KOL Hiếu Xe Tàu dự báo 5 năm tới: Bài toán khó nhất của xe điện Trung Quốc không nằm ở mức giá

Thị trường xe ô tô Việt Nam đang chứng kiến một cuộc chuyển mình mạnh mẽ khi hàng loạt thương hiệu xe Trung Quốc ồ ạt đổ bộ với chiến lược bài bản và tham vọng chiếm lĩnh thị phần. Từ những ngày đầu với hình ảnh "hào nhoáng nhưng kém bền," xe Trung Quốc đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm: từ sự xuất hiện rồi biến mất lặng lẽ của nhiều hãng, cho đến sự trở lại đầy quyết tâm của những tên tuổi lớn như Omoda & Jaecoo, Lynk & Co, Geely và BYD.

Câu chuyện về xe Trung Quốc tại Việt Nam còn là câu chuyện về niềm tin, cam kết và sự cạnh tranh khốc liệt trong một thị trường vẫn còn rất nhiều dư địa phát triển.

Để hiểu rõ hơn về bức tranh toàn cảnh này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với một người trong cuộc, một người đã gắn bó với ngành kinh doanh xe Trung Quốc từ những ngày đầu tiên, trải qua mọi khó khăn và hiện đang vận hành cả công ty vận chuyển Việt-Trung lẫn hệ thống cung cấp phụ tùng cho các dòng xe này.

Nội dung bài phỏng vấn đã được biên tập lại cho rõ ý.

Anh có thể chia sẻ về hành trình của xe ô tô Trung Quốc tại Việt Nam từ những ngày đầu cho đến nay?

Nói về câu chuyện xe ô tô Trung Quốc thì nó là cả một chặng đường rất dài, phải cỡ khoảng tầm gần 20 năm ở Việt Nam: từ những hãng đầu tiên như Dongfeng, Luxgen và rất nhiều hãng khác đã về đây từ những năm 2007-2010. Cho đến bây giờ thì xe Trung Quốc đã rất khác rồi.

Ngày xưa, xe Trung Quốc nổi lên như một hiện tượng khi họ trang bị rất nhiều thứ vào xe. Họ sản xuất ra những chiếc xe rất hào nhoáng nhưng về độ bền thì lại không được cao cho lắm. Có những chiếc xe như Zotye Z8, ở một mức giá khá dễ tiếp cận, thời điểm mua mới khoảng tầm 700-800 triệu đồng. Nhưng đến thời điểm bây giờ thì chất lượng của những chiếc xe đó không còn được tốt, độ bền cũng không được cao. Đó là những điều người dùng “lăn tăn”.

Bắt đầu đến thời điểm 2020-2021 thì có chiếc Beijing X7 ra mắt. Nó cũng là một "quả bom tấn" vào thời điểm đó và khiến cho cộng đồng người dùng xe Trung Quốc ở Việt Nam đón nhận rất nhiều, thậm chí rất nhiều anh em đang đi xe Nhật, xe Hàn cũng mơ ước vào thời điểm đấy: một chiếc xe ở mức giá 600-700 triệu đồng mà sở hữu rất nhiều trang bị, độ hoàn thiện tốt, option nhiều và trải nghiệm người dùng rất ổn.

Sau thời điểm đấy, khi nhiều hãng xe Trung Quốc vào Việt Nam và nhiều cái tên nổi lên, thì lại có một vấn đề nữa: họ hoàn thiện xe tốt rồi, nhưng chất lượng của nhà phân phối như thế nào, cam kết của họ ra sao? Chiếc Beijing X7 lại vướng đúng vấn đề đấy, nói đúng ra là "đem con bỏ chợ." Rất thành công ở Việt Nam rồi nhưng đột ngột rút khỏi thị trường mà “không kèn không trống”, khiến cho người dùng hoang mang, bơ vơ và thất vọng.

"Về chiếc xe thì không có gì để chê, chỉ có câu chuyện nhà phân phối thì xe Trung Quốc đang chưa đạt được sự tin tưởng của người tiêu dùng", anh chia sẻ.

