Suy luận trong não đến từ đâu, tại sao bạn có thể dùng nó để đoán đáp án thi trắc nghiệm?

Thanh Long , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Đi ngủ trước bài kiểm tra cũng là một chiến lược giúp bạn đạt điểm cao.

"Educated guess" hay những phán đoán dựa trên bằng chứng và kinh nghiệm là thứ mà tất cả chúng ta đều phải thực hiện mỗi ngày. Khác với đoán mò, các phán đoán "được đào tạo" này thường có xác suất chính xác rất cao. Chúng là thứ logic giúp bạn ra quyết định một cách nhanh hơn và làm cuộc sống trở nên thuận tiện hơn.

Chẳng hạn, bạn sống trong một thành phố mà mỗi khi trời mưa là đường về nhà lại ngập và tắc. Một ngày bạn vừa tan sở thì trời mưa. Bạn đoán được rằng đường bây giờ đang tắc nên sẽ chấp nhận đợi một đến hai tiếng đồng hồ ở công ty, thay vì lấy xe đi về ngay để lại chôn chân ngoài đường.

Một ví dụ khác mà chúng ta rất hay gặp trong các bài thi trắc nghiệm lái xe hoặc các môn học xã hội.

Nếu một câu trắc nghiệm có nhiều đáp án và có một đáp án cuối cùng là "Tất cả các đáp án trên đều đúng", đa số các trường hợp chúng ta sẽ chọn đáp án này và nó đúng thật. Vậy là việc "bắt bài" được cách ra đề sẽ cho phép chúng ta tiết kiệm rất nhiều thời gian cho các câu hỏi khó hơn.

Suy luận trong não đến từ đâu, tại sao bạn có thể dùng nó để đoán đáp án thi trắc nghiệm? - Ảnh 1.

Các phán đoán dạng "educated guess" còn được ứng dụng rất nhiều trong thể thao, đặc biệt là các tình huống đòi hỏi sự "nhạy cảm". Chẳng hạn như khi một thủ môn bắt penalty, anh ta phải sử dụng kinh nghiệm của mình để đoán hướng bóng của đối thủ, dựa trên việc người sút thuận chân nào, có phong cách sút phạt ra sao hay thậm chí cách họ lấy đà và nhìn trộm vào khung thành.

Helen Barron, một nhà khoa học thần kinh tại Đại học Oxford ở Anh cho biết: "Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường hay suy ra các mối liên hệ giữa những thứ khác nhau mà chúng ta nhìn thấy hoặc nghe thấy. Vì vậy, ngay cả khi không biết hết toàn bộ câu chuyện, chúng ta vẫn có thể đưa ra một phỏng đoán từng được đào tạo bằng cách ‘nối các dấu chấm’ lại với nhau".

Vì những vai trò quan trọng như vậy, các nhà khoa học rất muốn tìm hiểu các cơ chế thần kinh trong não bộ giúp chúng ta ra được các phán đoán dựa trên đào tạo. Điều gì trong não bộ chịu trách nhiệm cho các bước nhảy vọt về mặt logic này?

Bây giờ, một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Cell đã tiết lộ một phần câu trả lời. Hóa ra trên khía cạnh logic, bạn có thể thấy phán đoán dựa trên kinh nghiệm là thứ gì đó rất đơn giản. Nhưng xuống tới cấp độ tế bào thần kinh, đó lại là một câu chuyện rất phức tạp.

Suy luận logic trong não đến từ đâu?

"Cho đến gần đây, chúng ta vẫn không biết bằng cách nào mà các tế bào trong não có thể hình thành liên kết giữa các trải nghiệm riêng biệt", tiến sĩ Barron nói. Để tìm hiểu, ông và các đồng nghiệp đã thực hiện một số thí nghiệm trên người và trên chuột dưới sự theo dõi của máy cộng hưởng từ chức năng (fMRI).

Trong thí nghiệm với người, 22 tình nguyện viên đã được cho chơi một trò chơi thực tế ảo gồm hai bước. Bước một, tiến sĩ Barron phát cho họ nghe một âm thanh chẳng hạn như tiếng nước chảy, sau đó một bức tranh đầy màu sắc sẽ hiện ra. Bước hai, những người tham gia sẽ giải một câu đố để tìm ra một bức tranh đầy màu sắc, sau đó họ sẽ nhận được phần thưởng là tiền mặt.

