Đến lúc luống tuổi, tôi chợt nhận ra những bộ phim dài “tiếng rưỡi” mới vừa miếng làm sao!

Vợ con đã say giấc nồng, tôi mở máy tính bảng ra với tâm thế của một người vừa được thả tự do. Lướt qua hàng loạt bộ phim trên các nền tảng stream, thay vì đánh giá đạo diễn, diễn viên, hay nội dung phim như trước đây vẫn làm, tôi liếc nhìn thời lượng bộ phim. Bỏ qua hàng loạt cái tên bom tấn dài trên dưới 200 phút, tôi chọn Dredd, bản năm 2012 với Karl Urban với thời lượng chỉ 95 phút.

Một bộ phim trọn vẹn và gãy gọn: Judge Dredd vào tòa nhà, dẹp băng đảng, ra khỏi tòa nhà, và hết. Tôi nằm xuống với cảm giác hài lòng kỳ lạ, kiểu hài lòng của một người vừa ăn xong bữa tối ngon lành mà bụng vẫn nhẹ nhõm, và an tâm vì giấc ngủ sắp tới đủ dài.

Nhưng đồng thời, tôi cũng hơi hoang mang. Từ bao giờ mà tiêu chí chọn phim của tôi chuyển từ "phim này hay lắm" sang "phim này ngắn lắm"?

Tò mò không biết mình có phải người duy nhất nghĩ vậy, và tự tin vì vẫn chưa đủ muộn để phải ngủ ngay lập tức, tôi lên mạng tìm người đồng cảm. Tháng 6/2026, kết quả khảo sát 2.000 người Mỹ trưởng thành do Talker Research cho ra một con số thời lượng phim lý tưởng, con số trung bình là 88 phút. Trong số 2.000 người, chỉ có 10% số người được hỏi muốn phim dài trên 2 tiếng. Hóa ra “đồng minh” cũng đông đấy chứ.

Dredd là kiểu phim mà tôi gọi là "vừa miếng". Với thời lượng tương đương với một trận bóng đá không quảng cáo, không nghỉ uống nước, và không ai ăn vạ để mà phải check VAR, Dredd kể trọn một câu chuyện khép kín, không lề mề để giải thích nhân vật lấy sức mạnh ở đâu, không có cái kết mở lửng lơ để “nhá hàng” một phần hai chưa có kịch bản và kinh phí sản xuất.

Trong thời đại mà phim hành động trung bình đã lên tới 128 phút, dài hơn khoảng 25 phút so với các thập kỷ trước (theo thống kê của Euronews), thì một bộ phim hành động 95 phút gần như là của hiếm. Những bộ phim dưới 90 phút từng chiếm 13% các suất chiếu rộng ở thập niên 80, nhưng con số đó giờ chỉ còn 7%.

Tôi để ý rằng hành vi xem phim của mình đã thay đổi lúc nào chẳng hay. Ngày xưa, tôi đọc review, xem trailer, nghiên cứu đạo diễn rồi mới quyết định đầu tư thời gian xem phim. Giờ thì mở ứng dụng lên, việc đầu tiên là liếc con số thời lượng bộ phim: những tác phẩm dưới 100 phút sẽ có cơ hội được bấm vào để xem ngay; những bộ phim dài trên 150 phút sẽ được vinh dự lọt vào danh sách “xem sau”, vốn đã dài tới cả trăm; đôi khi, tôi chỉ bấm vào một bộ phim để xem một trường đoạn yêu thích, rồi tắt máy đi ngủ.

Đấy là câu chuyện xem phim trên giường. Việc xem phim trên ghế rạp còn phức tạp hơn nhiều với những biến số khó lường. Cái hôm tôi đi xem The Odyssey trong suất chiếu muộn nhất, máy chiếu … mất hình giữa chừng và tôi đã phải chuyển sang phòng khác để xem tiếp. Ngày hôm đó, hai vợ chồng về đến nhà lúc 3h sáng.

Buồn cười ở chỗ, hồi còn sinh viên, xem phim về muộn, hay chọn phim dài vài tiếng để xem lại là việc xảy ra như cơm bữa. Hễ Lord of the Rings thì phải bản Extended, nếu xem liên tục cả 3 phần thì phải mất nửa ngày (và không dưới một lần tôi xem Chúa Nhẫn như vậy). Watchmen của Zack Snyder thì phải xem cả Ultimate Cut, thì mới đúng tầm nhìn đạo diễn và sâu sát với nguyên tác. Cuối tuần, tôi có thể “chạy việt dã” 2-3 mùa phim chỉ trong 2 ngày.

Câu chuyện nay đã khác. Thời gian xem một mùa phim có thể tính bằng đơn vị … tháng, có những tập phải chia đôi ra mà xem kẻo ngủ gật mất. Trong giấc mơ, tôi nhìn thấy mình của ngày xưa, đang đặt pizza và nước ngọt có ga về để cùng bạn bè thưởng thức trọn vẹn bộ Lord of the Rings bản mở rộng. Ngày xưa, những kỳ nghỉ lễ là thời điểm vàng để thưởng thức điện ảnh, nhưng giờ đây nó là thời gian của trách nhiệm.

Có một lời giải mà tôi thấy khá hay cho những ai vẫn muốn xem phim dài nhưng không có khối thời gian liền: phim chia thành các chương hồi rõ ràng. Quentin Tarantino từ lâu đã chia phim thành các chương rõ ràng, và ông thậm chí tách Kill Bill thành 2 phần riêng biệt, Vol. 1 dài 111 phút và Vol. 2 dài 137 phút, thay vì phát hành một bộ phim 4 tiếng liền. The Hateful Eight: Extended Version được chia thành 4 tập, để khán giả không choáng ngợp trước thời lượng 3 giờ 30 phút. Kiệt tác The Irishman của Martin Scorsese được chiếu trên Netflix cũng phần nào giúp người xem dễ dàng tiêu thụ một bộ phim dài tới gần 3,5 tiếng.

Tôi phát hiện ra rằng xem phim điện ảnh chia chương trên nền tảng tạo ra một trải nghiệm thú vị: tối thứ 5 xem chương 1 và 2, tối thứ 6 xem chương 3 và 4, tối thứ 7 xem nốt phần còn lại. Giống như đọc một cuốn tiểu thuyết, mỗi tối một chương, vừa giữ được sự háo hức chờ đợi, vừa không phải hy sinh giấc ngủ. Đó là cách tôi "thương lượng" với thời gian: vẫn được xem phim dài, nhưng chia nhỏ nó ra cho vừa với nhịp sống.

Nghĩ kỹ thì cách xem này chẳng hề mới với chúng ta. Trước khi Netflix phổ biến văn hóa “cày phim”, phim truyền hình vẫn phát sóng theo lịch cố định cơ mà! Phim điện ảnh chia thành những “miếng vừa ăn”, xét cho cùng, là phiên bản hiện đại của thói quen cũ ấy.

Tôi vẫn coi Lord of the Rings Extended và Watchmen Ultimate Cut là những trải nghiệm đáng có ít nhất một lần trong đời. Phim dài có chỗ đứng riêng, và có những câu chuyện cần 3 tiếng để kể cho trọn vẹn. Nhưng cuộc sống thay đổi, và mối quan hệ của mình với phim ảnh cũng thay đổi theo. "Vừa miếng" là chuyện tương thích giữa một bộ phim và nhịp sống của người đang xem nó, ở đúng giai đoạn đó trong đời.

Ngày nay, tôi có thêm một thang đo giá trị bộ phim: xem nó có thể kết thúc lúc mấy giờ.