Bản thân chiếc xe đó vẫn là một chiếc xe tốt và đến thời điểm bây giờ, vẫn có rất nhiều anh em vẫn đang sử dụng. Lượng giao dịch trên mạng ở mức giá khoảng tầm 400-500 triệu đồng cho một chiếc xe SUV hạng C trang bị rất nhiều option, độ hoàn thiện rất tốt và chạy cũng khá ổn định, nói chung là “lành”.

Vẫn là câu chuyện đấy, đến thời điểm năm 2023, 2024 và đến bây giờ là 2026, xe Trung Quốc đã có những bước chuyển mình rất mạnh. Họ đã vào Việt Nam với những chiến dịch quảng bá rất rầm rộ, đi sâu vào văn hóa của người Việt. Ví dụ như họ truyền thông dưới những chương trình rất hay như xuyên Việt, từ thiện, tài trợ cho các chương trình hoa hậu, bóng đá. Hình ảnh của xe Trung Quốc bắt đầu thân thiện hơn với người Việt Nam. Những hãng có thể kể ra rất lớn như Omoda & Jaecoo, Lynk & Co, Geely rồi BYD, đó là những hãng vào Việt Nam một cách rất nghiêm túc và bài bản.

Hiện tại, xe Trung Quốc không khiến người dùng lo lắng nhiều về vấn đề chất lượng nữa, mà người ta thắc mắc họ đến với Việt Nam với tâm thế như thế nào, sẽ cam kết với thị trường Việt Nam lâu dài hay không, hậu mãi có tốt hay không, sản phẩm họ đưa về giá cả có cạnh tranh hay không. Hiện tại, em đang thấy là họ rất muốn quyết tâm khẳng định vị thế ở Việt Nam, khi mà miếng bánh thị phần xe ô tô ở Việt Nam vẫn còn đang rất lớn.

Đó cũng là một tín hiệu rất đáng mừng cho ngành xe ô tô Trung Quốc ở Việt Nam, bởi vì họ đã bắt đầu nhận ra thị trường Việt Nam cần gì, người dùng Việt Nam muốn một chiếc xe như thế nào. Về lâu dài, em nghĩ xe Trung Quốc sẽ làm tốt bởi vì họ nắm trong tay những chuỗi cung ứng rất tốt, họ sản xuất được hàng loạt và về option thì họ là bậc thầy của cả thế giới rồi. Khi họ mang đến Việt Nam những chiếc xe mà trang bị vượt tầm phân khúc nhưng giá thì lúc nào cũng rẻ nhất phân khúc, thậm chí rẻ hơn đối thủ cả vài trăm triệu, thì đó là một điều rất đáng giá để người dùng đánh đổi.

Họ có thể chọn một thương hiệu mới nhưng được rẻ vài trăm triệu so với những thương hiệu cũ, thương hiệu lâu đời, đó là một lý do đủ để người ta đánh đổi. Còn nếu xe Trung Quốc vào Việt Nam hào nhoáng nhưng giá vẫn bằng các thương hiệu xe phổ thông thì em nghĩ việc họ thành công là rất khó.

Anh là một trong những người tiên phong trong ngành xe Trung Quốc, giai đoạn đầu có khó khăn không?

Em là một trong những người bước chân vào ngành xe Trung Quốc từ thời mà nó vẫn còn rất sơ khai và rất nhiều tranh cãi. Thời điểm đầu rất khó khăn. Khi em quảng cáo một chiếc xe thì cả 10 người thì gần như 9 người đều có những phản hồi không tích cực. Nào là "đi không biết có được 1 năm không," hay là "chắc vừa đi vừa đẩy," rồi "đang đi thì có rụng bánh hay không".

Mình cũng nhìn nhận rằng những chiếc xe mình bán đều là những thương hiệu lớn, lâu đời và có sự hậu thuẫn của nhà nước, nên không có lý do gì mà một hãng lớn như thế ở Trung Quốc lại tạo ra những chiếc xe không ra gì. Cho nên em vẫn tin tưởng và quyết tâm làm cho đến thời điểm bây giờ.

