Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam

Thanh Long , Theo Pháp luật & Bạn đọc

Vắc-xin chắc chắn rất quan trọng, nhưng tiềm năng kinh tế của công nghệ mRNA còn lớn hơn nữa.

Không còn gì phải nghi ngờ, vắc-xin COVID-19 chính là lối thoát cho mọi quốc gia trong đại dịch. Bằng việc triển khai tiêm chủng cho ít nhất 70% dân số để đạt được mức miễn dịch cộng đồng, vắc-xin sẽ giúp giảm thiểu các ca mắc mới COVID-19, hạn chế số ca tử vong và quan trọng hơn cả là giúp các nền kinh tế mở cửa trở lại trong trạng thái bình thường mới.

Nhưng trong khi chỉ có một số ít các quốc gia phát triển tại Liên minh Châu Âu (EU), Anh, Mỹ và Canada đã đạt được mục tiêu này, đại đa số các nước khác trên thế giới vẫn chưa đạt được tỷ lệ tiêm chủng cao.

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 1.

Tỷ lệ tiêm chủng vắc-xin COVID-19 tại các quốc gia trên thế giới.

Tại nhóm các nước có thu nhập thấp, vắc-xin COVID-19 hiện mới phủ được cho 1,1% dân số. Tỷ lệ tiêm chủng trung bình toàn thế giới mới đạt 25,6%. Con số tại Việt Nam hiện là 5,9%. 

Sự chênh lệch này xảy ra là bởi vắc-xin COVID-19 đã được phân phối không đồng đều giữa các quốc gia trên thế giới, mà nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ tình trạng dự trữ, chủ nghĩa dân tộc vắc-xin và sự rối loạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong mọi đại dịch, nỗ lực phân phối vắc-xin luôn bị chặn bởi các đường biên giới

Theo một nghiên cứu của Trung tâm Đổi mới Y tế Toàn cầu tại Đại học Duke vào tháng 3, các quốc gia có thu nhập cao và trên trung bình chỉ chiếm 1/5 dân số thế giới, nhưng họ đã mua 6 trong tổng số 8,6 tỷ liều, tương đương 70% lượng vắc-xin COVID-19 được phân phối trên toàn thế giới thời điểm đó.

Các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp, đại diện cho 4/5 dân số còn lại, chỉ tiếp cận được 2,6 tỷ liều vắc-xin, trong đó có tới 1,1 tỷ liều là từ sáng kiến COVAX của Tổ chức Y tế Thế giới.

Trên thực tế, đó là viễn cảnh đã được dự báo trước, và cũng là lý do mà COVAX được thành lập. Các quốc gia giàu có, sở hữu công nghệ hoặc nhà máy sản xuất vắc-xin có xu hướng tích trữ mặt hàng thiết yếu này trong bối cảnh đại dịch.

Trở lại năm 2009 khi đại dịch H1N1 tấn công toàn thế giới, Australia là một trong số nước phát triển và sản xuất được vắc-xin đầu tiên. Nhưng họ đã kiên quyết không chia sẻ những mũi tiêm của mình với thế giới và chỉ làm điều đó sau khi công dân của mình được tiêm chủng trước.

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 2.

Nỗ lực phân phối vắc-xin luôn bị chặn bởi các đường biên giới.

Vào tháng 3 năm nay, Ấn Độ không phải là quốc gia nghiên cứu ra vắc-xin COVID-19 AstraZeneca, nhưng lại là công xưởng lớn nhất thế giới sản xuất và phân phối những mũi tiêm này đã quyết định ngừng xuất khẩu chúng.

Nguyên nhân là do nước này đang phải đối mặt với một làn sóng COVID-19 gia tăng ở thời điểm đó và chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi, một người theo chủ nghĩa dân tộc, có toàn quyền kiểm soát và quy định số lượng vắc-xin xuất khẩu vào bất kỳ thời điểm nào.

Trước đó, Liên minh châu Âu cũng đã họp thông qua một đạo luật khẩn cấp cho phép hạn chế xuất khẩu vắc-xin COVID-19 ra bên ngoài khối để tập trung phục vụ nhu cầu của 27 quốc gia thành viên. 

Các công ty dược phẩm bên trong EU chỉ được phép hoàn thành hợp đồng 40 triệu liều vắc-xin cho 33 quốc gia từ tháng 2 đến giữa tháng 3. Trong số này thì riêng Anh và Canada đã được nhận 10 triệu và 4,3 triệu liều. EU giữ lại khoảng 70 triệu liều ở trong biên giới của mình.

