Ít ai hình dung rằng, phía sau tên tuổi lừng lẫy ấy là những năm tháng miệt mài trong phòng giải phẫu, nơi ông dành nhiều năm nghiên cứu cấu trúc gan trên hàng trăm tử thi, với dụng cụ vô cùng thô sơ...
Năm 1938, trong kỳ thi tuyển bác sĩ nội trú đầu tiên được tổ chức tại các bệnh viện ở Hà Nội, một chàng trai người Việt đã xuất sắc trở thành người duy nhất trúng tuyển. Đó là Tôn Thất Tùng, người sau này trở thành một trong những nhà phẫu thuật gan nổi tiếng thế giới, được giới y học quốc tế nhắc đến với phương pháp cắt gan mang dấu ấn riêng.
Ít ai hình dung rằng, phía sau tên tuổi lừng lẫy ấy là những năm tháng miệt mài trong phòng giải phẫu, nơi ông dành nhiều năm nghiên cứu cấu trúc gan trên hàng trăm tử thi, với dụng cụ vô cùng thô sơ.
Từ chàng trai xứ Huế đến bác sĩ nội trú đầu tiên tại Việt Nam
GS Tôn Thất Tùng sinh năm 1912, quê gốc ở Thanh Hóa nhưng lớn lên tại Huế. Năm 1931, ông ra Hà Nội học tại Trường Trung học Bảo Hộ (Trường Bưởi, nay là Trường THPT Chu Văn An). Một năm sau, ông theo học Trường Y - Dược thuộc Đại học Đông Dương.
Thời điểm đó, con đường đào tạo và phát triển nghề nghiệp của người Việt trong ngành y còn nhiều rào cản. Chính quyền thực dân chưa tổ chức thi tuyển bác sĩ nội trú cho người bản xứ tại các bệnh viện ở Hà Nội. Tôn Thất Tùng đã kiên quyết đấu tranh để kỳ thi được tổ chức.
Năm 1938, kỳ thi tuyển bác sĩ nội trú đầu tiên diễn ra và ông là người duy nhất trúng tuyển. Từ đây, ông làm việc tại khoa Ngoại của Trường Y - Dược, tiền thân của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ngày nay. Cột mốc ấy không chỉ mở ra con đường khoa học của một cá nhân mà còn đánh dấu bước tiến của đội ngũ bác sĩ người Việt trong môi trường y khoa đương thời.
Mổ xẻ hơn 200 lá gan tử thi bằng dụng cụ thô sơ
Bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của Tôn Thất Tùng bắt đầu từ một phát hiện trong quá trình học tập và làm việc tại bệnh viện.
Khi quan sát một lá gan tử thi có nhiều giun ký sinh trong đường mật, ông nhận ra việc nghiên cứu trực tiếp cấu trúc bên trong gan có thể giúp hiểu rõ hơn hệ thống mạch máu và ống mật của cơ quan này. Thay vì chỉ dựa vào những phương pháp khảo sát đang được sử dụng, ông bắt đầu tự mình phẫu tích gan để tìm hiểu tận cùng cấu trúc.
Từ năm 1935 đến 1939, với dụng cụ hết sức đơn giản, trong đó có một con dao nạo, ông đã kiên trì phẫu tích hơn 200 lá gan tử thi, lần theo hệ thống mạch máu, ống mật rồi vẽ lại thành những sơ đồ chi tiết.
Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và khả năng quan sát đặc biệt. Nhưng chính những nghiên cứu tưởng như âm thầm ấy đã đặt nền móng cho một công trình khoa học có giá trị lớn trong lĩnh vực phẫu thuật gan.
Năm 1939, ông bảo vệ thành công luận án bác sĩ y khoa với đề tài về sự phân chia mạch máu trong gan. Công trình được Đại học Paris trao Huy chương Bạc. Đây là một dấu mốc đáng chú ý đối với một bác sĩ Việt Nam trong bối cảnh nền y học nước nhà còn nhiều hạn chế về điều kiện nghiên cứu.
Phương pháp cắt gan khiến giới phẫu thuật quốc tế chú ý
Từ những nghiên cứu giải phẫu gan, Tôn Thất Tùng phát triển phương pháp cắt gan có kế hoạch, dựa trên việc nắm rõ hệ thống mạch máu và đường mật bên trong gan.
Thời điểm đó, ý tưởng của ông từng vấp phải sự phản đối từ một số chuyên gia phẫu thuật tại Pháp. Tuy nhiên, ông vẫn kiên trì theo đuổi hướng nghiên cứu của mình. Năm 1952, tại Hội nghị Phẫu thuật quốc tế ở Copenhagen (Đan Mạch), phương pháp cắt gan của ông được giới thiệu và thừa nhận, đưa tên tuổi Tôn Thất Tùng đến với cộng đồng phẫu thuật quốc tế.
Điểm nổi bật của phương pháp là bác sĩ có thể chủ động kiểm soát các mạch máu và đường mật trong gan trước khi tiến hành cắt bỏ phần gan bệnh. Nhờ vậy, cuộc phẫu thuật có thể được thực hiện nhanh và giảm mất máu so với cách mổ truyền thống vốn gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý hệ thống mạch máu phức tạp của gan.
Năm 1961, GS Tôn Thất Tùng thực hiện một ca cắt thùy gan cho người bệnh ung thư gan nguyên phát chỉ trong khoảng 6 phút, theo tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam. Tính đến năm 1979, ông đã thực hiện hơn 700 ca cắt gan lớn, nhỏ.
Phương pháp của ông được giới y học biết đến rộng rãi, thường được gọi là phương pháp Tôn Thất Tùng hay kỹ thuật cắt gan khô. Những đóng góp ấy giúp ông được tôn vinh là một trong những người đặt nền móng cho phẫu thuật gan hiện đại.
Người thầy thuốc dành trọn đời cho y học Việt Nam
Không chỉ ghi dấu ấn trên bàn mổ, GS Tôn Thất Tùng còn có đóng góp lớn trong xây dựng nền y học nước nhà.
Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia xây dựng Trường Đại học Y khoa của nước Việt Nam mới. Trong kháng chiến chống Pháp, ông cùng các đồng nghiệp tổ chức cứu chữa thương binh, đào tạo cán bộ y tế và duy trì hoạt động giảng dạy trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.
Sau năm 1954, ông đảm nhiệm cương vị Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt - Đức và Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại của Trường Đại học Y - Dược Hà Nội. Ông cũng từng giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế trong giai đoạn 1947-1961.
Năm 1958, ông thực hiện thành công ca mổ tim đầu tiên ở Việt Nam; sau đó góp phần phát triển các lĩnh vực phẫu thuật sọ não và ngoại nhi. Trong suốt sự nghiệp, ông để lại 123 công trình khoa học, đồng thời đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ, phẫu thuật viên cho ngành y tế nước nhà.
Năm 1977, GS Tôn Thất Tùng được trao Huy chương phẫu thuật quốc tế Lannelongue của Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris. Ông là một trong 12 người trên thế giới nhận vinh dự này vào thời điểm đó và là người duy nhất của Việt Nam.
GS Tôn Thất Tùng qua đời năm 1982. Nhưng di sản ông để lại không chỉ nằm ở một phương pháp phẫu thuật mang tên mình, mà còn ở tinh thần nghiên cứu khoa học bền bỉ: bắt đầu từ những quan sát nhỏ, kiên trì đi đến tận cùng vấn đề và dùng tri thức để mở ra những cách chữa bệnh tốt hơn cho người bệnh.
(Ảnh: Internet)