Đến thời điểm hiện tại, tất cả những khó khăn đã bắt đầu giảm đi nhiều rồi và những tín hiệu đáng mừng của ngành xe Trung Quốc cũng khiến cho công việc của em thoải mái hơn rất nhiều. Ngày xưa chỉ có một hai hãng xe thôi, mình làm loanh quanh một vài cái tên, nhưng bây giờ đã có hàng chục hãng xe rồi, em còn không nhớ nổi ở Việt Nam có bao nhiêu hãng xe Trung Quốc luôn. Đó là một tương lai rất rộng mở cho ngành xe ô tô Trung Quốc ở Việt Nam.

Em rất hy vọng trong vòng vài năm nữa, xe Trung Quốc còn phát triển hơn nữa và đưa cho người dùng Việt Nam những lựa chọn còn tốt hơn nữa.

Thời gian gần đây lại có một sự hoang mang nữa cho người dùng, đó là việc BYD đóng showroom tại một vài tỉnh thành. Vừa mới tạo được niềm tin thì lại xảy ra một biến cố khiến người dùng cảm thấy mình được hậu mãi chưa tốt. Anh đánh giá sao về việc này?

Em có tìm hiểu câu chuyện thì, thì được biệt đây là một nhà đầu tư duy nhất thôi. Nhà đầu tư này có ba đại lý BYD trên toàn quốc, hai cái ngoài Bắc và một cái trong Nam. Câu chuyện ở đây xoay quanh cách vận hành, về chính sách bán hàng, rồi về thị trường ở vùng đó, liệu có đảm bảo được doanh số cho họ không. Nếu không đảm bảo được thì họ bắt buộc phải chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Còn về mặt thương hiệu mẹ là BYD, họ vẫn đầu tư vào Việt Nam và vẫn đồng hành cam kết Việt Nam lâu dài. Những showroom lớn ở Hà Nội hoặc trong Nam, anh để ý sẽ thấy những showroom đấy bán hàng rất tốt, doanh số một tháng cũng vài trăm xe thì không có lý do gì để đóng cửa cả.

Có một khó khăn cho hãng BYD đó là khi về Việt Nam, họ không thể nào phủ trạm sạc được nhiều như VinFast, nên họ bắt buộc phải tiếp cận Việt Nam theo một hướng khác: đó là sử dụng những quân bài chiến lược hơn và xử lý được câu chuyện trạm sạc, cụ thể là bằng những chiếc xe hybrid. Sắp tới em nghĩ BYD cũng sẽ tung ra những chiến lược khác để có thể phát triển hơn ở thị trường Việt Nam.

Với một người chuyên về xe Trung Quốc như anh thì việc thay phụ tùng và bảo hành, bảo dưỡng của những chiếc xe Trung Quốc tại Việt Nam hiện tại như thế nào? Có khó khăn trong trường hợp mua phụ tùng nếu đại lý đóng cửa ở tỉnh không?

Bên em cũng đang sở hữu một công ty chuyên về vận chuyển Việt-Trung và em cũng đã đặt rất nhiều phụ tùng, phụ kiện cho những chiếc xe không còn bán ở Việt Nam nữa. Em đúc kết ra một câu chuyện: đồ Trung Quốc thì không bao giờ thiếu. Nếu hãng xe đó vẫn còn hoạt động – thậm chí hãng xe đã khai tử rồi mà đồ của họ vẫn còn – thì những chiếc xe vẫn đang hoạt động bình thường ở bên nước bạn, không có lý do gì để thiếu phụ tùng cả.

Nếu đặt nửa chiếc xe thì đồ hơi lâu, chứ nếu đặt những linh kiện đơn giản thì thậm chí lên Taobao cũng có. Hoặc bên em có những kho phụ tùng ở bên Trung Quốc, thậm chí đã nhập sẵn đồ phụ tùng ở Việt Nam về để có thể hỗ trợ khách hàng trong vấn đề bảo trì, bảo hành, hậu mãi.

