Tôi không muốn nói xấu AI. Thực ra AI đã làm cho nhiếp ảnh di động tốt hơn rất nhiều so với 5 năm trước. iPhone 17 Pro Max, Galaxy S26 Ultra đều cho ảnh đẹp mà không cần người dùng hiểu gì về nhiếp ảnh. Đó là thành tựu thực sự, và tôi vẫn dùng những chiếc máy đó hàng ngày.

Nhưng đâu đó trong quá trình AI làm tốt hơn, tôi đã mất đi một thứ mà mãi đến khi cầm Leitzphone tôi mới nhận ra mình thiếu: cảm giác ra quyết định.

Cái cảm giác chủ động giảm EV để bóng tối có phần nặng nhọc hơn. Cái cảm giác chọn màu trước khi bấm máy vì bạn đã hình dung ra ảnh trông như thế nào. Cái cảm giác mỗi bức ảnh là kết quả của ít nhất một lựa chọn có chủ ý - không phải thứ máy tự làm thay bạn.

Tôi đã chụp hàng nghìn bức ảnh bằng điện thoại trong năm qua - iPhone 17 có, Galaxy S26 có, vivo X300 Pro hay thậm chí là cả các loại máy ảnh kỹ thuật số. Tôi nhớ được bao nhiêu trong số đó? Thành thật mà nói, rất ít.

Trước khi nói đến ảnh, tôi cần nói về cảm giác cầm máy. Vì với Leitzphone, hai thứ này liên quan đến nhau theo cách tôi không ngờ.

Lần đầu cầm máy lên, thứ tôi chú ý không phải màn hình, không phải cụm camera. Là cái vân khía nhỏ chạy dọc khung nhôm. Fingertips tôi chạm vào, lực cản nhẹ, đều. Không trơn như kính, không lạnh theo kiểu kim loại mài bóng. Nó có ma sát có chủ đích - giống cầm ống kính hơn là cầm điện thoại.

Mặt lưng đen nhám không phản sáng. Trong khi cả thị trường đang đua nhau làm mặt lưng kính bóng loáng trông sang trọng, Leitzphone chọn cách khác. Chiếc máy này có lẽ chỉ muốn được chúng ta cầm lên và dùng, và quả thực mà nói, tôi thích điều đó.

Khi dùng Leitzphone, bạn sẽ thấy máy có giao diện chủ yếu là đỏ + đen, icon đen trắng, font chữ Leica với typeface LG1056 vừa hiện đại vừa cổ điển, không màu sắc rực rỡ. Lần đầu thấy hơi lạ. Nhưng sau vài giờ, tôi nhận ra não mình tự chuyển sang trạng thái khác khi nhìn vào màn hình đó - trạng thái tập trung, không phải mode lướt mạng xã hội. Như kiểu khi bạn đeo tai nghe chống ồn vào và thế giới xung quanh bỗng lùi lại một bước.

Rồi lần đầu chạm vào vòng xoay ở camera, thứ vốn chỉ có trên Leitzphone chứ không phải bản Xiaomi 17 Ultra thông thường. Lực cản nhẹ, đều, có kiểm soát, rung phản hồi tốt. Tôi xoay thử vài lần, không làm gì cả, chỉ để cảm nhận. Nó giống vặn focus ring trên ống kính M hơn là vuốt màn hình cảm ứng. Tôi gán nó với tính năng chỉnh EV. Xoay nhẹ một chút, EV -0.7. Bóng tối trong khung hình nặng hơn. Đó là quyết định đầu tiên của tôi.

Khoảng cách giữa "cầm máy lên và bấm" với "cầm máy lên, chọn, rồi bấm" nghe như chỉ thêm một bước. Nhưng bước đó, tôi thề, thay đổi hoàn toàn trạng thái tinh thần khi chụp.

Đây là thứ tôi mất nhiều thời gian nhất để hiểu đúng, và khi hiểu ra thì thấy thích thật sự.

