Lịch sử của Pivot Table, công cụ tính toán mạnh mẽ nhất trên Excel, thứ khiến cả Steve Jobs cũng phải phát cuồng

Nguyễn Hải , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Ngay từ lần đầu tiên nhìn thấy cách hoạt động của tính năng pivot table, Steve Jobs đã phấn khích vì tiềm năng của nó và muốn có được một phiên bản dành riêng cho máy tính NeXT mà công ty ông đang phát triển.

Chức năng Pivot Table trên các chương trình bảng tính như Microsoft Excel hay Google Sheet là một trong những cách nhanh nhất và mạnh mẽ nhất mà một người dùng trung bình có thể dễ dàng sử dụng để phân tích các tập dữ liệu lớn. Không cần đến các kỹ năng về code hay toán học xuất sắc nào, tất cả chỉ cần chọn điểm dữ liệu cần thiết bảng tính và click chuột.

Nhưng ít ai biết rằng, một trong những fan hâm mộ cuồng nhiệt nhất đối với tính năng này chính là nhà đồng sáng lập Apple, Steve Jobs. Không hâm mộ sao được khi chính ông là người đã góp phần đưa tính năng đó trở nên nổi tiếng trên thế giới.

Lịch sử của Pivot Table, công cụ tính toán mạnh mẽ nhất trên Excel, thứ khiến cả Steve Jobs cũng phải phát cuồng - Ảnh 1.

Vào năm 1985, thời điểm đó ông Jobs mới bị buộc rời khỏi vị trí chủ tịch Apple sau khi thất bại trước IBM trên thị trường máy tính. Là một người kiên cường, ông Jobs không từ bỏ và sau đó thành lập nên công ty máy tính NeXT, với mục tiêu nỗ lực đánh bại IBM một lần nữa.

Khi phát triển máy tính NeXT, sau này sẽ ra mắt vào năm 1988, ông Jobs tìm cách tạo ra một phần mềm đặc sắc để tạo ra nhu cầu cho sản phẩm. Với kinh nghiệm của ông khi còn ở Apple, ông biết rằng một phần mềm bảng tính tốt có thể thúc đẩy doanh số. Trước đây, ông từng góp phần tạo nên VisiCalc, phần mềm bảng tính được sử dụng rộng rãi đầu tiên đã mang lại thành công lớn cho máy tính Apple II vào năm 1979.

Trong quá trình tìm kiếm phần mềm mới, Jobs gặp công ty phần mềm Lotus. Tổ chức này lúc đó đã phát triển Lotus 1-2-3, một chương trình bảng tính phổ biến vào lúc đó chạy trên các máy tính IBM. Trong những cuộc họp này, đó là lần đầu tiên ông Jobs đã buột miệng nhắc đến thuật ngữ "pivot table".

Lịch sử của Pivot Table, công cụ tính toán mạnh mẽ nhất trên Excel, thứ khiến cả Steve Jobs cũng phải phát cuồng - Ảnh 2.

Bộ cài phần mềm Lotus Improv dành cho máy tính NeXT nằm trong 3 chiếc đĩa mềm này.

Lúc đó nhà phát triển phần mềm Pito Salas đang làm việc tại Lotus với nhiệm vụ theo dõi cách mọi người sử dụng bảng tính như thế nào. Salas nhận thấy người dùng thường sử dụng phần mềm này để tính toán các con số thống kê theo nhiều tiêu chí khác nhau (thường được gọi là các bảng tính crosstab – các bảng tính với nhiều danh mục, tiêu chí).

Ví dụ, một công ty kinh doanh xe đạp muốn theo dõi dữ liệu để xác định doanh số bán hàng theo tháng hoặc theo từng khu vực. Cách mọi người thao tác thời đó thường rất rườm rà và dễ xảy ra lỗi khi nó liên quan đến việc viết các công thức tính toán phức tạp.

Salas tin rằng thế giới cần phần mềm nào đó có thể làm các phép tính này trở nên đơn giản. Thay vì nhập vào công thức, người dùng có thể trỏ con chuột đến đó và click chuột để có được các con số thống kê tóm tắt. Nhóm phát triển của Lotus gọi công cụ này là "flexible view" (góc nhìn linh hoạt) – nhưng ngày nay các công cụ tương tự như vậy đều được gọi là "pivot table" trên cả Excel hay Sheets.

