Tôi không biết Apple 20 năm nữa ra sao,
nhưng Samsung thì tôi biết

Khi Nokia thống trị, Samsung đã là số 2 thế giới

Có một thập kỷ mà người ta gọi điện thoại di động là "Nokia". Không phải vì thiếu từ ngữ, mà vì Nokia chiếm đến hơn 40% thị phần điện thoại toàn cầu vào đỉnh cao năm 2000, và tên thương hiệu của họ đồng nghĩa với cả danh mục sản phẩm. Đó là thứ quyền lực thương hiệu mà hầu hết công ty chỉ mơ đến.

Ít ai nhớ rằng trong chính thập kỷ đó, Samsung đã là hãng điện thoại lớn thứ hai thế giới tính theo doanh số. Không phải nhờ một sản phẩm đột phá nào cả, cũng không phải nhờ một thiên tài thiết kế hay một hệ điều hành ấn tượng mà nhờ một thứ thầm lặng hơn nhiều: năng lực sản xuất quy mô công nghiệp kết hợp với danh mục sản phẩm trải đều từ phân khúc thấp đến cao, từ thị trường đã phát triển đến thị trường mới nổi.

Trong khi Nokia tập trung vào xây dựng hệ sinh thái phần mềm Symbian và cuộc cạnh tranh thị phần ở châu Âu, Samsung âm thầm làm điều mà họ đã làm từ thập niên 1960: sản xuất nhiều hơn, giá tốt hơn, đa dạng hơn, và song song đó xây dựng năng lực linh kiện để không phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào. Màn hình, chip nhớ, pin, cảm biến, tất cả dần dần được nội địa hóa trong hệ sinh thái sản xuất của chính Samsung.

Và điều quan trọng hơn cả thị phần điện thoại: trong thập kỷ Nokia thống trị viễn thông di động, Samsung đã là nhà sản xuất TV hàng đầu thế giới, thương hiệu tủ lạnh và máy giặt có mặt trong hàng chục triệu gia đình châu Á và châu Âu, đồng thời là nhà cung cấp chip nhớ DRAM và màn hình cho phần lớn ngành công nghiệp điện tử toàn cầu. Nokia là ngôi sao, Samsung là nền tảng mà ngành công nghiệp đứng lên.

Khi Apple lên ngôi, Samsung không biến mất, Samsung lên ngôi cùng

Ngày 9 tháng 1 năm 2007, Steve Jobs bước lên sân khấu Macworld và giới thiệu iPhone. Hai năm sau, Nokia bắt đầu chuyến đi xuống không điểm dừng. Năm 2013, Nokia bán mảng điện thoại cho Microsoft với giá 7,2 tỷ đô la, một con số mà chỉ một thập kỷ trước nghe như xúc phạm. Câu chuyện về Nokia trở thành bài học kinh điển trong mọi giáo trình quản trị chiến lược về sự nguy hiểm của việc không chịu thay đổi.

Samsung không lặp lại sai lầm đó, nhưng không phải vì họ nhanh nhạy hơn trong việc đọc xu hướng. Samsung sống sót và phát triển trong kỷ nguyên smartphone vì họ đã xây được thứ mà Nokia không có: một chuỗi giá trị dọc đủ sâu để tự nuôi sống mình bất kể thị trường bên ngoài đi về đâu.

Khi iPhone ra đời và thị trường smartphone bùng nổ, Samsung là một trong số rất ít công ty trên thế giới có thể đáp ứng nhu cầu sản xuất màn hình cảm ứng chất lượng cao ở quy mô hàng chục triệu đơn vị mỗi quý. Thực tế ít người nói thẳng ra là: Apple đã ký hợp đồng với Samsung để sản xuất chip ứng dụng cho iPhone thế hệ đầu tiên. Thế giới ca ngợi Apple đã thay đổi ngành công nghiệp, nhưng một phần không nhỏ của cuộc cách mạng đó chạy trên silicon do Samsung đúc.

Đến năm 2012, Samsung vượt Nokia và Apple để trở thành hãng điện thoại số một thế giới tính theo doanh số, vị trí họ giữ liên tục cho đến tận hôm nay, với thị phần đạt 22% trong Q1 2026 theo IDC. Scandal Galaxy Note7 vào năm 2016 khiến họ phải thu hồi 2,5 triệu máy và thiệt hại hơn 5 tỷ USD, đủ để giết chết hầu hết các công ty, nhưng Galaxy S8 ra mắt một năm sau với doanh số kỷ lục. Đây không phải may mắn, đây là bằng chứng về độ bền của một hệ thống không phụ thuộc vào bất kỳ một sản phẩm đơn lẻ nào để tồn tại.

