Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận

Thanh Long , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Tinh tinh đang thể hiện một sự bắc cầu về mặt tiến hóa với con người tiền sử, khi những nhóm nhỏ đầu tiên biết phát động chiến tranh để giành lấy lãnh thổ và thực phẩm.

Nếu bạn không tin lũ tinh tinh có thể tiến hóa để gây ra các cuộc chiến tranh với các loài linh trưởng khác, thì một nghiên cứu mới trên tạp chí Scientific Reports bây giờ sẽ khiến bạn phải nghĩ lại. Lần đầu tiên, các nhà khoa học ghi nhận không chỉ một mà tới hai cuộc chiến đẫm máu có thương vong giữa một bầy tinh tinh tấn công vào một bầy khỉ đột.

Đây là những trận chiến hiếm hoi trong đó một loài linh trưởng lớn tấn công một loài linh trưởng lớn khác. Tinh tinh và khỉ đột nổi tiếng là những loài động vật hung dữ trong việc tranh giành lãnh thổ. Nhưng các cuộc chiến giữa chúng trước đây chỉ diễn ra bên trong phạm vi loài của mình.

Các nhà khoa học cho biết việc tinh tinh phát động những cuộc tấn công bài bản vào khỉ đột rõ ràng là một hiện tượng lạ cần phải được theo dõi. Và họ nghi ngờ nó có liên quan đến những áp lực tiến hóa bao gồm hành vi tranh giành lãnh thổ và nguồn thức ăn bị thu hẹp dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Nếu vậy, tình trạng này có thể sẽ diễn ra không chỉ ở Vườn quốc gia Loango Gabon, Châu Phi, nơi hai cuộc tấn công đầu tiên của tinh tinh được ghi nhận. Mà chúng có thể diễn ra ở bất cứ đâu trên thế giới, khi những loài linh trưởng lớn nghĩ rằng chúng đang bị đe dọa và cần phải chiến đấu với các loài linh trưởng khác (bao gồm cả con người) để tồn tại.

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 1.

Hai trong số những con tinh tinh hiếu chiến ở Vườn quốc gia Loango Gabon, Châu Phi.

Hai cuộc tấn công có thương vong đầu tiên của tinh tinh vào khỉ đột được ghi nhận

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học trong Dự án Tinh tinh Loango. Mục đích ban đầu của họ là quan sát những con linh trưởng lớn tại vườn quốc gia này để tìm hiểu về các mối quan hệ xã hội, động lực nhóm, hành vi săn mồi và khả năng giao tiếp của chúng.

Từ năm 2014 đến 2018, nhóm nghiên cứu đã ghi nhận 9 lần tinh tinh và khỉ đột gặp gỡ. Nhưng chúng chỉ đi chơi cùng nhau, điều mà hai loài này thường vẫn làm trong Vườn quốc gia Loango và cả trong những khu vực tự nhiên khác thuộc miền Đông và Trung Phi.

Các nhà khoa học viết trong nghiên cứu của họ, những cuộc gặp gỡ này "luôn diễn ra êm đềm", đôi khi tinh tinh và khỉ đột còn chia sẻ trái cây với nhau. Simone Pika, nhà khoa học nhận thức đến từ Đại học Osnabrück cho biết các đồng nghiệp của ông tại Congo thậm chí còn chứng kiến ​​"những tương tác vui nhộn giữa hai loài linh trưởng lớn".

Bởi vậy, khi hai cuộc tấn công đẫm máu xảy ra giữa chúng vào năm 2019, nhóm nghiên cứu đã hết sức ngạc nhiên. Cả hai cuộc đụng độ này đều được phát động bởi tinh tinh vào bầy khỉ đột và tạo ra thương vong đáng kể.

Tinh tinh đã thành lập liên minh để sử dụng quân số lớn hơn nhằm áp đảo bầy khỉ đột to lớn nhưng có số lượng ít. Cả hai sự kiện đều diễn ra ở ranh giới bên ngoài lãnh thổ của tinh tinh. Kẻ xâm lược chính là những con tinh tinh đực trưởng thành. Các nhà nghiên cứu đã quan sát các cuộc tấn công từ khoảng cách 100 mét và họ mô tả chi tiết chúng trong báo cáo mới của mình.