Còn ví dụ khách hàng ở tỉnh mà thấy đại lý rút khỏi tỉnh đó, cảm thấy mình đã trót mua và tin dùng sản phẩm rồi thì cũng không cần lo lắng, bởi vì hãng mẹ hay rất nhiều đại lý khác ở Việt Nam vẫn còn, nên họ vẫn sẽ hậu mãi cho mình, vẫn sẽ bảo hành được ở các đại lý khác.

Anh đánh giá về sự hoàn thiện của xe Trung Quốc trong thời gian gần đây như thế nào?

Xe Trung Quốc thời gian gần đây đã hoàn thiện rất tốt rồi. Về mặt vật liệu, về mặt trang bị, và nhất là về mặt an toàn đạt chuẩn NCAP 5 sao. Không có một chiếc xe nào ở Trung Quốc mà trong tầm giá loanh quanh 700-800 triệu đồng mà không có tính năng ADAS cả. ADAS an toàn, NCAP 5 sao cũng an toàn, hệ thống toàn 7-8 túi khí, loa toàn là loa hàng hiệu, như Harman Kardon hoặc Sony. Em cảm thấy xe ngập tràn trang bị.

Chỉ khoảng 5 năm trước thôi, khi mình mua những hãng xe truyền thống, mình không dám mơ là nó có những option như vậy ở trong tầm giá 600-700 triệu đồng.

Nhiều người mua thì cảm thấy như một món hời, thế nhưng sau khoảng 3 đến 5 năm mà bán lại thì xe Trung Quốc có giữ giá không?

Câu hỏi này là câu hỏi đau đáu của rất nhiều anh em. Anh em mua xe thì câu chuyện vận hành là câu chuyện một, nhưng câu chuyện 4 năm về sau bán lại xe có giữ giá hay không thì là một câu chuyện mà rất nhiều anh em hỏi. Em là người kinh doanh xe Trung Quốc, là người trực tiếp tiếp xúc với những đối tượng khách hàng như vậy - những người dùng xe một thời gian rồi bán, những người tích cóp được một khoản tiền có thể nói là khoản tiền cả đời của họ để mua một chiếc xe - nên về câu chuyện giữ giá hay không là câu chuyện họ rất quan tâm.

Em cũng đã tiếp xúc với cỡ khoảng vài ngàn khách hàng mua bán xe Trung Quốc rồi. Về cơ bản, hiện tại những chiếc xe Trung Quốc ở Việt Nam có những chiếc xe thậm chí giữ giá hơn cả xe Nhật, Hàn. Bởi vì thị trường không có mà bán.

Ví dụ chiếc Beijing X7 đã không còn nhà phân phối ở Việt Nam nữa rồi. Thời điểm mua mới năm 2020 là 668 triệu. Bây giờ nếu một chiếc xe ngon, chạy ít, nguyên zin vẫn bán được cỡ khoảng tầm 480 triệu, tức là mất 200 triệu trong vòng 6 năm. Và nếu bây giờ những chiếc xe đời cao, lại còn chạy ít, ví dụ chạy khoảng loanh quanh tầm một vạn km chẳng hạn, thả ra là mất luôn, không có hàng mà bán luôn.

Chỉ có điều, những chiếc xe thuần điện thì lại bị ảnh hưởng rất nhiều từ hạ tầng. Câu chuyện khuyến mại sạc miễn phí của VinFast cũng ảnh hưởng lớn đến những chiếc xe thuần điện, cụ thể là ảnh hưởng về giá. Ví dụ như những chiếc BYD Dolphin hoặc BYD M6 chẳng hạn, là những chiếc xe không có hạ tầng sạc nhiều nên khi bán lại sẽ mất giá. Nhưng về mặt chất lượng, về mặt khách hàng, về mặt tính thanh khoản thì em nghĩ là thanh khoản tốt.

