skolplattform sẽ được cập nhật, và Öppna Skolplattformen sẽ phản hồi bằng các bản cập nhật của riêng mình. Vào tháng 3, Öppna Skolplattformenđã được cập nhật 7 lần để tránh "sự phá hoại" từ thành phố, và điều này tiếp tục thay đổi các hệ thống cơ bản của nó.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 8.

Anh cho biết vào khoảng thời gian này, một "đội đặc nhiệm" đã được thành lập để giải quyết vấn đề của Öppna Skolplattformen.

Lena Holmdahl, giám đốc giáo dục tại Thành phố Stockholm, cho biết thành phố đã hành động đúng với trách nhiệm của mình đối với các nhà cung cấp, sinh viên và nhân viên. "Tôi có thể hiểu rằng Öppna Skolplattformen cảm thấy rằng chúng tôi gây khó khăn cho họ", bà Holmdahl nói. "Chúng tôi có các trách nhiệm mà chúng tôi cố gắng thực hiện theo các thỏa thuận, luật và quy định mà chúng tôi có nghĩa vụ tuân theo."

Holmdahl cho biết thêm rằng thành phố đã họp với nhóm để cố gắng giải thích về vị trí của mình. Bà nói: "Các nhà phát triển đằng sau ứng dụng có nhiều suy nghĩ và ý tưởng thú vị, và với ứng dụng của họ, họ đã đặt ngón tay vào những thứ mà chúng tôi cần phải làm việc."

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 9.
Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 10.

Vào đầu tháng 4, thành phố đã yêu cầu các nhà phát triển hủy việc xuất bản mã nguồn của họ khỏi nền tảng GitHub. Tiếp đó vào ngày 15/4, cơ quan quản lý giáo dục, do Holmdahl lãnh đạo, thông báo họ đã hoàn tất cuộc điều tra về hệ thống do phụ huynh phát triển và có những lo ngại về cách ứng dụng này xử lý dữ liệu. Thành phố sau đó đã báo cáo các nhà phát triển và cả ứng dụng Öppna Skolplattformen cho cảnh sát, nói rằng họ tin rằng một sự vi phạm dữ liệu có thể đã xảy ra.

"Họ đã viết báo cáo cho cảnh sát theo cách khiến nó trông đáng sợ", Landgren nói. Trong những tuần tiếp theo, các nhà điều tra tội phạm mạng đã đến tận nhà và phỏng vấn anh về ứng dụng mã nguồn mở, một quá trình mà Landgren nói rằng nó đã khiến anh nghi ngờ công việc mà nhóm đã thực hiện.

"Bạn phải đưa ra quyết định vào thời điểm đó về những gì bạn đang cố gắng làm", anh nói. Cuối cùng, anh chọn vẫn tiếp tục làm việc trong dự án - cùng với một nhóm đang ngày càng mở rộng - vì họ tin rằng đó là điều đúng đắn cần phải làm.

Trong khi tranh chấp đang diễn ra, Öppna Skolplattformen vẫn ngày càng trở nên phổ biến, bao gồm cả sự gia tăng về số lượng người tham gia vào sự phát triển của nó. Các nhà đồng sáng lập Landgren và Öbrink cho biết có tới 40 người tham gia làm việc để phát triển ứng dụng. Nhóm tình nguyện viên này đã tìm và xử lý các lỗi, phát triển tính năng tìm kiếm và dịch ứng dụng sang các ngôn ngữ khác nhau. Họ cũng nêu ra các vấn đề bảo mật tiềm ẩn với ứng dụng chính thức, ngay cả khi thành phố đã chống lại họ. Nhóm bao gồm các nhà thiết kế, luật sư và nhà phát triển.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 11.

Khi bối cảnh ủng hộ việc khởi nghiệp của Thụy Điển đang phát triển mạnh - những cái tên nổi tiếng như Spotify, Klarna và King đều được thành lập ở đó - công nghệ khu vực công của quốc gia này đã phải vật lộn để theo kịp. Báo cáo gần đây nhất của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD về số hóa của chính phủ, từ năm 2019, xếp Thụy Điển ở vị trí cuối cùng trong số 33 quốc gia được xem xét.

"Khi sử dụng những công cụ chính thức này, chúng toi thấy chúng đã bị mắc kẹt trong bối cảnh những năm 90", Landgren nói. "Để thu hẹp khoảng cách đó, chúng tôi và rất nhiều người khác đã tham gia cùng, nghĩ rằng mã nguồn mở có lẽ là cách tốt nhất để chúng tôi bắt đầu hợp tác."

Anh lập luận rằng sự phát triển từ phía người dân có thể hiệu quả hơn các dự án CNTT của chính phủ, vốn tốn kém và thường xuyên gây khó khăn, mất nhiều năm để hoàn thành và đã lỗi thời vào thời điểm chúng được triển khai.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 12.

Öppna Skolplattformen đã phải đợi hàng tháng trời mới được minh oan.

"Chúng tôi không tin rằng bất kỳ hành vi tội phạm nào đã được thực hiện", Åsa Sköldberg, người đứng đầu cuộc điều tra sơ bộ của cảnh sát, nói với trang tin Nyheter vào ngày 16/8. Cơ quan quản lý dữ liệu Integritetsskyddsmyndigheten đã không mở cuộc điều tra về đơn khiếu nại của hội đồng thành phố, một người phát ngôn cho biết.