Ở đây, việc nghe thấy âm thanh hoàn toàn không có mối liên quan trực tiếp nào đến giải thưởng. Nhưng sau một số phiên đào tạo (Educated), hình ảnh fMRI cho thấy não bộ những tình nguyện viên tham gia đã nhanh chóng kích hoạt các tín hiệu khao khát phần thưởng khi âm thanh phát ra.

Suy luận trong não đến từ đâu, tại sao bạn có thể dùng nó để đoán đáp án thi trắc nghiệm? - Ảnh 2.

Lặp lại phiên bản thí nghiệm này trên chuột, tiến sĩ Barron cũng đã cho những con chuột nghe âm thanh. Sau đó, ông thay bức tranh bằng một chiếc đèn LED có nhiều màu sắc. Ở bước thứ hai, những con chuột có thể tìm được phần thưởng của mình (là nước đường) khi những bóng đèn bật sáng.

Lần này, tín hiệu thần kinh trong não chuột được ghi nhận với độ phân giải cao hơn fMRI, do các tiến sĩ Barron đã cấy trực tiếp điện cực vào não bộ chúng. Kết quả một lần nữa lặp lại phát hiện trên người, cho thấy chuột cũng sử dụng một cơ chế thần kinh trong não bộ tương tự như chúng ta để liên kết âm thanh với phần thưởng mà chúng nhận được.

Vậy điều gì đã xảy ra bên trong bộ não và tế bào thần kinh của chúng?

Các nhà nghiên cứu cho biết vùng hồi hải mã (hippocampus) – từng biết đến như vùng chịu trách nhiệm cho khả năng học tập và trí nhớ - bây giờ cũng chính là nơi đưa ra các phán đoán mang tính giáo dục (chẳng hạn như trời mưa khiến đường tắc).

Các phán đoán này được tôi luyện trong từng vòng lặp của kinh nghiệm ở đây, khi các tế bào thần kinh trong vùng hồi hải mã tụ lại và kích hoạt cùng nhau. "Bằng cách này, não hồi hải mã có thể xây dựng lên một bản đồ nhận thức vượt ra khỏi kinh nghiệm trực tiếp, gips phần tạo ra kiến thức mới giúp bạn ra các quyết định linh hoạt trong tương lai", các nhà nghiên cứu kết luận.

Ngủ trước bài kiểm tra cũng là một chiến lược đạt điểm cao

Chưa dừng lại ở đó, các phép đo với độ phân giải cao trên chuột đã tiết lộ một điều thú vị. Những con chuột ban đầu chỉ kích hoạt các tín hiệu liên kết âm thanh với đèn LED, sau đó mới đến tín hiệu đèn LED với phần thưởng.

Nhưng trong trạng thái nghỉ ngơi, cụ thể là sau một giấc ngủ, dòng tín hiệu này đã có thể "nhảy" ngay từ âm thanh tới phần thưởng.

Suy luận trong não đến từ đâu, tại sao bạn có thể dùng nó để đoán đáp án thi trắc nghiệm? - Ảnh 3.

"Nó gợi ý rằng khoảng thời gian nghỉ ngơi và ngủ đóng một vai trò quan trọng trong sự sáng tạo, nơi chúng ta rút ra cái nhìn sâu sắc từ kinh nghiệm trước đó để đưa ra những ý tưởng hoàn toàn mới", David Dupret, nhà khoa học thần kinh đến từ Đại học Oxford cho biết.

Hiểu được quá trình mà não bộ đưa ra các "educated guess" hay phán đoán dựa trên kinh nghiệm là một bước đệm cần thiết để thiết kế các chương trình huấn luyện và tăng cường khả năng này của chúng ta.

Các quy trình này cũng có thể giúp các nhà khoa học phát triển trí thông minh nhân tạo, đặc biệt là các mạch mô phỏng hoạt động thần kinh của con người. 

Ngoài ra, bài học dễ dàng nhất mà bạn có thể rút ra được từ đây, đó là hãy ngủ đủ trước khi làm bài thi trắc nghiệm, biết đâu, nó sẽ giúp bạn có được điểm cao hơn nhờ các dự đoán đã được đào tạo trước đó trong não bộ.

Tham khảo Sciencealert

NỔI BẬT TRANG CHỦ