Một thử nghiệm lâm sàng tại Tây Ban Nha ghi nhận kết quả bất ngờ khi người tham gia ăn sốt cà chua ba tháng. Thực phẩm quen thuộc này không chỉ cải thiện sự chú ý mà còn âm thầm điều chỉnh những kết nối mạng lưới não bộ.
- Kawasaki ra mắt W230 đời 2027: Động cơ xi-lanh đơn 233cc làm mát bằng không khí, 18 mã lực, nặng 143 kg
- Honda ra mắt mẫu xe số mới, chỉ tốn 1,5 lít/100km, nặng 88kg, giá khoảng 53,5 triệu đồng
- Kymco KR125 gây chú ý với ABS hai kênh, TCS và màn hình TFT trong tầm giá dưới 38,8 triệu đồng
- Xe máy điện Frank P1 2026 gây chú ý với thiết kế cyber, tốc độ 105km/h và tầm hoạt động 200km mỗi lần sạc
- Bí mật rợn người về những dã thú bị tuyên bố tuyệt chủng bỗng tái xuất giữa chốn hoang dã
Cà chua từ lâu đã là loại thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của hàng triệu gia đình trên khắp hành tinh. Không chỉ mang lại hương vị thơm ngon, loại quả sắc đỏ này còn chứa lycopene - một sắc tố tự nhiên đóng vai trò như một chất chống oxy hóa cực mạnh. Đáng chú ý, hợp chất này có khả năng vượt qua hàng rào máu não để hỗ trợ giảm viêm nhiễm thần kinh.
Dù vậy, câu hỏi liệu việc bổ sung cà chua vào khẩu phần ăn có thực sự tác động đến hoạt động của não bộ hay không vẫn là đề tài bỏ ngỏ, cho tới khi một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên mới đây đưa ra những bằng chứng thực nghiệm đầu tiên.
Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên do Đại học Barcelona (Tây Ban Nha) thực hiện, công bố trên tạp chí Antioxidants, là nghiên cứu đầu tiên liên kết sự thay đổi lycopene với biến đổi kết nối chức năng não bộ. 42 người trung niên khỏe mạnh tiêu thụ 35 gam sốt cà chua mỗi ngày trong 3 tháng đã cải thiện sự chú ý chọn lọc và tăng nhẹ trí nhớ liên tưởng.
Công trình khoa học này được dẫn dắt bởi chuyên gia dinh dưỡng Ricardo López-Solís thuộc Đại học Barcelona tại Tây Ban Nha, với kết quả được công bố chính thức trên tạp chí Antioxidants. Đây được xem là thử nghiệm lâm sàng đầu tiên xác lập mối liên hệ giữa sự thay đổi nồng độ lycopene với những chuyển biến trong kết nối chức năng của não bộ. Nghiên cứu được triển khai theo mô hình bắt chéo trên 42 người trưởng thành khỏe mạnh ở độ tuổi trung niên.
Trước khi bước vào thử nghiệm, các tình nguyện viên phải trải qua một tuần kiêng các loại thực phẩm giàu lycopene như cà chua, dưa hấu, đu đủ, bưởi và ổi. Sau đó, họ thực hiện hai chế độ can thiệp dinh dưỡng kéo dài ba tháng: một giai đoạn ăn 35 gam sốt cà chua mỗi ngày và một giai đoạn ăn theo chế độ ít lycopene, xen giữa là một tháng làm sạch để cơ thể trở về trạng thái cân bằng.
Nghiên cứu áp dụng thiết kế bắt chéo: người tham gia trải qua 1 tuần kiêng thực phẩm giàu lycopene, sau đó thực hiện hai giai đoạn ăn (sốt cà chua hằng ngày và ăn ít lycopene) trong 3 tháng, cách nhau 1 tháng làm sạch. Xét nghiệm máu cho thấy nồng độ lycopene tăng mạnh và protein phát triển não bộ BDNF tăng ở mức ranh giới sau giai đoạn ăn sốt cà chua.