Theo đó, cuộc chạm trán đầu tiên của tinh tinh và khỉ đột trong Vườn quốc gia Loango xảy ra vào ngày 6 tháng 2 năm 2019 và kéo dài suốt 52 phút. "Nó bắt đầu khi chúng tôi nghe thấy những tiếng la hét đầu tiên của tinh tinh", Lara Southern, một nghiên cứu sinh tại Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck cho biết.

"Mới đầu, chúng tôi chỉ nghĩ những con tinh tinh này đã đụng độ phải một nhóm tinh tinh khác. Nhưng khi ngay khi tiếng đập ngực đầu tiên xuất hiện, thứ âm thanh mà chỉ khỉ đột mới phát ra được, chúng tôi biết điều gì đó khác lạ sắp xảy đến".

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 2.

Khỉ đột có thể cao từ 1,7–2 m khi đứng thẳng và nặng từ 180–200 kg.

Theo tài liệu báo cáo: Vào lúc 17h01, một nhóm tinh tinh lớn 18 con chạm trán với một nhóm khỉ đột 5 con gồm 1 con khỉ đột lưng bạc, 3 con cái trưởng thành và 1 con non. Cuộc đụng độ diễn ra trong một bụi rậm rộng khoảng 64 mét vuông.

Đầu tiên lũ tinh tinh đã đe dọa và tấn công nhóm khỉ đột trước. Đến 17h13, con khỉ đột lưng bạc đã phản công được và hất một con tinh tinh cái tuổi vị thành niên lên không trung.

Vào lúc 17h15, một nhóm 9 con tinh tinh đực trưởng thành và vị thành niên và ít nhất một con tinh tinh cái trưởng thành khác đã vây con khỉ đột lưng bạc lại. Chúng liên tục nhảy xuống đánh nó trong khi la hét. Con khỉ đột lưng bạc sau đó phải lùi lại khoảng 30 m với tất cả các thành viên trong nhóm của mình.

Vào lúc 17h22, một con tinh tinh đực trưởng thành được thấy đang ngồi trên mặt đất ôm một con khỉ đột con trước mặt nó. Con khỉ đột con này phát ra những tiếng kêu đau đớn nhưng không cử động.

Trong khoảng thời gian từ 17h22 đến 17h26, 3 con tinh tinh đực trưởng thành và 2 con vị thành niên đã đến kiểm tra con khỉ đột con. Một con đã đánh hơi nó rồi dùng tay phải đánh vào con khỉ đột con 3 cái.

Tại thời điểm này, con khỉ đột con vẫn còn sống vì các nhà khoa học có thể nghe thấy những tiếng rít ngắn và tiếng thút thít của nó. Vào lúc 17h27, ngay sau tiếng kêu đau khổ của con khỉ đột con, họ tiếp tục nghe thấy tiếng rên rỉ của một con khỉ đột khác ở gần trong phạm vi 20 m.

Vào lúc 17h28, một con tinh tinh nắm lấy con khỉ đột con và kéo nó đi bằng chân phải của mình, mặc cho con khỉ đột kêu lên đau đớn. Đến 17h36, con khỉ đột con ngừng kêu và không còn dấu hiệu sự sống.

Trong khoảng thời gian từ 17h36 đến 18h05, một con tinh tinh đã chiếm dụng cái xác và tiếp tục chơi đùa với nó. Đến 17h53, các nhà khoa học nghe thấy tiếng một con khỉ đột đập ngực (ở khoảng cách 40 m), nhưng sau đó không có thêm âm thanh, tiếng kêu hay dấu hiệu nào về sự hiện diện của khỉ đột nữa.

Trận chiến chính thức kết thúc. Phe khỉ đột thiệt mạng 1 thành viên nhỏ tuổi, trong khi một con tinh tinh cái bị thương nặng nghi ngờ là chảy máu trong.

Cuộc đụng độ thứ hai giữa 27 con tinh tinh và 7 con khỉ đột

Khoảng 10 tháng sau đó, cũng vẫn là bầy tinh tinh cũ đã phát động một cuộc chiến mới vào một bầy khỉ đột. Cuộc tấn công này kéo dài hơn 80 phút. Tới 27 con tinh tinh được nhìn thấy đã tấn công vào một nhóm khỉ đột gồm 7 con.

