Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật?

Thanh Long , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Để có thể biết về ảo thuật, một con khỉ cần hiểu Trái Đất có lực hấp dẫn, và một con chim cần biết không phải mọi thứ đều bay được như chúng.

Elias Garcia-Pelegrin bắt đầu học ảo thuật từ khi còn là một sinh viên đại học. Thời đó, anh phải biểu diễn như một công việc làm thêm để kiếm tiền trang trải cuộc sống. Vậy mà tới giờ khi đã có bằng tiến sĩ và một công việc nghiên cứu toàn thời gian tại Đại học Cambridge, Garcia-Pelegrin vẫn diễn ảo thuật.

Chỉ có điều, lần này những khán giả của anh ấy rất đặc biệt. Chúng không có tiền để trả cho anh và cũng chưa chắc hiểu anh ấy đang làm gì. Đúng vậy, Garcia-Pelegrin đang biểu diễn ảo thuật cho những con vật. Chúng là những con chim sống trong phòng thí nghiệm So sánh Nhận thức Nicky Clayton.

Công việc thoạt nghe tưởng chừng vô nghĩa, nhưng Garcia-Pelegrin và các đồng nghiệp vừa xuất bản một bài báo khoa học trên tạp chí danh tiếng Science nói về những ma trận nhận thức trong tâm trí của con người và động vật.

Hóa ra, các loài động vật nói chung đều sở hữu những "điểm mù nhận thức", nơi mà các ảo thuật gia bấy lâu vẫn lợi dụng để khiến chúng ta phải trầm trồ lên vì các tiết mục của họ.

Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật? - Ảnh 1.

Ý tưởng đề tài nghiên cứu về phản ứng của động vật trước các trò ảo thuật của con người xuất hiện rất tình cờ, khi Garcia-Pelegrin trao đổi với giáo sư hướng dẫn của mình – một nhà khoa học cũng có tài lẻ và từng đi biểu diễn ảo thuật trong suốt hơn 10 năm. Họ đã nói về vai trò của ảo thuật trong các nghiên cứu nhận thức của con người.

Từ trước đến nay đã có rất nhiều nghiên cứu cách não bộ chúng ta phản ứng với các trò ảo thuật để giải thích tại sao thị giác hay tâm trí của chúng ta lại dễ bị đánh lừa. 

"Chúng ta biết con người nói chung đều có thể bị đánh lừa bởi các hiệu ứng ảo thuật - nếu không thì các ảo thuật gia sẽ thất nghiệp mất", Garcia-Pelegrin cho biết. Điều đó có nghĩa bất kể bạn là ai, một đứa trẻ, một người trưởng thành, người lao động chân tay hay thậm chí một giáo sư ở Cambridge, não bộ bạn đều có thể bị đánh lừa bởi các trò ảo thuật.

Câu hỏi ngược lại đặt ra lúc này là: "Liệu ảo thuật có thể đánh lừa động vật hay không? Và nếu có, điều đó có ý nghĩa gì về quá trình chú ý và quá trình nhận thức của chúng?", Garcia-Pelegrin nói.

Ảo thuật đánh lừa chúng ta như thế nào?

Đối với con người, trò ảo thuật nào muốn tạo ra được hiệu quả đều phải đạt tới một sự cân bằng tinh tế, ở đó, người xem bị đưa vào một kỳ vọng hoặc định hướng sai lầm. Giả sử, khi một ảo thuật gia nắm tay vào và làm cho đồng xu trong tay biến mất, anh ấy phải có các động tác khiến khán giả kỳ vọng rằng đồng xu vẫn còn trong đó, không thể mất đi đâu được.

Nhưng đồng thời, ảo thuật gia cũng phải định hướng sự chú ý của khán giả đi nơi khác trong một khoảnh khắc quyết định, ở đó, anh ấy đã bỏ đồng xu ra khỏi tay, rồi dẫn họ trở lại sự kỳ vọng rằng nó vẫn còn trong đó.

Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật? - Ảnh 2.

Thế nhưng, mọi sự lừa dối có tính toán này đều phải nằm trong một tập hợp mà Garcia-Pelegrin gọi là "khuôn khổ phép thuật" (magical framework). Khuôn khổ này nằm trong nhận thức của con người, trong đó chứa một loạt các điểm mù về sự chú ý của chúng ta.

Các nghiên cứu hiệu ứng ảo thuật tác động lên não bộ con người cốt để tìm ra tất cả các điểm mù trong magical framework. Thế nhưng, bởi não bộ và nhận thức của con người rất phức tạp, các điểm mù trong tâm trí chúng ta cũng rất nhỏ và rời rạc, khó có thể được nhóm lại thành một khuôn khổ.

