Một năm trước, bộ nhớ chỉ chiếm khoảng 10% chi phí linh kiện của một chiếc điện thoại. Đến quý 3 năm nay, tỷ trọng đó chạm mức khoảng 34% và được dự báo lên 40% vào nửa đầu 2027. Khi một thành phần tăng gấp ba lần tỷ trọng chỉ trong bốn quý, thứ thay đổi không dừng lại ở con số trên tem giá.
Giá hợp đồng bộ nhớ di động trong quý 2 năm nay tăng theo cách hiếm khi xảy ra với một linh kiện đã trưởng thành. LPDDR5X tăng từ 78% đến 83% so với quý liền trước, còn LPDDR4X, loại chip vốn phục vụ phân khúc phổ thông, tăng từ 70% đến 83%. TrendForce dự báo quý 3 tiếp tục tăng thêm 8% đến 13%. Điểm đáng chú ý nằm ở độ trễ, vì giá hợp đồng thường mất một đến hai quý mới ngấm vào giá thành sản phẩm hoàn thiện, nghĩa là toàn bộ sức nặng tài chính của đợt tăng này mới đang đổ xuống các nhà sản xuất trong nửa cuối 2026. Những chiếc máy bán ra hôm nay được tính giá từ hợp đồng ký nhiều tháng trước, và những chiếc máy ra mắt sau đó mới là nơi phản ánh đầy đủ mặt bằng chi phí mới.
Bộ nhớ vừa soán ngôi trong bảng chi phí linh kiện
Trong nhiều năm, bảng chi phí của một chiếc điện thoại có trật tự khá ổn định, với chip xử lý và màn hình thay nhau giữ vị trí đắt nhất, còn bộ nhớ nằm ở nhóm giữa và giảm dần theo chu kỳ công nghệ. Trật tự đó vừa bị lật. Với tỷ trọng khoảng 34% trong quý 3 năm nay, bộ nhớ đã vượt qua chip xử lý ở mức 24% và bỏ xa màn hình ở mức 7%, trở thành khoản chi lớn nhất trong danh mục linh kiện.
Chip nhớ và chip lưu trữ nằm lẫn giữa các thành phần trên bo mạch, chiếm diện tích khiêm tốn nhưng nay là khoản chi lớn nhất trong danh mục linh kiện của một chiếc điện thoại.
Đây là chỗ khiến chu kỳ lần này khác với những đợt tăng giá linh kiện trước. Khi một thành phần chiếm 10% chi phí tăng giá gấp đôi, nhà sản xuất có thể hấp thụ bằng cách siết biên lợi nhuận hoặc tối ưu ở chỗ khác. Khi thành phần đó chiếm một phần ba chi phí, mọi biến động của nó đều đi thẳng vào giá bán hoặc đi thẳng vào cấu hình máy. Omdia gọi hiện tượng này là quá trình định giá lại mang tính cấu trúc của toàn ngành, tạo ra thay đổi lâu dài trong cách các hãng cạnh tranh về giá, về lợi nhuận và về định vị sản phẩm. Từ “cấu trúc” ở đây quan trọng, bởi nó phân biệt một cú sốc nguồn cung tạm thời với một mặt bằng chi phí mới mà cả ngành phải học cách sống chung.
Phân khúc giá rẻ đứng trước bài toán không có lời giải
Nghịch lý của chu kỳ này nằm ở chỗ nhóm sản phẩm rẻ nhất lại chịu tổn thương nặng nhất. Nghiên cứu của Omdia cho thấy chi phí bộ nhớ dành cho nhóm máy dưới 100 USD có thể tăng tới 400% trong quý 3 năm nay. Giới phân tích đưa ra nhận định thẳng thắn rằng ở mức chi phí đó, việc sản xuất một chiếc điện thoại dưới 100 USD mà vẫn có lãi là điều không thể.
Số liệu Counterpoint cho thấy tỷ trọng chi phí DRAM trong nhóm máy dưới 200 USD được dự báo đạt 35% vào quý 2/2026, trong khi nhóm trên 800 USD dừng ở 23% và nhóm từ 400 đến 600 USD ở 20%. Với chip lưu trữ NAND, khoảng cách hẹp hơn nhưng nhóm giá rẻ vẫn dẫn đầu ở mức 19%.
Lý do đến từ toán học đơn giản của biên lợi nhuận. Một chiếc máy cao cấp có dư địa hấp thụ chi phí, vì phần chênh giữa giá bán và giá thành đủ rộng để nuốt một phần cú tăng mà vẫn giữ được lợi nhuận. Một chiếc máy phổ thông được thiết kế để chạy trên biên lợi nhuận mỏng, đôi khi chỉ vài USD mỗi máy, nên một khoản đội chi phí vài USD đủ để xóa sạch toàn bộ phần lãi. Thị trường đã bắt đầu phản ứng trước cả khi giá bán lẻ kịp điều chỉnh, khi lượng máy xuất xưởng toàn cầu quý 2 năm nay giảm 6% so với cùng kỳ, còn riêng nhóm máy dưới 400 USD giảm hơn 22%.
Con số 22% đáng chú ý hơn con số 6%, vì nó cho thấy sự sụt giảm không trải đều mà dồn về đáy thị trường. Đây cũng là phân khúc chiếm phần lớn sản lượng tại các thị trường đang phát triển, nơi chiếc điện thoại vẫn là thiết bị kết nối internet chính của phần lớn dân số. Với một thị trường như Việt Nam, nơi nhóm máy tầm trung và phổ thông chiếm tỷ trọng doanh số lớn và người mua nhạy cảm với từng mốc giá, áp lực này nhiều khả năng sẽ hiện ra dưới dạng thu hẹp lựa chọn ở các mức giá thấp trước khi hiện ra dưới dạng tem giá tăng, dù đây là suy luận từ cấu trúc chi phí toàn cầu chứ chưa phải dữ liệu đã đo được trong nước.
Cuộc chơi được viết lại ở đâu
Phần thú vị của chu kỳ này nằm ở những thay đổi không xuất hiện trên tem giá. Khi bộ nhớ chiếm một phần ba chi phí, mỗi quyết định về dung lượng trở thành quyết định về lợi nhuận, và các hãng có vài đòn bẩy để kéo. Bản cấu hình khởi điểm có thể bị giữ nguyên dung lượng thay vì được nâng theo thông lệ hàng năm. Số biến thể dung lượng trong cùng một dòng máy có thể bị cắt bớt để tối ưu đơn hàng linh kiện. Khoảng cách giá giữa bản thấp nhất và bản cao hơn có thể được nới rộng, biến dung lượng lưu trữ thành công cụ phân tầng lợi nhuận rõ rệt hơn trước. Vòng đời của một mẫu máy có thể được kéo dài thêm để trải chi phí phát triển ra nhiều quý hơn.
Những khả năng này là hệ quả suy ra từ cấu trúc chi phí đang thay đổi, không phải kế hoạch đã được công bố. Nhưng chúng cho thấy vì sao khung phân tích quen thuộc của người mua đang mất dần độ chính xác. Câu hỏi “máy này có tăng giá không” chỉ chạm vào bề mặt của một biến động sâu hơn, trong đó thứ được định giá lại là toàn bộ tương quan giữa số tiền bỏ ra và cấu hình nhận về. Chiếc máy năm sau có thể giữ nguyên mức giá của năm nay, và vẫn là một chiếc máy khác về bản chất.
