Tinh tinh đang phát triển phép lịch sự và lễ nghi giống với xã hội loài người

Thanh Long , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Đã đến lúc chúng ta đem cho những con vật này một bộ vest?

Khi tình cờ gặp lại một người bạn cũ trên đường, chúng ta sẽ dừng lại và chào hỏi nhau. Những câu hỏi xã giao vô thưởng vô phạt đại loại như "Hey, dạo này thế nào?" cũng là cách mà mọi người bắt đầu mọi cuộc trò chuyện, dù là ngoài đời thật hay trên mạng.

Chẳng ai vồ vập vào vấn đề ngay lập tức, cũng như kết thúc một cuộc nói chuyện mà không có lời chào tạm biệt nào cả. Ít nhất mọi người cũng phải nói "Hôm nào rảnh cà phê nhé" – mặc dù chúng ta đều biết rồi sẽ chẳng có buổi cà phê nào cả.

Đó là bởi những hành vi xã giao này được con người coi là phép lịch sự tối thiểu. Lịch sự được định nghĩa là những cư xử hay phép xã giao tối thiểu giữa người với người để làm hài lòng lẫn nhau. 

Tinh tinh đang phát triển phép lịch sự và lễ nghi giống với xã hội loài người - Ảnh 1.

Ngược lại, chúng ta định nghĩa sự bất lịch sự là những hành vi xã giao gây khó chịu, chẳng hạn như khi ta chào một người mà họ không chào lại. Hoặc một ai đó cúp điện thoại cái "rụp" mà không nói lời tạm biệt.

Thế nhưng, liệu có phải chỉ có xã hội loài người mới có những phép lịch sự tối thiểu ấy hay không?

Trong một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí iScience, các nhà khoa học cho biết các loài tinh tinh và linh trưởng như bonobo cũng đã phát triển phép lịch sự tối thiểu trong xã hội của chúng. Họ đã quay được những đoạn video chứng minh tinh tinh và bonobo biết chào nhau xã giao, và tạm biệt khi chúng muốn rút khỏi cuộc trò chuyện.

Dấu hiệu của phép lịch sự tối thiểu trong xã hội tinh tinh

Sự đòi hỏi một phép lịch sự xã giao dường như đã xuất hiện trên người kể từ khi chúng ta được sinh ra. Các nghiên cứu trước đây cho thấy khi những đứa trẻ sơ sinh chơi đùa với một người lớn mà người này đột ngột quay đi không nói lời tạm biệt, đứa trẻ sẽ cố gắng thu hút người đó trở lại bằng việc hét lên để gây chú ý hoặc dí vào tay họ món đồ chơi mà hai người đang chơi cùng nhau.

Nhưng những đứa trẻ sẽ không làm điều đó nếu người chơi với chúng thể hiện các hành vi xã giao để từ biệt cuộc chơi đùa và đứa trẻ hiểu rằng cuộc chơi này đã kết thúc. Một số các nhà khoa học đã tiếp tục quan sát thấy hành vi này trên bonobo, hay còn gọi là tinh tinh lùn.

Vì vậy trong nghiên cứu mới của mình, tiến sĩ Raphaela Heesen tại Đại học Durham, Vương Quốc Anh, muốn tìm hiểu sâu hơn các tương tác có cam kết này ở tinh tinh. Cô dự đoán chúng cũng có những hành vi lịch sự tối thiểu như nói "xin chào" để báo hiệu sự bắt đầu của một cuộc trò chuyện, cũng như nói "tạm biệt" khi kết thúc chúng.

Đây là cách những con tinh tinh thể hiện sự xã giao khi bắt đầu cuộc trò chuyện

Để kiểm tra giả thuyết này, tiến sĩ Heesen và các đồng nghiệp đã phân tích tổng cộng 1.242 video tương tác giữa các nhóm bonobo và tinh tinh trong sở thú. Họ nhận thấy đúng là hai loài linh trưởng này có các cử chỉ và hành vi lịch sự xã giao.

Chẳng hạn, bonobo có các cử chỉ ra tín hiệu và nhìn vào mắt nhau 90% số lần chúng bắt đầu cuộc giao tiếp. Ở tinh tinh, con số này là 69%. Các tín hiệu "tạm biệt" để kết thúc cuộc trò chuyện thậm chí còn phổ biến hơn, với 92% ở bonobo và 86% ở tinh tinh.

Tất nhiên là những con tinh tinh không thể nói ra điều đó, nhưng chúng thể hiện các động tác như chạm vào nhau, tương đương với một cái vỗ vai của con người; nắm tay giống với cử chỉ bắt tay của chúng ta; húc đầu vào nhau giống những cái ôm tạm biệt và nhìn nhau trước và sau khi chạm trán như thể một ánh mắt vui tươi khi bắt gặp và luyến tiếc khi rời đi.

Tất cả những hành vi lịch sự này cũng trùng khớp với thang đo của sự xã giao và thân thiết. Chẳng hạn, tiến sĩ Heesen cho biết những con bonobo càng thân nhau thì giai đoạn chào hỏi xã giao của chúng càng ngắn lại. 

Giống với chúng ta, những người đã thân thiết thì không cần phải xã giao quá nhiều. Ngược lại, những người bạn lâu ngày không gặp sẽ thể hiện sự xã giao nhiều và nồng hậu hơn. Lũ tinh tinh lùn hóa ra cũng vậy. 

"Khi gặp một người bạn thân, bạn sẽ không cần phải quá lịch sự với họ", Tiến sĩ Heesen nói.

Khi những con tinh tinh kết thúc cuộc trò chuyện, chúng cũng thể hiện các hành vi lịch sự

Thế nhưng, cô cho biết điều này không đúng lắm với xã hội của tinh tinh, trong đó, quyền lực của tinh tinh được phân cấp cao hơn so với bonobo, loài có xu hướng bình đẳng. Bất chấp mức độ thân thiết, những con tinh tinh luôn tỏ ra lịch sự trong các buổi giao tiếp.

Điều này có thể khiến chúng ta liên tưởng đến các phép lịch sự trong xã hội Á Đông, nơi tôn ti trật tự của xã hội được đề cao. Lịch sự ở đây giống với lễ nghi với người lớn tuổi hơn là các cuộc trò chuyện xã giao bạn bè ngang hàng.

Vậy để thấy, phép lịch sự và lễ nghi không còn là một bản chất chỉ có ở con người. Nghiên cứu của tiến sĩ Heesen đã chứng minh trong những xã hội của tinh tinh cũng tồn tại một thứ gì đó tương tự. 

"Liệu những kiểu giao tiếp này có xuất hiện ở các loài khác nữa hay không, đó là một câu hỏi thú vị dành cho các nghiên cứu trong tương lai", cô nói.

Tham khảo Sciencealert