Israel cũng là một trong số quốc gia nhận được nhiều vắc-xin từ EU nhất. Trong khi họ không tự phát triển vắc-xin và cũng không có công xưởng sản xuất, nguồn lực tài chính lớn đã cho phép Israel mua trước được rất nhiều vắc-xin và trở thành quốc gia tiêm chủng nhanh nhất trong những ngày đầu tiên vắc-xin được phân phối.

Ngay tại thời điểm này, khi Isreal đã đạt được tỷ lệ tiêm chủng vượt ngưỡng miễn dịch cộng đồng, họ vẫn để thừa hàng triệu liều vắc-xin COVID-19 có nguy cơ hết hạn phải bỏ đi trước khi Hàn Quốc mua lại tất cả chúng.

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 3.

Tại Mỹ, một số tiểu bang cũng báo cáo tình trạng bão hòa vắc-xin khiến Johnson & Johnson thậm chí phải kéo dài thời hạn của các mũi tiêm vốn đã hết hạn vào tháng 6.

Tất cả những dẫn chứng này cho thấy nỗ lực phân phối vắc-xin COVID-19 công bằng đang bị chặn bên trong các đường biên giới. Ngay cả với sự giúp đỡ của các sáng kiến như COVAX, việc phân bổ vắc-xin tới các quốc gia nằm trong nhóm thu nhập thấp đến trung bình vẫn rất khó, nếu họ không tự chủ động được nguồn vắc-xin cho riêng mình.

Chuyển giao công nghệ giúp các nước tự chủ sản xuất vắc-xin

Một số chuyên gia cho biết sự mất cân bằng giữa cung và cầu vắc-xin trong nội tại một quốc gia hoặc khu vực có thể được giải quyết khi các quốc gia chuyển từ vị thế phụ thuộc sang thành nước có năng lực sản xuất và phân phối vắc-xin, tự cung tự cấp.

Đây là hướng đi mà một số quốc gia đang phát triển thực hiện. Đầu tháng 6, Công ty Cổ phần Vắc-xin và Sản phẩm Sinh học Ai Cập (VACSERA) cho biết họ đã đàm phán thành công với công ty công nghệ sinh học Sinovac của Trung Quốc để được chuyển giao công nghệ sản xuất vắc-xin COVID-19 tại nước này.

VACSERA đã nhận được 1.400 lít thành phần vắc-xin từ Trung Quốc vào cuối tháng 5. Chúng sẽ được sử dụng để sản xuất 2 triệu liều vắc-xin COVID-19 dưới liên doanh Sinovac-Vacsera. Quốc gia này đặt mục tiêu tiêm vắc-xin COVID-19 cho 40% dân số vào cuối năm 2021 và họ dự kiến cần 40 triệu liều Sinovac-Vacsera để làm được.

Việc chế tạo thành công vắc-xin này đưa Ai Cập trở thành quốc gia thứ hai ở Châu Phi sản xuất vắc-xin COVID-19. Trước đó vào tháng 4, công ty Aspen Pharmacare của Nam Phi cũng đã bắt đầu sản xuất vắc-xin COVID-19 của Johnson & Johnson sau khi đạt được thỏa thuận chuyển giao công nghệ với hãng dược phẩm Mỹ.

Họ dự kiến sẽ sản xuất được 200 triệu liều vắc-xin COVID-19 Johnson & Johnson mỗi năm. Lượng vắc-xin này không chỉ phục vụ nhu cầu của Nam Phi mà còn cung cấp cho các quốc gia thuộc Liên minh Châu Phi trong khu vực.

Bộ trưởng Y tế Ai Cập Hala Zayed cũng cho biết sau khi nước này hoàn thành mục tiêu tiêm chủng, họ sẽ xuất khẩu vắc-xin sang các nước láng giềng ở Trung Đông và Châu Phi để giúp đỡ chống dịch.

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 4.

Sự mất cân bằng giữa cung và cầu vắc-xin trong nội tại một quốc gia hoặc khu vực có thể được giải quyết khi các quốc gia chuyển từ vị thế phụ thuộc sang thành nước có năng lực sản xuất và phân phối vắc-xin.

