Kỷ nguyên AI “chơi” chứng khoán: Ai cũng thành chuyên gia đầu tư nhờ trợ lý ảo, nghề môi giới, tư vấn tài chính liệu có bị ảnh hưởng?

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) không còn dừng lại ở những bài thơ viết vội hay các đoạn code tự động. Giờ đây, công nghệ này đang len lỏi vào từng nhịp đập của thị trường tài chính toàn cầu, trực tiếp thay đổi cách các nhà đầu tư cá nhân quản lý danh mục và thực hiện lệnh giao dịch.

Chỉ với một vài câu lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên, một nhà đầu tư không chuyên cũng có thể thiết lập những chiến thuật giao dịch phức tạp vốn trước đây chỉ dành cho các quỹ đầu cơ Phố Wall. Thế nhưng, phía sau sự tiện lợi và hấp dẫn này là những rủi ro tiềm ẩn khiến các cơ quan quản lý trên toàn thế giới phải đứng ngồi không yên.

Từ sàn đấu ảo đến thực tế phó thác "hầu bao" cho thuật toán

Vào tháng 4 vừa qua, East Money, một trong những công ty môi giới chứng khoán bán lẻ hàng đầu Trung Quốc, đã gây chú ý lớn khi tổ chức một cuộc thi giao dịch ảo. Tại đây, người dùng được yêu cầu triển khai một tác nhân AI dựa trên mã nguồn mở OpenClaw để tự động mua bán một danh mục cổ phiếu với phần thưởng trị giá 500 nhân dân tệ, tương đương khoảng 73,5 USD.

Dù cuộc thi diễn ra trong môi trường mô phỏng không sử dụng tiền thật, nó đã phản ánh một thực tế không thể phủ nhận rằng việc giao dịch chứng khoán bằng bot AI đã trở thành hiện thực sống động đối với các nhà đầu tư cá nhân.

Ngày nay, để tự động hóa danh mục, nhà đầu tư chỉ cần kết nối một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với giao diện lập trình ứng dụng (API) của công ty môi giới, nạp các chiến lược giao dịch mong muốn và để AI tự vận hành.

Nhiều công ty chứng khoán lớn tại Trung Quốc, bao gồm cả East Money, đã nhanh chóng tích hợp các tính năng cho phép người dùng cá nhân kết nối OpenClaw với cơ sở dữ liệu của họ nhằm nhận về các bản tóm tắt thị trường cũng như khuyến nghị cổ phiếu theo thời gian thực.

Điều này cho thấy ranh giới giữa một nhà đầu tư cá nhân tự tay đặt lệnh và một hệ thống giao dịch thuật toán tự động đang dần bị xóa nhòa.

Không đứng ngoài làn sóng này, các công ty môi giới tại Hong Kong, nơi nhà đầu tư có thể dễ dàng tiếp cận vô số công cụ đầu tư từ cổ phiếu đến phái sinh trên toàn cầu, đang ráo riết bổ sung năng lực AI cho nền tảng của mình. Tuy nhiên, họ tỏ ra vô cùng thận trọng trước việc cho phép AI tự động thực thi lệnh hoàn toàn do lo ngại các rào cản pháp lý.

Futu Holdings, công ty sở hữu hai nền tảng đình đám Futubull và Moomoo, đã ra mắt trợ lý AI mang tên "Skills" dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn của DeepSeek. Khách hàng của Futu có thể cài đặt trợ lý này trên các nền tảng mã nguồn mở phổ biến như OpenClaw, Claude Code hay Cursor để thực thi các chiến lược giao dịch.

Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, hệ thống vẫn yêu cầu người dùng nhập mật khẩu giao dịch như một bước xác nhận cuối cùng. Bên cạnh đó, Futu còn cung cấp dịch vụ AI cho phép người dùng tạo ra các chiến lược giao dịch định lượng chỉ bằng cách trò chuyện bằng ngôn ngữ tự nhiên mà không cần biết một dòng code nào.

Ông Vincent Yao, Trưởng bộ phận Trung tâm Phát triển AI tại Futu Holdings, nhận định rằng tầm ảnh hưởng của AI đối với giao dịch có thể chưa quá rõ rệt trong ngắn hạn, nhưng ý nghĩa lâu dài của nó là không thể phủ nhận.