Kết quả thu được sau ba tháng can thiệp bằng sốt cà chua đã mang lại nhiều bất ngờ thú vị. Các bài kiểm tra nhận thức ghi nhận khả năng chú ý chọn lọc của người tham gia được củng cố rõ rệt, đi kèm với sự cải thiện nhẹ ở trí nhớ liên tưởng.
Phân tích mẫu máu cho thấy nồng độ lycopene trong huyết thanh tăng vọt đáng kể, song hành cùng sự gia tăng ở mức ranh giới của loại protein phát triển não bộ mang tên BDNF. Những dữ liệu này chỉ ra rằng các hoạt chất sinh học trong cà chua hoàn toàn có thể thẩm thấu và tạo ra những kích thích sinh học tích cực đối với hệ thần kinh.
Để đi sâu vào cơ chế thần kinh, các nhà khoa học đã tiến hành quét não bộ chuyên sâu trên một nhóm nhỏ gồm 14 người tham gia. Hình ảnh quét cho thấy những biến chuyển sơ bộ trong sự liên kết giữa các mạng lưới não bộ quy mô lớn. Cụ thể, trong giai đoạn dung nạp nhiều sốt cà chua, độ kết nối ở trạng thái nghỉ của mạng lưới trán - đính và mạng lưới thính giác đã suy giảm.
Ngược lại, trong giai đoạn ăn ít lycopene, mạng lưới chú ý mặt lưng lại sụt giảm độ kết nối. Các tác giả nhận định rằng việc tiêu thụ cà chua thúc đẩy quá trình tái tổ chức chức năng, cắt tỉa bớt những tương tác mạng lưới dư thừa để tối ưu hóa hiệu quả và độ thích ứng của hệ thần kinh, tương tự như những thay đổi từng thấy sau các bài huấn luyện trí nhớ làm việc.
Quét não fMRI trên 14 người cho thấy dấu hiệu tái tổ chức chức năng mạng lưới não bộ: giảm kết nối trạng thái nghỉ ở mạng lưới trán - đính và thính giác, giúp cắt tỉa tương tác dư thừa để tăng hiệu quả thần kinh. Nghiên cứu còn hạn chế do cỡ mẫu hình ảnh học nhỏ, ngưỡng thống kê nới lỏng và không được làm mù, nên kết quả chỉ phản ánh mối liên hệ chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả.
Mặc dù ghi nhận những tín hiệu tích cực, nhóm nghiên cứu cũng thẳng thắn chỉ ra các hạn chế cố hữu để tránh việc diễn giải quá đà. Thử nghiệm quét hình ảnh học chỉ dừng lại ở cỡ mẫu nhỏ, chưa đủ lực thống kê và phải sử dụng ngưỡng kiểm định nới lỏng hơn so với kế hoạch ban đầu.
Thêm vào đó, nghiên cứu không được thiết kế theo phương pháp mù - cả người tham gia lẫn chuyên gia đều nắm rõ khẩu phần ăn - nên chưa thể loại trừ hoàn toàn yếu tố tâm lý kỳ vọng hoặc sự nỗ lực chủ quan của tình nguyện viên khi làm bài kiểm tra nhận thức.
Do đó, các kết quả này hiện chỉ phản ánh mối liên hệ ban đầu chứ chưa chứng minh mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Tuy nhiên, phát hiện này cũng bổ sung thêm bằng chứng cho thấy giá trị dinh dưỡng to lớn của cà chua đối với sức khỏe con người, đặc biệt khi được chế biến thành nước sốt. Chuyên gia dinh dưỡng Rachel Kopec từ Đại học Bang Ohio từng giải thích trên báo New York Times rằng nhiệt lượng trong quá trình nấu chín sẽ phá vỡ các thành tế bào thực vật, giúp cơ thể hấp thụ lycopene dễ dàng hơn nhiều so với việc ăn sống.
Dù vẫn cần thêm những thử nghiệm dài hạn trên quy mô lớn hơn để xác nhận tính bền vững của các biến đổi thần kinh, việc bổ sung một thìa sốt cà chua vào bữa ăn hằng ngày rõ ràng là một lựa chọn dinh dưỡng đơn giản và giàu lợi ích.