Họ có tìm được khách phù hợp không? Ví dụ khách của dòng xe điện bên BYD thường là phải có nhà mặt đất?

Đúng rồi, thường phải có nhà mặt đất hoặc là họ ở tỉnh thì câu chuyện cắm trạm sạc không quá khó. Còn chung cư là thua.

Vậy theo anh, ưu điểm và nhược điểm của xe Trung Quốc hiện nay là gì?

Ưu điểm của xe Trung Quốc, đầu tiên vẫn là ngoại hình rất hào nhoáng. Chiếc xe nào đến từ Trung Quốc cũng có một thiết kế phải nói là vượt tầm phân khúc, trông khác biệt hẳn so với đám đông phần còn lại. Đấy là ưu điểm đầu tiên.

Ưu điểm thứ hai là về giá. Trung Quốc họ xét giá phải nói là "khô máu." MG là một bậc thầy về xét giá những chiếc xe Trung Quốc ở Việt Nam và họ thành công chỉ với duy nhất một chiêu thôi, đấy là bán rẻ. 300 triệu có con xe sedan hạng C, làm gì có hãng xe nào làm được. Nó chỉ bằng giá những chiếc xe hạng A thôi. Nên là lợi thế của xe Trung Quốc là về giá, về trang bị, về ngoại hình, đấy là những lợi thế mà họ làm được.

Còn những cái vẫn còn đang khiến cho người dùng lăn tăn, đau đầu thì đầu tiên là vấn đề độ bền. Độ bền thì chắc chắn phải để thời gian chứng minh. Không thể nào 3 năm, 5 năm hay sau một vài vạn km mà có thể nói hay được. Nó vẫn là câu chuyện mà thời gian phải chứng minh.

Cái thứ hai là câu chuyện nhà phân phối có cam kết ở lại Việt Nam lâu dài không, hậu mãi có ổn hay không. Mình phải nhìn tất cả những gì họ đang làm. Ví dụ như Omoda đang xây nhà máy, họ mở rất nhiều chi nhánh bảo trì, bảo dưỡng ở Việt Nam. Rồi cả Tasco - nhà phân phối của Volvo, nhà phân phối của Geely, Lynk & Co - họ có đâu đó cỡ khoảng gần 100 đại lý bán xe ô tô trên toàn quốc. Đó là những ông lớn dám chơi một cách bài bản và có những tiềm lực rất lớn, thì đương nhiên sẽ tạo ra một cái nhìn thiện cảm hơn. Chưa biết tin tưởng được đến đâu, nhưng ít nhất người dùng nhìn thấy những hãng này chắc cũng đủ “tầm” để làm.

Em nghĩ những lo lắng đó cũng sẽ có những giải pháp xử lý. Và cái cuối cùng, vẫn nên nhìn nhận ở mức độ công bằng: hãy cho xe Trung Quốc một khoảng thời gian để họ chứng minh. Ở nước ngoài, người ta sử dụng xe Trung Quốc rất nhiều năm rồi và thậm chí xe đạt top 1 doanh số ở nhiều nước đang phát triển, các nước Châu Âu rồi. Không có lý do gì khi Việt Nam, họ đầu tư bài bản mà lại không thành công. Mình hãy để cho họ chứng minh và nhìn họ trên góc độ công bằng: họ làm ra một chiếc xe có tử tế hay không và họ buôn bán ở Việt Nam có tử tế hay không.

Đừng nhìn câu chuyện quá khứ bởi vì câu chuyện 10 năm trước, 20 năm trước, vì đó là câu chuyện hoàn toàn khác.

Vậy theo anh, tương lai thị trường xe ô tô Việt Nam sẽ ra sao?

Càng ngày người tiêu dùng sẽ càng thông minh hơn, thông thái hơn và họ sẽ không nhìn nhận một con xe dưới góc độ chỉ là cái logo nữa. Họ sẽ nhìn nhận là chiếc xe đó mình bỏ ra một số tiền thì lượng "thịt" mình nhận về được bao nhiêu. Xe ô tô Trung Quốc hiện tại đang là "tiền ít thịt nhiều".