Mọi smartphone hiện đại đều có preset màu. Nhưng chúng thường được áp sau khi chụp, hoặc AI tự chọn dựa trên khung cảnh. Leitzphone đòi tôi chọn trước khi bấm máy. Nghĩa là tôi phải biết mình muốn ảnh này trông như thế nào trước khi nó tồn tại.

13 Leica Looks trên máy không phải filter làm đẹp thông thường mà bạn vẫn hay thấy trên iPhone hay bất cứ ứng dụng nào. Chrome giữ được chi tiết ở vùng sáng, highlight không bị kéo xuống. Classic buông highlight tự nhiên hơn, tông ấm hơn. I Model A giả lập hạt phim từ thời máy Leica dùng cuộn film 35mm. M3 - cái tôi dùng nhiều nhất khi ra đường - tính toán lại greyscale và tương phản theo cách phim đen trắng thật làm, không đơn giản là giảm độ bão hoà của ảnh về 0.

Lần đầu dùng chế độ giả lập M3 để chụp phố, tôi đứng nhìn ảnh vừa chụp khá lâu. Không phải vì ảnh hoàn hảo. Mà vì nó trông như thứ tôi muốn thấy trong đầu trước khi bấm máy. Đó là lần đầu tiên trong một thời gian dài tôi có cảm giác đó với ảnh chụp bằng điện thoại.

Cái khác biệt này thay đổi cách tôi đứng trước một cảnh. Thay vì giơ máy lên bấm rồi chỉnh màu sau trong app, tôi nhìn cảnh trước - ánh sáng thế nào, bóng tối ở đâu, tôi muốn giữ hay cắt bỏ màu nào. Rồi mới bấm.

Leica M từ lâu đã gắn với street photography - nhỏ gọn, ít gây chú ý, cho phép nhiếp ảnh gia đứng gần mà chủ thể không biết. Leitzphone không nhỏ, nhưng thừa hưởng triết lý đó theo cách khác. Tôi thấy mình chụp đường phố nhiều hơn hẳn kể từ khi cầm máy này.

Vòng ring cho phép tôi chỉnh thông số mà không cần nhìn xuống màn hình. Tôi nhìn thẳng vào cảnh, tay trái xoay ring chỉnh EV, ngón cái phải sẵn sàng bấm. Ít thao tác trên màn hình hơn nghĩa là ít thời gian nhìn vào điện thoại hơn - và trong chụp đường phố, giây đó là tất cả.

Có một buổi chiều tôi đứng ở góc phố, chờ một người chạy qua khung ánh sáng từ cửa một con ngõ nhỏ. Trước đây với điện thoại khác, tôi sẽ giơ máy lên chờ và bấm. Với Leitzphone, tôi xoay ring về -1.0 EV trước, để bóng tối thật nặng, giữ chỉ vùng sáng từ cửa tiệm. Chờ. Bấm. Ảnh ra đúng như tôi hình dung. Tôi đứng nhìn ảnh đó khá lâu giữa phố.

Cảm biến 1 inch LOFIC ở đây giữ được vùng sáng thay vì để AI kéo lên - ánh đèn đường, biển quảng cáo phát sáng, khoảng sáng từ cửa tiệm giữ được chi tiết mà không bị trắng xóa. Thứ tôi cần khi cố tình giữ bóng tối thật nặng mà không muốn mất vùng sáng.

Mode M3 monochrome luôn là chế độ mặc định của tôi khi ra đường photowalk. Nhìn qua khung ngắm đen trắng, não tôi buộc phải nghĩ về ánh sáng và bóng tối thay vì màu sắc. Nó đơn giản hóa quyết định và giúp tôi tập trung vào khoảnh khắc hơn là kỹ thuật.

Câu hỏi nhiều người sẽ hỏi, và tôi sẽ trả lời thẳng vì tôi nghĩ đây là điều quan trọng nhất cần nói rõ.