Chuyển đối tượng nghiên cứu xuống các loài động vật lúc này có thể giúp các nhà khoa học tìm ra các khu vực lớn, ở đó, nhận thức của tất cả các loài đều có thể bị ảo thuật đánh lừa, bao gồm cả con người. Công việc lúc này được biến về một bài toán tổng quát đơn giản, trước khi đi sâu vào một dạng biến thể hết sức phức tạp của nó.

Và đó là lý do mà Garcia-Pelegrin đang biểu diễn ảo thuật cho những con vật trong phòng thí nghiệm của mình.

Hãy xem video dưới đây:

Động vật phản ứng thế nào trước trò ảo thuật của con người?

Có thể bạn đã thấy trên YouTube rất nhiều video tương tự, trong đó những con vật như khỉ, tinh tinh, chó, mèo, thậm chí cả chim phản ứng với các tiết mục ảo thuật. Bạn nghĩ rằng chỉ cần các loài động vật có thị giác, chúng sẽ bị thu hút và phải há hốc mồm vì những thủ thuật cao siêu của con người chúng ta.

Nhưng liệu cái há mồm của con vật, và cả hành động tò mò đi tìm đồng xu hay miếng bánh biến mất của chúng có phải là phản ứng thật hay không? "Vấn đề này thực sự rất phức tạp", Garcia-Pelegrin giải thích.

Khi con người ngồi trong một buổi biểu diễn ảo thuật, trải nghiệm của họ được thiết lập bởi một số yếu tố đã được hiểu rõ: Ví dụ, nhà ảo thuật mặc nhiên xuất hiện trên sân khấu như một người đem lại sự giải trí, không phải là một mối đe dọa.

Con người hiểu rằng một vật thể biến mất trước mắt họ là một phần của niềm vui. Vì trên một khía cạnh nào đó, chính khán giả cũng tham gia vào trò ảo thuật. Nếu buổi biểu diễn không có khán giả, ảo thuật gia sẽ không cần phải thiết lập góc nhìn của sân khấu, cũng chẳng phải thực hiện một thủ thuật nào cả.

Và vì chúng ta biết các trò ảo thuật chỉ là ảo thuật chứ không phải ma thuật thực sự, chúng ta sẽ thể hiện sự kinh ngạc và thán phục tới nhà ảo thuật hơn là sợ hãi họ như sợ một phù thủy. "Ảo thuật chỉ tuyệt vời theo cách đó vì bạn biết rằng nhà ảo thuật không thể làm hại bạn", Garcia-Pelegrin nói.

Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật? - Ảnh 4.

Điều đó có nghĩa một tiết mục ảo thuật tưởng chừng vô hại với con người có thể hàm chứa những tác dụng phụ chưa biết ảnh hưởng lên động vật. Garcia-Pelegrin cho biết khi biểu diễn ảo thuật với động vật, anh thường phải sử dụng thức ăn như một mồi câu sự chú ý.

"Nếu bạn làm cho thức ăn biến mất trước mặt một con vật, chúng có thể sẽ khó chịu hơn là ngạc nhiên", Garcia-Pelegrin nói. Nhưng điều đó không có nghĩa là động vật không thể nhận ra tiết mục ảo thuật – đó hoàn toàn là một kết quả khác và anh cần các thí nghiệm chặt chẽ để kiểm tra điều này chứ không phải các video trên Youtube.

Ảo thuật trong phòng thí nghiệm

Đo lường cách động vật phản ứng với việc bị đánh lạc hướng, tạo ảo giác và sự khéo léo của bàn tay có thể tiết lộ những đặc điểm cụ thể trong nhận thức của chúng.

Garcia-Pelegrin nói: "Ảo thuật là sự xâm phạm mong đợi ở dạng thuần khiết nhất của nó. Nếu bạn đã quen với các vật thể bay hoặc vật thể biến mất giữa không trung, thì ảo thuật sẽ chẳng thể làm bạn ngạc nhiên chút nào".

Do vậy, động vật tham gia vào nghiên cứu cần phải hiểu một số khái niệm nhất định, dù chỉ ở một mức cơ bản dựa vào trực giác. Ví dụ một con khỉ cần phải hiểu về lực hấp dẫn, rằng mọi vật đều bị hút xuống mặt đất và không thể tự nó bay lơ lửng trong không trung.

Và thậm chí, mỗi loài động vật lại có các trực giác khác nhau. Hãy tưởng tượng việc bạn biểu diễn trò người bay với một con chim, điều đó có ý nghĩa gì đối với chúng cơ chứ?

Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật? - Ảnh 5.

Đối với con người, các nghiên cứu trước đây cho thấy một tiết mục ảo thuật kinh điển, trong đó một vật thể được làm cho biến mất phải dựa vào sự mong đợi vào điều sẽ diễn ra của người đóng vai khán giả, đồng thời cả những tín hiệu xã hội mà ảo thuật gia đưa ra.

Đối với động vật, Garcia-Pelegrin đang lặp lại những thử nghiệm tương tự để xem trải nghiệm trong quá khứ hoặc kỳ vọng ở hiện tại có thể khiến chúng thưởng thức trò ảo thuật hay không?

Anh và các nhà khoa học khác đang thực hiện công việc này tại Phòng thí nghiệm Nhận thức So sánh của Cambridge. Các nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đang điều tra khả năng nhận thức của động vật thay đổi như thế nào giữa các loài, bao gồm các thành viên của họ quạ và động vật chân đầu (cephalopods).

Garcia-Pelegrin giải thích, thử nghiệm cách động vật phản ứng với một vật thể biến mất có thể mang lại những ý tưởng mới về kỳ vọng của động vật, và liệu ngôn ngữ cơ thể của con người có ảnh hưởng đến đối tượng động vật hay không. Bạn có thể xem một ví dụ về loại thủ thuật này - với một hạt đậu phộng thay cho quả bóng biến mất:

Garcia-Pelegrin biểu diễn tiết mục ảo thuật với khán giả là một chim

Để có thể hiểu và ngạc nhiên với một trò ảo thuật như vậy, một loài động vật cần phải hiểu về sự tồn tại của đối tượng. Chúng cần biết một hạt đậu phộng không thể tự sinh ra hoặc tự nhiên biến mất khỏi thực tại trước mặt.

Đó là những gì mà một con người có thể học được từ khi còn bé. Nhưng liệu động vật có thể hiểu điều đó hay không? 

Các thí nghiệm với trò ảo thuật vật thể biến mất bây giờ đang giúp Garcia-Pelegrin và các nhà khoa học trả lời câu hỏi đó, nhằm tìm ra những cơ chế song song giữa nhận thức của con người và các loài động vật.

Trong tự nhiên, động vật cũng biết làm ảo thuật

Đúng vậy, những trò ảo thuật không phải là phát minh độc quyền của loài người. Ngay cả trong môi trường tự nhiên hoang dã, một số loài động vật cũng đã biết làm ảo thuật bằng hình thức này hay hình thức khác.

Chúng cũng biết sử dụng các thủ thuật đánh lạc hướng để thao túng sự chú ý của khán giả, trong trường hợp này có thể là kẻ thù của chúng. Những con vật bị đánh lừa sẽ bị kéo ra khỏi các cơ chế cơ học đằng sau một ảo giác, đó chính là hiệu quả của việc đánh lừa.

Tinh tinh và chim là những ảo thuật gia chuyên nghiệp trong lĩnh vực này.

Động vật có biết thưởng thức ảo thuật như con người hay không? Hay chúng sẽ sợ hãi vì tưởng đó là ma thuật thật? - Ảnh 7.

Các nhà nghiên cứu hành vi động vật cho biết tinh tinh có thể thể sử dụng một "chiến thuật đánh lừa", trong đó, ánh mắt của chúng hướng về một đối tượng để dụ dỗ cạnh tranh của mình cũng làm vậy, trong khi chúng sẽ thực hiện một động tác ẩn giấu khác, có thể là lấy trộm thức ăn.

Những con chim giẻ cùi bảo vệ thức ăn của mình trước những kẻ trộm bằng cách giả vờ giấu chúng ở một vị trí trống rỗng. Chúng thò mỏ xuống đất như thể đang giấu thức ăn ở đây, nhưng thực chất là đã giấu chúng ở một vị trí khác.

Và bởi những chiến thuật này hoạt động trong tự nhiên, động vật có vẻ như cũng đã tiến hóa để hiểu về magical framework của riêng chúng, cho phép chúng khai thác các điểm mù trong sự chú ý của kẻ thù.

Nếu điều này có thể được chứng minh bằng các thử nghiệm có đối chứng trong phòng thí nghiệm, Garcia-Pelegrin sẽ có cơ sở vững chắc để kết luận rằng động vật cũng có thể thưởng thức ảo thuật. Chúng cũng biết ngạc nhiên, trầm trồ và không cảm thấy sợ hãi.

Biết đâu được, một ngày nào đó chúng ta có thể bán vé cho lũ chim xem ảo thuật.

Tham khảo Science, Inverse

NỔI BẬT TRANG CHỦ