Những con tinh tinh chia làm 2 đội, một ở dưới đất và một tấn công lên cây nơi những con khỉ đột đang có mặt. Chúng dọa con khỉ đột đầu đàn, một con lưng bạc to lớn nhất bỏ đi, sau đó tấn công 1 con khỉ đột cái đang ôm đứa con của nó quanh bụng.

Con khỉ đột mẹ này đã bảo vệ được đứa con của mình trong đợt tấn công đầu tiên của 3 con tinh tinh. Nhưng khi số lượng tinh tinh tấn công lên tới 8 con, nó đã phải bỏ lại con của mình và trốn chạy.

Con khỉ đột con sau đó đã bị bầy tinh tinh ăn thịt. Trận chiến một lần nữa kết thúc với chiến thắng nghiêng về phe tinh tinh. Một con khỉ đột con bị giết. Nhưng khác với lần trạm chán đầu tiên, con khỉ đột non bị chết chủ yếu vì nó đã bị bỏ lại một mình, lần này "con khỉ đột non gần như bị giết chết trong chính trận chiến", các nhà nghiên cứu lưu ý.

"Bây giờ hãy đặt tất cả vào bối cảnh: Một con khỉ đột cái có thể nặng gần gấp đôi trọng lượng của một con tinh tinh đực điển hình, trong khi khỉ đột đực có thể nặng gấp 3 đến 4 lần tinh tinh đực. Nhưng thực tế thì sao, tinh tinh vẫn có thể cướp một con khỉ đột non từ tay mẹ của nó. Đây quả là một sự kiện đáng chú ý", Richard Wrangham, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Harvard, cho biết.

Ông giải thích thêm đó có thể là do lợi thế hợp tác của một đàn lớn hơn mà tinh tinh đã tạo ra. Như các cuộc tấn công này được ghi nhận, chúng huy động từ 18-27 cá thể để tấn công vào các nhóm khỉ đột chỉ có 5-6 con. "Nó có thể tương tự như cách linh cẩu thỉnh thoảng giết chết được sư tử", Wrangham nói.

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 4.

So sánh tương quan kích thước giữa đười ươi, khỉ đột, tinh tinh và và người.

Jessica Mayhew, một nhà nhân chủng học sinh học tại Đại học Central Washington, cho biết thêm các loài linh trưởng khác nhau thường áp dụng các chiến lược khác nhau để điều hướng xung đột. Do đó, tinh tinh và khỉ đột có thể sử dụng những chiến thuật chiến tranh rất khác nhau.

"Trong cả hai trường hợp xung đột mới được ghi nhận, một khi con tinh tinh đầu tiên nhìn thấy khỉ đột và phát ra tiếng hét báo động, phần lớn các thành viên khác trong nhóm sẽ phản ứng ngay lập tức và tham gia vào, tất cả chúng đều hét lên", Southern lưu ý.

"Các con tinh tinh sau đó đã phối hợp với nhau để chia tách một vài con khỉ đột nhất định khỏi đám của chúng. Và trong cả hai sự kiện, chúng đã có thể tách những con khỉ đột con ra khỏi mẹ".

Trên thực tế, một con khỉ đột lưng bạc có thể to và nặng tới 270 kg, nhưng đối mặt với tinh tinh - một loài linh trưởng lớn khác cũng có sức mạnh và hung dữ, chúng vẫn có thể bị đánh bại. Một nghiên cứu năm 2017 cho thấy tinh tinh mạnh gấp 1,5 lần con người trong các bài kiểm tra nhiệm vụ kéo và nhảy.

"Nếu bạn nghiên cứu về loài tinh tinh, bạn sẽ biết bất kỳ một cuộc đụng độ nào với chúng cũng có thể gây ra thương vong. Tinh tinh rất dễ bị kích động, trong khi chúng có tốc độ và sức mạnh đáng kinh ngạc", Mayhew nói.