Thực tế, Futu đã ghi nhận mối tương quan tích cực giữa việc sử dụng AI và mức độ hoạt động giao dịch của khách hàng. Công ty hiện theo dõi mức độ tương tác của người dùng với các nội dung do AI tạo ra, chẳng hạn như các bài phân tích tài chính sâu.

Dù vậy, ông Yao cũng thừa nhận một số tính năng của chatbot NiuNiu AI vẫn phải chịu giới hạn nghiêm ngặt từ các quy định pháp lý, hiện chỉ được áp dụng trong phạm vi giải đáp thắc mắc của khách hàng dưới dạng hỏi - đáp.

Sự thèm khát thị phần công nghệ tài chính cũng kéo theo các gã khổng lồ AI hàng đầu thế giới vào cuộc. Anthropic gần đây đã tung ra 10 tác nhân AI mới nhắm thẳng vào phân khúc xử lý những công việc tốn thời gian nhất trong ngành dịch vụ tài chính, từ việc xây dựng hồ sơ giới thiệu dự án (pitchbook), sàng lọc hồ sơ định danh khách hàng (KYC) cho đến việc tất toán sổ sách cuối kỳ.

Những động thái thâm nhập sâu rộng này đang đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch của thị trường, biến thông tin thô thành các quyết định đầu tư thực tế chỉ trong tích tắc.

Ngoài ra, sự phát triển này cũng được phản ánh rõ nét qua số liệu của các đối thủ cạnh tranh. Điển hình như Tiger Brokers, một công ty môi giới của Trung Quốc có trụ sở tại Singapore.

Ông Jingxin Du, Trưởng bộ phận sản phẩm TigerAI của hãng, tiết lộ lũy kế số lượt tương tác toàn cầu của TigerAI đã vượt mốc 10 triệu lượt, đánh dấu mức tăng trưởng nhảy vọt 500% so với thời điểm ra mắt, trong khi tổng số lượng người dùng cũng tăng tới 148% trong cùng kỳ. Ông Du khẳng định rằng giai đoạn cạnh tranh tiếp theo giữa các công ty môi giới sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp nào có thể chuyển hóa thông tin thành trí tuệ hiệu quả nhất, chuyển dịch trọng tâm từ tốc độ giao dịch sang khả năng tạo ra các góc nhìn sâu sắc về thị trường.

Ai cũng trông như chuyên gia đầu tư

Việc ứng dụng AI rộng rãi đang xóa nhòa ranh giới giữa phân tích dữ liệu thuần túy và tư vấn đầu tư chuyên nghiệp. Tại hầu hết các thị trường tài chính được giám sát chặt chẽ, việc đưa ra lời khuyên đầu tư đòi hỏi phải có giấy phép hành nghề đi kèm trách nhiệm pháp lý cao trước khách hàng.

Ông David Friedland, Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Interactive Brokers (IBKR), nền tảng giao dịch điện tử lớn nhất nước Mỹ, chia sẻ rằng việc kiểm soát và theo dõi xem khách hàng có đang dùng AI như OpenClaw để tự viết mô hình giao dịch thay mình hay không là một thách thức cực kỳ lớn. Các nền tảng chỉ có thể đo lường tốc độ và tần suất của các lệnh gửi đến, nhưng đó cũng có thể là một chương trình máy tính thông thường chứ không hẳn là AI.

Dù vậy, ông khẳng định xu hướng người dùng sử dụng AI để tự viết code giao dịch chắc chắn sẽ ngày một tăng lên.

Nhìn nhận về rủi ro của xu hướng này, ông Friedland thẳng thắn chia sẻ rằng: “Nhờ có AI, bỗng chốc ai cũng trông như một nhà giao dịch quyền chọn vĩ đại nhất thế giới. Nhưng thực tế phũ phàng là họ vẫn cần sự đào tạo bài bản và kinh nghiệm thực tế để thực sự hiểu rõ những rủi ro khổng lồ ẩn sau các lệnh giao dịch đó.”

Ông Friedland cũng nhấn mạnh rằng AI đang thay đổi quá nhanh khiến các quy định quản lý sẽ phải mất một thời gian dài mới có thể bắt kịp.

Hiện tại, Hong Kong chưa có một bộ luật riêng biệt dành cho AI trong ngành tài chính mà vẫn áp dụng bộ khung pháp lý hiện hành. Trong thông cáo được Ủy ban Chứng khoán và Tương lai Hong Kong (SFC) công bố, cơ quan này đã định nghĩa việc sử dụng AI để đưa ra khuyến nghị đầu tư hoặc nghiên cứu thị trường là "nhóm trường hợp sử dụng có rủi ro cao", đồng thời hối thúc các doanh nghiệp được cấp phép phải triển khai ngay các biện pháp giảm thiểu rủi ro.