Tại Việt Nam, Tập đoàn Vingroup mới đây cho biết họ cũng đã ký kết thành công với Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Arcturus Therapeutics của Mỹ, để nhận chuyển giao độc quyền công nghệ sản xuất vắc-xin phòng COVID-19.

Vắc-xin có tên là VBC-COV19-154 (dựa trên sáng chế vắc-xin ARCT-154 của Arcturus) sẽ sử dụng công nghệ mRNA, tương tự như vắc-xin của Moderna và Pfizer/BioNTech. Arcturus sẽ tiến hành chuyển giao cho VinBioCare quy trình sản xuất, bao gồm: Bí quyết công nghệ; Đào tạo, chuyển giao, thực hành và kiểm định sản phẩm; cung cấp nguyên liệu đầu vào theo công nghệ độc quyền của Arcturus. Tiến độ chuyển giao dự kiến từ đầu tháng 8/2021.

Trước đó, Vingroup đã thành lập Công ty CP Công nghệ Sinh học VinBioCare để xây dựng nhà máy sản xuất vắc-xin tại Tổ hợp Nhà máy sản xuất thiết bị điện tử VinSmart tại KCN Hòa Lạc.

Với tổng vốn đầu tư hơn 200 triệu USD, nhà máy này sẽ có diện tích 8,807m2 được xây theo tiêu chuẩn cGMP và GMP – WHO hướng tới năng lực sản xuất 200 triệu liều vắc-xin COVID-19 mỗi năm.

Hiện VinBiocare đã ký kết xong các hợp đồng mua sắm máy móc thiết bị, công tác xây dựng nhà xưởng cũng đã cơ bản hoàn thành và việc lắp đặt thiết bị dự kiến sẽ kết thúc trong tháng 11/2021. Dự kiến Vingroup sẽ xuất xưởng những lô vắc-xin đầu tiên vào đầu năm 2022 góp phần giúp Việt Nam tự chủ nguồn vắc-xin của mình, thậm chí xuất khẩu.

Kidong Park, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam cho biết ông hi vọng Việt Nam sẽ có thể sản xuất quy mô lớn vắc-xin mRNA. "Nếu trở thành trung tâm chuyển giao công nghệ vắc-xin COVID-19, Việt Nam sẽ góp phần giải quyết được vấn đề nguồn cung trong nước cũng như khu vực", ông Park nói. 

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 5.

Phòng thí nghiệm nghiên cứu vắc-xin của Arcturus Therapeutics, đơn vị chuyển giao công nghệ mRNA cho Vingroup.

Tự chủ vắc-xin và công nghệ mRNA cũng là hướng đi đang được một số nước Châu Á bao gồm Singapore, Hàn Quốc và Australia lựa chọn.

Tháng 5 vừa rồi, Singapore cho biết họ đã đạt được thỏa thuận với hãng dược phẩm Đức BioNTech để đặt một trụ sở sản xuất ở nước này. Nhà máy dự kiến sẽ khởi công trong năm nay và hoàn thành vào năm 2023. Sau đó, Singapore sẽ có thể cung ứng hàng triệu liều vắc-xin mRNA mỗi năm, đủ đáp ứng cho dân số của mình và cho cả xuất khẩu.

Tại Hàn Quốc, hãng dược phẩm Moderna cũng tiết lộ kế hoạch sẽ đặt một nhà máy sản xuất vắc-xin mRNA tại đây. Trước đó, Hàn Quốc cũng đã sản xuất vắc-xin COVID-19 theo hợp đồng cho AstraZeneca, Novavax và Sputnik V.

Về phần Australia, chính phủ nước này cũng đang đàm phán với Moderna về một kế hoạch đặt nhà máy sản xuất ở nước mình. 

"Đại dịch COVID-19 bây giờ đã giúp các quốc gia thấy rằng họ đang bị phụ thuộc quá nhiều vào nguồn vắc-xin từ nơi khác", Thomas Preiss, một chuyên gia sinh học phân tử tại Đại học Quốc gia Australia cho biết. 

"Nhiệm vụ lúc này là cố gắng đạt đủ năng lực cung ứng vắc-xin COVID-19. Nhưng việc xây dựng một nhà máy sản xuất vắc-xin mRNA sẽ không chỉ là giải pháp tình thế, nó sẽ giúp đáp ứng nhu cầu lâu dài nhằm chống lại các biến thể của virus trong tương lai".