"Tuy nhiên, biết vậy không có nghĩa là những cái chết của khỉ đột trong hai cuộc đụng độ này là điều dễ chấp nhận. Những con khỉ đột non – bản thân chúng đã có tỷ lệ tử vong cao từ khi mới được sinh ra. Nghiên cứu lần này một lần nữa nhấn mạnh nguy cơ dễ bị tổn thương của chúng, ngay cả khi đã sống cùng một đàn khỉ đột có những con đực lưng bạc ghê gớm".

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 5.

Tinh tinh bây giờ đã trở thành một mối đe dọa với khỉ đột con, ngay cả khi nó sống cùng bố mẹ là những con khỉ đột đực to lớn và khỏe mạnh.

Những con tinh tinh sẽ còn nổi dậy và giết chóc thường xuyên hơn

Tobias Deschner, nhà linh trưởng học tại Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck và cũng là người đứng đầu Dự án Tinh tinh Loango cùng với Pika cho biết: "Những quan sát của chúng tôi cung cấp bằng chứng đầu tiên cho thấy tinh tinh có thể là một mối đe dọa tính mạng đối với khỉ đột. Bây giờ chúng tôi muốn điều tra các yếu tố nào đã gây ra những cuộc đụng độ căng thẳng đáng ngạc nhiên này".

Như đã nói, tinh tinh là một loài sống theo bầy và có ý thức rất cao về lãnh thổ. Chúng thường xuyên cắt cử các thành viên đi tuần dọc theo biên giới khu vực sinh sống của mình. Một khi thấy dấu hiệu xâm phạm của những con tinh tinh thuộc đàn khác, chúng sẽ nhanh chóng gọi bầy và phát động các cuộc đụng độ.

Các nhà khoa học tin rằng những cuộc xâm phạm lãnh thổ này có liên quan đến các hệ thống xã hội phân hạch-hợp nhất, trong đó một thành viên sẽ rời nhóm cộng đồng này để gia nhập nhóm cộng đồng khác.

Ngoài ra, hành vi phát động chiến tranh của tinh tinh với loài linh trưởng khác cũng cho thấy "sự tương đồng về chức năng" và một sự bắc cầu về mặt tiến hóa với con người tiền sử, khi những nhóm bộ tộc nhỏ đầu tiên của chúng ta cũng biết tấn công các loài linh trưởng và các bộ tộc khác để tranh giành lãnh thổ và thực phẩm.

"Bằng cách nhìn vào những áp lực hiện tại mà hai loài này phải đối mặt, cả trong môi trường sống và cách chúng tương tác xã hội, chúng ta có thể hiểu thêm một chút về chính bản thân mình, cách mà loài người thuở sơ khai 'đã vươn lên hàng đầu' trong nấc thang cạnh tranh tiến hóa", Southern viết. "Những loài linh trưởng lớn đang cho chúng ta một chiếc cửa sổ để nhìn vào quá khứ của chính chúng ta".

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 6.

Tinh tinh đang thể hiện một sự bắc cầu về mặt tiến hóa với con người tiền sử, khi những nhóm nhỏ đầu tiên biết phát động chiến tranh để giành lấy lãnh thổ và thực phẩm.

Wrangham đồng ý với Southern. Ông cho biết tinh tinh có quan hệ họ hàng xa với con người. Cho nên, không mấy ngạc nhiên khi tới một lúc nào đó, chúng có thể phát động một cuộc tấn công vào loài linh trưởng khác như cách chúng ta phát động các cuộc chiến tranh.

Trong một email gửi cho Gizmodo, Wrangham giải thích:

"Tinh tinh rõ ràng thích đi săn và giết các loài linh trưởng khác, từ khỉ đến tinh tinh và thậm chí cả con người. (Trên thực tế đã có những vụ việc tinh tinh giết chết người, chủ yếu là trẻ nhỏ). Bonobos cũng được biết đến là một loài linh trưởng giết chóc khi nó có thể tấn công và hạ gục nhiều loài khác để lấy thịt. Thậm chí, có một số quan sát thấy Bonobos ăn cắp những con khỉ con từ những con khỉ mẹ đang quẫn trí. Sau đó chúng tha con khỉ con đi khắp nơi, dường như để chơi đùa, cho đến khi chúng chết.