Câu chuyện một chiếc xe 10 năm trước nó là cả một gia tài. Nhưng bây giờ có những bạn trẻ chỉ cần làm một tháng là đủ tiền mua một cái xe rồi. Nên việc họ mua một chiếc xe không quá cân đo đong đếm nhiều. Chỉ cần hãng xe đó đủ tốt, phục vụ hậu mãi đủ uy tín, chiếc xe đó ngoại hình trang bị hợp nhãn của người ta thì sẽ bán được.

Và nếu xe Nhật, xe Hàn mà không thay đổi thì câu chuyện trong 5 năm nữa, em dự đoán xe Nhật, xe Hàn vẫn chỉ là duy trì. Còn cuộc chơi sẽ chỉ ở xe VinFast và xe Trung Quốc thôi.

Xe VinFast thì họ phủ hạ tầng, phủ bằng hậu mãi, phủ bằng quá nhiều đại lý trên toàn quốc, bán tới 35.000 xe một tháng; đó là câu chuyện hạ tầng và khách hàng nhìn thấy chi phí quá tiết kiệm thì họ sẽ mua. Nhưng với những khách hàng không quá quan tâm về chi phí, họ quan tâm về một chiếc xe đa dụng, một chiếc xe hoàn thiện tốt, một chiếc xe “chiều chuộng” người ta, thì họ sẽ bắt đầu nhìn sang những chiếc xe Trung Quốc.

Khi xe Trung Quốc không có lợi thế về thương hiệu, không có lợi thế về hạ tầng, thì họ sẽ quay lại "build" những option của họ lên. Họ sẽ đưa tất cả những gì tốt đẹp nhất vào những chiếc xe của họ với mức giá rẻ hơn cả đối thủ, để tạo ra thành một cán cân cân bằng giữa xe Trung Quốc và VinFast.

Nên nó sẽ là một bức tranh, một câu chuyện rất vui trong bài toán xe ô tô ở Việt Nam trong những năm sắp tới, và chắc chắn người tiêu dùng sẽ là những người được hưởng lợi nhiều nhất.

***

Qua cuộc trò chuyện với một người trong cuộc đã gắn bó gần 20 năm với ngành xe Trung Quốc tại Việt Nam, có thể thấy rõ bức tranh toàn cảnh của thị trường này đã thay đổi rất nhiều. Từ thời kỳ Dongfeng, Luxen với những chiếc xe "hào nhoáng nhưng kém bền," qua giai đoạn Beijing X7 "đem con bỏ chợ," đến nay là sự hiện diện nghiêm túc và bài bản của Omoda & Jaecoo, Lynk & Co, Geely, BYD – xe Trung Quốc đã chứng minh sự trưởng thành vượt bậc về chất lượng, trang bị và mức giá cạnh tranh.

Những lo lắng về độ bền và cam kết của nhà phân phối vẫn còn đó, nhưng với việc các ông lớn như Tasco đầu tư gần 100 đại lý toàn quốc, Omoda xây nhà máy, và BYD chuyển hướng chiến lược sang xe hybrid để phù hợp với thực tế hạ tầng Việt Nam, thì niềm tin đang dần được xây dựng lại. Câu chuyện giữ giá cũng không còn quá bi quan khi nhiều mẫu xe Trung Quốc thậm chí giữ giá tốt hơn xe Nhật, Hàn nhờ nguồn cung khan hiếm trên thị trường xe cũ.

Trong 5 năm tới, cuộc chơi trên thị trường xe ô tô Việt Nam được dự đoán sẽ xoay quanh hai trục chính: VinFast với lợi thế hạ tầng và chi phí vận hành, cùng xe Trung Quốc với lợi thế option vượt trội và giá thành cạnh tranh. Và như chúng ta đã biết, ai sẽ là người hưởng lợi nhiều nhất khi thị trường đầy ắp những thương hiệu muốn chiều lòng số đông.