Khi AI trở thành làn sóng thứ ba, Samsung lại ở đó trước

Từ 2022 đến nay, ngành công nghệ toàn cầu đang trải qua một cuộc tái tổ chức sâu nhất kể từ khi smartphone xuất hiện. Mô hình AI thế hệ mới đòi hỏi một loại chip nhớ hoàn toàn khác với những gì điện toán truyền thống cần: không chỉ dung lượng lớn và tốc độ đọc ghi cao, mà còn băng thông cực lớn để nuôi các mô hình ngôn ngữ và hệ thống suy luận chạy liên tục. Thứ đó có tên là HBM, High Bandwidth Memory, chip nhớ băng thông cao.

Và Samsung đã ở trong cuộc đua HBM từ trước khi phần lớn thế giới biết HBM là gì.

Cùng với SK Hynix và Micron, Samsung là một trong ba nhà sản xuất HBM duy nhất trên thế giới hiện tại. Mỗi cụm GPU NVIDIA H100 hay H200 đang cung cấp sức mạnh tính toán cho cuộc cách mạng AI toàn cầu đều cần từ 5 đến 8 stack HBM bao quanh. Mỗi data center AI đang được xây mới đều là một đơn hàng chip nhớ HBM khổng lồ. Samsung, với năng lực sản xuất DRAM hàng đầu thế giới được xây dựng trong 40 năm, là một trong số ít thực thể trên hành tinh này có thể đáp ứng nhu cầu đó ở quy mô công nghiệp.

Ở phía thiết bị tiêu dùng, Samsung cũng đang đặt cược sớm và rõ ràng vào AI. Galaxy AI xuất hiện trên dòng S24 từ đầu 2024 với các tính năng xử lý ngôn ngữ, biên dịch thời gian thực và chỉnh sửa ảnh bằng AI trực tiếp trên thiết bị, trước khi Apple Intelligence ra mắt chính thức. Không phải cái gì Samsung làm về AI cũng tốt hơn Apple, nhưng Samsung lại một lần nữa ở đó trước, thử nghiệm trước, chấp nhận sai trước để học nhanh hơn.

Quan trọng hơn cả những tính năng AI trên điện thoại là thứ đang diễn ra ở tầng hạ tầng: Samsung đang đầu tư hàng chục tỷ USD vào thế hệ fab mới tại Hàn Quốc và Texas để sản xuất chip tiên tiến hơn cho kỷ nguyên AI. Cam kết 200 tỷ đô la đầu tư vào chuỗi sản xuất bán dẫn tại Mỹ đến năm 2042 không phải quyết định kinh doanh thuần túy, đó là quyết định địa chính trị: Samsung đang tự đặt mình vào vị trí không thể thiếu trong chiến lược bán dẫn của cả Washington lẫn Seoul.

Thứ không thể bị thay thế thì không cần phải là thứ tốt nhất

Nhìn lại ba làn sóng, điều rõ ràng nhất là Samsung không thắng bằng cách tạo ra sản phẩm tốt nhất trong bất kỳ danh mục đơn lẻ nào. Symbian tốt hơn phần mềm Samsung thập niên 2000. iPhone tốt hơn Galaxy ở nhiều tiêu chí trải nghiệm. SK Hynix hiện đang dẫn trước Samsung ở HBM thế hệ mới nhất.

Nhưng Nokia chết. Motorola chết. BlackBerry chết. HTC chết. Và Samsung vẫn ở đó, không phải vì may mắn và không phải vì họ không sai. Scandal Note 7 là thất bại sản phẩm lớn nhất lịch sử điện tử tiêu dùng. Mảng foundry của Samsung vẫn đang thua TSMC ở node tiên tiến nhất. Nhưng Samsung xây được thứ mà các đối thủ không xây được: một cấu trúc kinh doanh trong đó không có bất kỳ thất bại đơn lẻ nào đủ lớn để kéo toàn bộ xuống.

Khi điện thoại chậm lại, bán dẫn chạy. Khi bán dẫn xuống chu kỳ, TV và thiết bị gia dụng giữ nhịp. Khi thị trường tiêu dùng bão hòa, hạ tầng AI mở ra chương mới. Đây là thiết kế chống chọi với mọi sức công phá được xây trong suốt 85 năm, từ khi Lee Byung-chul bán mì khô ở Daegu năm 1938 đến khi Samsung cung cấp chip HBM cho các mô hình AI lớn nhất thế giới năm 2024.