Tương tự, các nền kinh tế châu Á khác cũng đang nỗ lực siết chặt quản lý bằng cách áp dụng các quy tắc chứng khoán sẵn có. Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS) đã công bố dự thảo Hướng dẫn Quản lý Rủi ro Trí tuệ Nhân tạo, yêu cầu các định chế tài chính phải đánh giá kỹ lưỡng mức độ rủi ro của từng kịch bản ứng dụng AI trước khi triển khai, đảm bảo mọi rủi ro còn lại phải nằm trong tầm kiểm soát của doanh nghiệp. MAS cũng đã cung cấp một bộ công cụ hỗ trợ các tổ chức tài chính quản trị rủi ro khi vận hành AI.

Tại Trung Quốc, các quy định thậm chí còn nghiêm ngặt hơn khi chính phủ tích hợp việc quản trị AI trong ngành tài chính vào một hệ thống kiểm soát AI chung vô cùng chặt chẽ. Các cơ quan quản lý nước này sẵn sàng xử phạt nặng tay các khuyến nghị đầu tư do AI tạo ra nếu phát hiện sai phạm.

Minh chứng là vào năm 2025 vừa qua, một công ty chứng khoán tại Thượng Hải đã bị phạt tới 2 triệu nhân dân tệ do không công bố rõ ràng các giới hạn về mặt thuật toán trong các khuyến nghị đầu tư do AI của họ tự động tạo ra.

Ở chiều ngược lại, các công ty môi giới tại Trung Quốc vẫn nghiêm cấm nhân viên sử dụng các công cụ AI trong giao dịch chuyên nghiệp nhằm bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu và tránh các rủi ro vận hành không đáng có.

Thực tế phũ phàng

Bất chấp những lời quảng cáo có cánh về khả năng phân tích siêu việt, cho đến nay, một mình AI vẫn chưa thể mang lại mức lợi nhuận khổng lồ như kỳ vọng của nhiều người.

Vào cuối năm 2025, phòng nghiên cứu AI chuyên biệt về tài chính Nof1 đã tổ chức một cuộc thi giao dịch thực tế giữa 8 mô hình AI hàng đầu thế giới. Mỗi mô hình được cấp 10.000 USD để giao dịch các cổ phiếu công nghệ Mỹ trong vòng hai tuần, được tự do chấp nhận rủi ro và sử dụng đòn bẩy tài chính.

Kết quả thật bất ngờ khi chỉ có 6 trên tổng số 32 lượt thử nghiệm của các mô hình này mang lại lợi nhuận dương. Trong đó, mô hình Grok 4.20 là cái tên chiến thắng chung cuộc với tỷ suất sinh lời ấn tượng đạt 34.59%.

Điều này cho thấy AI không phải là chiếc chìa khóa vạn năng giúp nhà đầu tư luôn chiến thắng thị trường. Ông Daniel Tse, Giám đốc điều hành tại Futu, cho rằng tư vấn đầu tư có thể là lĩnh vực mà AI sẽ đóng vai trò lớn hơn trong tương lai, nhưng các nhà cung cấp dịch vụ trước hết phải vượt qua những rào cản cực kỳ lớn.

Theo ông Tse, thách thức cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ pháp luật, mà còn nằm ở cách huấn luyện AI để đảm bảo các khuyến nghị đưa ra hoàn toàn khách quan, không bị thiên lệch. Đây vẫn là một bài toán hóc búa mà toàn bộ ngành tài chính toàn cầu đang nỗ lực tìm lời giải.

Suy cho cùng, việc người dùng đổ xô vào các bot AI với hy vọng làm giàu nhanh chóng chỉ còn là vấn đề thời gian. Thế nhưng, trong một thị trường tài chính đầy khốc liệt, công nghệ suy cho cùng cũng chỉ là công cụ hỗ trợ. Sự tỉnh táo, kinh nghiệm thực chiến và khả năng quản trị rủi ro của chính nhà đầu tư mới là yếu tố quyết định sự sinh tồn của họ trước những con sóng dữ của thị trường.

*Nguồn: Nikkei, SCMP