Nhóm Lotus cho Jobs xem nguyên mẫu phần mềm này. "Steve Jobs nghĩ rằng đây là điều tuyệt vời nhất đến nay," Salas, giờ là giáo sư tại Đại học Brandeis, nói với Quartz. Thậm chí ông còn như phát cuồng vì nó. Sau đó Jobs thuyết phục được Lotus phát triển phần mềm pivot table này dành riêng cho máy tính NeXT của mình.

Lúc đó đội ngũ Lotus lại không mấy quan tâm đến máy tính mới của Jobs và tiếp tục phát triển trên nền tảng OS/2 cũ. Nhưng rồi nền tảng này có quá nhiều lỗi và do vậy, đến 1989, Lotus quyết định chuyển sang máy NeXT. Ngay khi biết được quyết định này, Steve Jobs đã gửi "hàng xe tải" hoa tới Lotus để ăn mừng. Cuối cùng phần mềm này cũng ra đời với cái tên Lotus Improv.

Lịch sử của Pivot Table, công cụ tính toán mạnh mẽ nhất trên Excel, thứ khiến cả Steve Jobs cũng phải phát cuồng - Ảnh 3.

Giao diện tính năng Lotus Improv - tiền thân của PivotTable trên Excel ngày nay

Lotus Improv nhanh chóng trở thành một cú "hit" và hàng ngàn máy tính NeXT của Steve Jobs bán được cho các hãng tài chính chỉ để họ chạy phần mềm độc đáo này. Đúng như dự báo của Jobs, phần mềm này đã giúp máy tính NeXT có được một chỗ đứng trên thị trường vào cuối những năm 1990, ngay cả sau khi được Apple mua lại. Trong lúc đó, phiên bản phần mềm này trên các máy tính Windows và Macintosh lại không được đón nhận nồng nhiệt như vậy.

Tuy vậy, thành công bước đầu của máy tính NeXT cũng không giúp họ chiến thắng được các máy tính Windows đang tăng trưởng bùng nổ vào lúc đó. Ngay cả như vậy, Lotus Improv cũng gây ra ảnh hưởng lớn. Chức năng "flexible view" của nó sau đó được tích hợp vào Lotus 1-2-3 và Excel (và từ đây nó mới chính thức được gọi với thuật ngữ "PivotTable").

Ngày nay, các bảng tính Pivot Table là một trong các công cụ quan trọng nhất và được sử dụng phổ biến nhất trên các phần mềm bảng tính. Bill Jelen, một evangelist (người truyền bá) về Excel và đồng tác giả quyển "Pivot Table Data Crunching), cho rằng: "Bảng Pivot Table cho phép bạn tạo ra một báo cáo nằm gọn trong một trang bảng tính từ hàng trăm nghìn dòng dữ liệu khác nhau chỉ trong 4, 5 hoặc 6 click chuột. Đây là cách nhanh nhất để có câu trả lời từ các khối dữ liệu lớn."

Lịch sử của Pivot Table, công cụ tính toán mạnh mẽ nhất trên Excel, thứ khiến cả Steve Jobs cũng phải phát cuồng - Ảnh 4.

Các nhà phân tích dữ liệu sử dụng các bảng tính pivot table để hiểu được tình hình y tế công cộng, tăng trưởng kinh tế hay hiệu quả của các chiến dịch quảng cáo. Thật khó biết chính xác có bao nhiêu người dùng Excel hàng ngày, nhưng hiện đang có hàng trăm triệu người dùng Excel trên toàn thế giới và Pivot Table là một trong nhiều nguyên nhân để họ chọn cho mình công cụ tính toán mạnh mẽ nhất.

Cho dù Jelen vẫn xem Pito Salas là "cha đẻ của bảng Pivot table", nhưng Salas tin rằng công trình của mình được xây dựng dựa trên nền tảng của rất nhiều người khác.

Tham khảo Quartz