Ngược lại, khỉ đột tỏ ra rất ít quan tâm đến việc giết các loài khác, dù là trong tự nhiên hay môi trường nuôi nhốt. Nhưng chúng không đơn thuần là những gã khổng lồ hiền lành, bởi vì một con khỉ đột lưng bạc đã đánh trọng thương một con tinh tinh cái trong sự kiện này. Điều đó cho thấy bản thân tinh tinh tấn công khỉ đột cũng đặt chúng vào rủi ro. Vậy nên tính cách hung dữ của khỉ đột cũng sẽ trở thành một chủ đề nghiên cứu hấp dẫn.

Như Southern và các đồng nghiệp của cô ấy lưu ý, chúng ta sẽ cần nhiều quan sát hơn để hiểu về hành vi của chúng. Chúng ta cần hiểu liệu tinh tinh có được lợi ích gì từ việc tấn công và giết chết khỉ đột hay không, ngoài việc thỏa mãn thú tính giết chóc của chúng".

Một bầy tinh tinh ở Châu Phi đã biết tấn công bài bản vào một bầy khỉ đột, con người hãy cẩn thận - Ảnh 7.

Một con tinh tinh ở Tây Phi bị chính đồng loại của mình giết chết rồi ăn thịt năm 2017.

Southern cho biết vẫn còn đó những khả năng khác. "Mặc dù chúng tôi chỉ có thể đoán tại sao điều này lại xảy ra", cô nói. Giả thuyết thứ nhất là tinh tinh muốn săn khỉ đột con làm mồi. Nhưng với chỉ một con tinh tinh thích thú với điều này và những rủi ro liên quan khi nó phải đối mặt với một con khỉ đột to lớn bảo vệ con mình, giả thuyết này không có vẻ khả thi lắm.

Giả thuyết thứ hai, theo Southern giải thích: "Có thể là vào một số thời điểm nhất định trong năm, khi loại trái cây ưa thích của cả tinh tinh và khỉ đột bước vào thời kỳ chín rộ, mức độ cạnh tranh nguồn thức ăn giữa chúng sẽ được đẩy lên cao nhất. Nếu sự cạnh tranh này trở nên đủ gay gắt, nó thậm chí có thể dẫn đến những sự kiện bạo lực như chúng tôi đã quan sát thấy".

Trên thực tế, trái cây trong các khu rừng nhiệt đới ở Gabon không còn nhiều như trước đây, và sự biến đổi khí hậu do con người gây ra có thể phải chịu trách nhiệm một phần cho điều đó.

Vậy liệu thiếu hụt thức ăn và cạnh tranh không gian sống có thể đã gây ra thêm các xung đột giữa tinh tinh và khỉ đột, hay giữa các loài linh trưởng khác hay không?

Các nhà khoa học sẽ cần nhiều nghiên cứu hơn nữa để trả lời câu hỏi đó. Họ sẽ phải tiếp tục tìm kiếm bằng chứng về các cuộc đụng độ của linh trưởng cả ở Loango và các nơi khác trên thế giới. Sau đó, tần suất xuất hiện của các cuộc đụng độ này có thể được so sánh với dữ liệu về tình trạng mất rừng, biến đổi khí hậu cũng như các yếu tố khác trong khu vực chúng xuất hiện.

Như Mayhew giải thích, những yếu tố áp lực này có thể đẩy các quần thể linh trưởng lớn đến gần nhau hơn, dẫn đến các cuộc gặp gỡ thường xuyên hơn và gia tăng cạnh tranh về nguồn thức ăn.

"Hiện tại, tôi nghĩ chúng ta có thể tạm kết luận an toàn rằng đây chỉ là một sự kiện hi hữu mang tính ngoại lệ", ông nói.

Nhưng trong tương lai, không ai có thể dám chắc những sự kiện tương tự có thể diễn ra hay không. Những con tinh tinh với thú tính thích giết chóc của chúng hoàn toàn có thể phát động các cuộc tấn công mới vào các loài linh trưởng khác. Và một khi chúng đã không biết sợ khỉ đột, những con người bé nhỏ như chúng ta cũng nên cẩn thận.

Tham khảo Gizmodo, Independent, Nature