VTV.vn - Khi AI tạo ra lời giải nhanh hơn tốc độ con người kiểm chứng, giới toán học phải đối mặt với câu hỏi lớn về tương lai của ngành.
Ngày 8/9, OpenAI tuyên bố 10.000 tác nhân AI đã giải một bài toán toán học tồn tại suốt 90 năm trong chưa đầy 90 giờ. Chưa đầy một tháng sau, công ty tiếp tục công bố hàng trăm kết quả nghiên cứu mới, tạo ra bước tiến gây chấn động trong một lĩnh vực vốn đòi hỏi nhiều năm lao động trí tuệ.
Bài toán đầu tiên liên quan đến phương trình Navier-Stokes, hệ phương trình mô tả chuyển động của chất lỏng. Đây là một trong bảy bài toán thiên niên kỷ, mỗi bài có giải thưởng 1 triệu USD cho lời giải. Tuy nhiên, kết quả OpenAI công bố vẫn cần được kiểm chứng độc lập.
Điều khiến giới nghiên cứu chú ý hơn nữa là đợt công bố tiếp theo. OpenAI đưa ra hơn 700 bài nghiên cứu toán học mới, được tạo ra bởi một mô hình thử nghiệm duy nhất, chỉ với một câu lệnh cho mỗi bài toán.
Hàng nghìn Agent của OpenAI đã giúp giải được bài toán Navier-Stokes
Đợt công bố của OpenAI bao gồm hơn 350 kết quả, trải rộng từ đại số, lý thuyết số đến logic toán học và tô pô. Trong số đó có một chứng minh liên quan đến giả thuyết Riemann, một trong những bài toán nổi tiếng nhất của toán học hiện đại. Nhà khoa học máy tính Scott Aaronson gọi diễn biến này là “Mathocalypse”, đồng thời mô tả đây là một trong những ngày lớn nhất trong lịch sử toán học.
Dù vậy, không có chứng minh nào giải quyết trọn vẹn một trong năm bài toán thiên niên kỷ còn lại. Kết quả liên quan đến giả thuyết Riemann cũng chưa đồng nghĩa với việc giả thuyết gốc đã được giải. Giá trị thực sự của những phát hiện này vẫn cần được giới chuyên môn đánh giá thêm.
Khi AI tạo ra kết quả nhanh hơn con người kiểm chứng
Sự kinh ngạc nhanh chóng đi kèm với hoài nghi. Valerio Capraro, phó giáo sư tại Đại học Milan, cảnh báo rằng giới nghiên cứu chưa thể biết chắc các chứng minh của OpenAI có chính xác hay thực sự chứng minh được điều mà chúng tuyên bố hay không.
Khối lượng công việc cần kiểm tra cũng là một thách thức lớn. Nhà toán học Bryna Kra cho biết hàng chục nghìn trang kết quả cần được rà soát cẩn thận. Trong khi đó, OpenAI đã rút ba bài nghiên cứu và sửa một số bài khác sau khi phát hiện lỗi. Công ty cho biết sẽ chỉnh sửa những sai sót được xác định và rút các bài không thể khắc phục.
Thông thường, các công trình toán học được đánh giá thông qua quá trình phản biện của giới chuyên môn. Nhưng khi AI có thể tạo ra hàng trăm kết quả cùng lúc, quy trình này khó theo kịp tốc độ công bố. Việc xác minh một chứng minh có thể mất nhiều tháng, trong khi những kết quả mới đã tiếp tục xuất hiện.
Khi AI tạo ra kết quả nhanh hơn con người kiểm chứng
Vấn đề không chỉ nằm ở việc lời giải đúng hay sai. Một số nhà toán học còn cho rằng cách trình bày các kết quả do AI tạo ra quá khó hiểu, khiến con người khó nắm bắt được trực giác và lập luận đằng sau chúng. Điều này đặt ra câu hỏi: nếu máy móc đưa ra lời giải mà con người chưa thể hiểu đầy đủ, tiến bộ toán học nên được đánh giá như thế nào?
Martin Bridson, Chủ tịch Viện Toán học Clay, đơn vị thiết lập các bài toán thiên niên kỷ, gọi đợt công bố của OpenAI là đáng kinh ngạc. Ông cho rằng những kết quả này vừa mở ra cơ hội, vừa khiến một bộ phận giới nghiên cứu lo ngại. Theo ông, con người cần tận dụng sức mạnh của AI nhưng không nên phụ thuộc hoàn toàn vào hướng đi do máy móc dẫn dắt.
Tương lai của ngành toán học bị đặt dấu hỏi
Những thay đổi này còn tác động đến môi trường nghiên cứu và thế hệ nhà toán học trẻ. Bryna Kra lo ngại việc tung ra một lượng lớn kết quả trong thời gian ngắn có thể gây sức ép lên hệ thống phản biện học thuật, đồng thời khiến các nhà nghiên cứu e ngại chia sẻ những ý tưởng chưa công bố vì nguy cơ chúng bị khai thác.
Tương lai của ngành toán học bị đặt dấu hỏi
Nhà toán học Jean-Pierre Serre, người từng đoạt cả Huy chương Fields và Giải Abel, cũng nhìn thấy một nghịch lý. Theo ông, AI giúp con người học toán hiệu quả hơn nhưng có thể làm giảm niềm vui khám phá những điều mới mẻ, đặc biệt đối với các nhà nghiên cứu trẻ.
Trong khi đó, một số nghiên cứu sinh bắt đầu đặt câu hỏi về giá trị của bằng tiến sĩ toán học trong tương lai, khi AI có thể đảm nhận ngày càng nhiều công việc nghiên cứu. Nếu những kết quả hiện tại được xác minh, nghiên cứu toán học có sự hỗ trợ của AI có thể đang chuyển sang quy mô công nghiệp.
Tuy nhiên, những gì OpenAI công bố chưa đủ để kết luận con người sắp mất khả năng làm toán hay ngành toán học sẽ đi đến hồi kết. Thách thức trước mắt là xác định đâu là những phát hiện thực sự đúng, hiểu được ý nghĩa của chúng và tìm cách duy trì một hệ thống nghiên cứu có khả năng kiểm chứng các kết quả mới.
Câu hỏi lớn vì thế không chỉ là AI có thể giải được bao nhiêu bài toán, mà còn là con người có đủ khả năng hiểu, xác minh và sử dụng những lời giải ấy hay không.