Cơ hội lớn không chỉ dừng lại ở COVID-19

Thế nhưng, đối với bất kỳ một công ty hay quốc gia nào được chuyển giao công nghệ vắc-xin mRNA, những cơ hội mở ra từ đó sẽ không dừng lại ở phạm vi đại dịch COVID-19, ngay cả khi họ chưa hề có kinh nghiệm sản xuất vắc-xin.

Aspen Pharmacare cho biết ngay trước đại dịch COVID-19, họ không có mảng nghiên cứu và sản xuất vắc-xin nào. "Nhưng bây giờ, chúng tôi nhận ra rằng chúng tôi có thể phân bổ một phần nguồn lực của mình", Stravos Nicolaou, giám đốc điều hành cấp cao phụ trách chiến lược thương mại của công ty cho biết. "Chỉ với một số điều chỉnh và cải tổ nhỏ, chúng tôi sẽ có thể bước vào lĩnh vực nghiên cứu và phát triển vắc-xin".

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 6.

Hầu hết vắc-xin COVID-19 đang được sản xuất tại Mỹ, Châu Âu, Ấn Độ và Trung Quốc.

Tham gia được vào chuỗi sản xuất và cung ứng vắc-xin toàn cầu sẽ là một thành công lớn của Aspen Pharmacare. Thực tế cho thấy trong khi các thành phần sản xuất (chẳng hạn như lọ thủy tinh, bộ lọc...) và khâu đóng gói hoàn thiện vắc-xin có thể được thực hiện ở các quốc gia khác, hầu hết hoạt chất chính của vắc-xin sẽ được sản xuất ở Hoa Kỳ và Châu Âu.

Châu Phi trong khi đó là khu vực sinh sống của 17% dân số thế giới, nhưng do thiếu năng lực sản xuất, hiện họ chỉ có thể sản xuất 1% nhu cầu vắc-xin cho chính mình. Có 7 quốc gia Châu Phi hiện sở hữu các công ty hoạt động trong chuỗi giá trị sản xuất vắc-xin, nhưng chỉ có Viện Pasteur de Dakar của Senegal có khả năng xuất khẩu vắc-xin đủ tiêu chuẩn WHO.

Để giúp khu vực Châu Phi tự chủ hơn trong việc cung ứng vắc-xin cho COVID-19 và cả các dịch bệnh có thể xảy ra sau này, Viện nghiên cứu Tony Blair đã kiến nghị cho họ rất nhiều giải pháp bao gồm huy động nguồn lực từ các chính phủ và cả khu vực tư nhân để xây dựng cơ sở hạ tầng, thực hiện chuyển giao công nghệ và tham gia vào chuỗi cung ứng, sản xuất vắc-xin.

Từ đó, các công ty của Châu Phi có thể đàm phán và làm việc với các đối tác nước ngoài để leo dần lên trong chuỗi giá trị này, chẳng hạn như từ cung ứng nguyên liệu thô, sản xuất, lưu trữ và phân phối đến chuyển giao công nghệ và nghiên cứu R&D.

Về phía các nước Châu Á đang theo đuổi công nghệ vắc-xin mRNA, Thomas Preiss cho biết đó là một hướng đi sáng suốt. "Theo tôi, đầu tư vào mRNA là chiến lược tốt hơn so với đầu tư vào công nghệ vắc-xin thông thường. Vắc-xin chắc chắn rất quan trọng, nhưng tiềm năng kinh tế của công nghệ mRNA còn lớn hơn nữa".

"Đó là bởi các phương pháp điều trị bệnh di truyền và không lây nhiễm cũng ứng dụng công nghệ mRNA", Preiss giải thích thêm. Chẳng hạn như Moderna, ngoài vắc-xin COVID-19, họ cũng đang thử nghiệm tới 24 loại vắc-xin mRNA cho các căn bệnh khác bao gồm bệnh tim mạch, chuyển hóa, bệnh về thận và cả ung thư.

Với tốc độ phát triển nhanh và khả năng dễ tinh chỉnh, mRNA cũng là một công nghệ tiềm năng để nghiên cứu vắc-xin HIV, cúm mùa, Nipah và bất kỳ dịch bệnh mới nổi nào xuất hiện trong tương lai. 

Vingroup nhận chuyển giao công nghệ mRNA: không chỉ cực kỳ ý nghĩa cho hiện tại mà còn thể hiện tầm nhìn vươn tới tương lai của Việt Nam - Ảnh 8.

Tham khảo NatureInstitute