Báo cáo của cảnh sát, được chia sẻ sau đó bởi Landgren, tham chiếu đến đánh giá bảo mật Certezza, được thành phố ủy quyền và hoàn thành vào ngày 17/2/2021. Đánh giá kết luận nói rằng ứng dụng nguồn mở không gửi bất kỳ thông tin nhạy cảm nào cho bên thứ ba và đã không gây ra mối đe dọa cho người dùng. Thậm chí nó còn đi xa hơn khi tuyên bố: "Tất cả thông tin mà Öppna Skolplattformen đã sử dụng là thông tin công khai mà thành phố Stockholm tự nguyện phân phối".

Khi Landgren đi du lịch tới Pháp vào đầu tháng 9 để tham dự đám cưới của anh trai mình, anh đã nhận được một cuộc điện thoại. Hội đồng thành phố đang thay đổi góc nhìn của mình đối với Öppna Skolplattformen - và bất kỳ ứng dụng nào khác đang tìm cách làm những điều tương tự - và quyết định cho phép truy cập vào dữ liệu trong hệ thống của mình. Để làm như vậy, thành phố đã ký một thỏa thuận với một nhà cung cấp bên ngoài sẽ có thể thiết lập giấy phép giữa Öppna Skolplattformen và thành phố.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 13.

Động thái này đã xác thực cho những nỗ lực của Öppna Skolplattformen - nhóm phát triển ước tính đã dành hàng trăm giờ làm việc cho ứng dụng. Cuộc điện thoại khiến Landgren bất ngờ. Bởi chỉ vài ngày trước, Öppna Skolplattformen đã một lần nữa bị tấn công bởi những nỗ lực chặn quyền truy cập của nó vào các API chính thức. Sau khi thông báo chính thức được đưa ra, các nỗ lực ngăn chặn đã dừng lại.

Landgren hiện hy vọng Öppna Skolplattformen sẽ có thể đạt được thỏa thuận với hội đồng thành phố Stockholm để thành phố trả tiền cho giấy phép ứng dụng. Mục đích là để nó được cung cấp miễn phí cho tất cả các bậc cha mẹ.

"Nó trông giống như việc thành phố mua Microsoft Office", Landgren nói. "Một thỏa thuận cấp phép điển hình."

Nếu thỏa thuận có thể được thực hiện - các chi tiết và con số vẫn đang được thương lượng - các tình nguyện viên của Öppna Skolplattformen sẽ được trả tiền cho những đóng góp của họ, anh nói. Những người sáng lập cho biết các nỗ lực mà họ bỏ ra chưa bao giờ nhằm mục đích kiếm tiền, và họ luôn có ý định trao bất kỳ khoản tiền nào được tạo ra thông qua việc tải xuống cho các bậc phụ huynh tạo ra nó.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 14.

Mặc dù nền tảng chính thức của thành phố Skolplattform đã được cải thiện trong hai năm kể từ khi nó được phát hành - kể cả trong thời kỳ đại dịch, khi phương pháp học tập từ xa trở thành tiêu chuẩn của nhiều học sinh và giáo viên - vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Sanna Olsson, giáo viên và thành viên hội đồng quản trị của công đoàn Lärarförbundet Stockholm cho biết: "Các giáo viên mà tôi từng tiếp xúc đều đã trải qua những khó khăn lớn với hệ thống. Một số chức năng đã trở nên mượt mà và dễ sử dụng hơn theo thời gian, nhưng vẫn còn quá nhiều tổ hợp phím và chức năng để chúng tôi có thể dễ dàng đến được nơi mình muốn đến".

Cô nói thêm rằng khi cố gắng đăng nhập với tư cách là phụ huynh, hệ thống không hoạt động "một nửa thời gian."

"Phát triển CNTT hướng tới người dùng là điều thú vị nhưng phải kết hợp với luật pháp và trách nhiệm đối với dữ liệu cá nhân an toàn", Holmdahl, từ hội đồng giáo dục của thành phố, nói. Bà Holmdahl khẳng định rằng thành phố luôn có một thỏa thuận cấp phép mà mọi người có thể sử dụng để lấy dữ liệu cá nhân, nhưng không có nhà cung cấp giấy phép nào vào thời điểm Öppna Skolplattformen bắt đầu hoạt động.

Bất chấp những tranh chấp, Öppna Skolplattformen có vẻ sẽ có một tương lai lớn hơn và đang mở rộng ra ngoài giới hạn của thành phố Stockholm. Landgren và các cộng tác viên của mình đã nhận thấy sự quan tâm từ những khu vực khác ở Thụy Điển, nơi các nền tảng trường học vẫn đang được vận hành bởi các thành phố riêng lẻ. Đứng đầu trong số này là Gothenburg, thành phố lớn thứ hai của Thụy Điển. Các cuộc nói chuyện giữa phụ huynh và các quan chức thành phố đang diễn ra và Landgren cho biết nhóm đã làm việc trên một phiên bản mới của ứng dụng.

Cuối cùng, Landgren hy vọng câu chuyện về Öppna Skolplattformen sẽ dạy cho các chính trị gia và quan chức thành phố rằng công nghệ mà họ cung cấp cho người dân không nên được mua sắm như những dự án CNTT khổng lồ, và những người cuối cùng sử dụng nó nên tham gia vào quá trình lập kế hoạch và phát triển. Landgren lập luận rằng các thành phố nên học cách vận hành các dự án CNTT của họ với các bản cập nhật nhỏ, thay vì mua sắm các dự án khổng lồ dễ xảy ra sai sót. Trên hết, anh tin rằng các quan chức nên mở các API của họ để công dân có thể xây dựng công nghệ phù hợp với chính bản thân họ.

Cuộc chiến ứng dụng giáo dục giữa phụ huynh Thụy Điển và chính quyền thành phố - Ảnh 15.

Tham khảo Wired

Bảo Nam
Trường Dương