Phần cứng camera: giống nhau hoàn toàn. Cùng cảm biến 1 inch Light Fusion 1050L, cùng ống tele 200MP zoom quang học 75-100mm, cùng ultrawide 50MP. Nếu đưa ảnh RAW từ hai máy cho nhau không nhãn, người không biết rất khó phân biệt.

Trước khi bấm: vòng ring, 13 Looks, mode M3 và M9 Essential - những thứ chỉ có trên Leitzphone. Đây không phải thứ Xiaomi giữ lại để tiết kiệm chi phí. Đây là thứ Leica thiết kế riêng và chỉ đặt vào sản phẩm mang tên họ, vì với Leica, những thứ đó định nghĩa trải nghiệm chụp ảnh, không phải thông số sensor.

Sau khi chụp: xác thực CAI - một chip bảo mật ký metadata vào từng ảnh, xác nhận đây là ảnh gốc chưa qua AI chỉnh sửa. Leica đã làm điều này trên Leica M11-P trước đó. Trong thời điểm ảnh AI generate tràn lan khắp nơi, đây là cam kết về tính xác thực - thứ Leica xem là giá trị cốt lõi suốt 100 năm của họ.

Tôi thích Leitzphone, nhưng cần phải nói thật.

Leica Essential Mode M3 và M9 không cho chỉnh ISO hay tốc độ màn trập thủ công. Điều này làm tôi bực bội hơn bình thường vì nó mâu thuẫn với triết lý của cả máy - muốn bạn chủ động hơn, nhưng lại không cho chỉnh thủ công ngay trong mode mang tính Leica nhất. Tôi mong phần này sẽ được cập nhật qua phần mềm.

RAW chỉ xuất ở 12,5MP. Với sensor 50MP thì đây là giới hạn đáng kể nếu bạn hay xử lý hậu kỳ trên Lightroom hay Capture One.

Mode 200MP tele cho ảnh rất lớn nhưng chi tiết có vẻ không theo kịp - ở độ phóng to cao, ảnh bị xử lý mềm và mất detail thật. Tốt hơn là dùng 50MP rồi crop nếu cần.

Và giá: 49,99 triệu đồng so với 42,99 triệu của 17 Ultra bản 1TB cùng cấu hình. Chênh 7 triệu. Câu hỏi đó có xứng không phụ thuộc hoàn toàn vào bạn là ai và bạn chụp ảnh vì lý do gì - không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người.

Sau khoảng thời gian dùng Leitzphone, tôi nhận ra mình chụp ảnh ít hơn - nhưng nhớ nhiều hơn về từng bức ảnh đã chụp. Không phải vì máy này cho ảnh đẹp hơn. Mà vì mỗi lần bấm máy, tôi đã phải ra ít nhất một quyết định.

Có những buổi chiều tôi chỉ chụp được 10-15 bức. Trước đây với điện thoại khác, tôi chụp hàng trăm bức rồi về nhà mở lên xem và xóa gần hết vì chúng trông giống nhau. Bây giờ tôi chụp ít hơn và giữ lại nhiều hơn - không phải vì ảnh hoàn hảo, mà vì mỗi bức đều có lý do để tồn tại.

Tôi không biết bạn đã chụp ảnh được bao lâu hay vì lý do gì. Nhưng nếu có lúc nào đó bạn cảm thấy mình đang chụp nhiều mà không nhớ mình đã chụp gì, thì tôi nghĩ bạn sẽ hiểu tôi đang nói về thứ gì khi cầm Leitzphone lên.

Năm 2026, khi AI đang dần thay thế ngày càng nhiều quyết định trong nhiếp ảnh di động, tôi trân trọng một chiếc điện thoại chọn đi ngược lại. Không phải vì nó không theo kịp công nghệ. Mà vì nó tin rằng quyết định đó nên là của bạn, không phải của máy.