Liên minh lưỡng đảng Mỹ đề xuất khuôn khổ phát triển AI có trách nhiệm, giữa lúc Washington bế tắc

Trong bối cảnh Washington vẫn chưa đưa ra được các quy tắc rõ ràng để quản lý trí tuệ nhân tạo (AI), một liên minh lưỡng đảng gồm các nhà tư tưởng đã cùng nhau xây dựng một khuôn khổ chi tiết về phát triển AI có trách nhiệm. Tài liệu này, mang tên "Tuyên bố Vì Con người" (The Pro-Human Declaration), được hoàn thiện trước khi xảy ra vụ việc căng thẳng giữa Lầu Năm Góc và công ty Anthropic gần đây, một sự kiện đã phơi bày sự thiếu hụt nghiêm trọng trong chính sách AI của chính phủ Mỹ.

Max Tegmark, nhà vật lý và nghiên cứu AI tại MIT, người đã hỗ trợ tổ chức nỗ lực này, cho biết: "Có một điều khá đáng chú ý đã xảy ra ở Mỹ chỉ trong bốn tháng qua. Các cuộc thăm dò đột nhiên cho thấy 95% người Mỹ phản đối một cuộc chạy đua không kiểm soát để đạt tới siêu trí tuệ."

Tuyên bố, được ký bởi hàng trăm chuyên gia, cựu quan chức và nhân vật công chúng, mở đầu bằng nhận định rằng nhân loại đang đứng trước ngã ba đường. Một con đường, mà tuyên bố gọi là "cuộc đua thay thế", dẫn đến việc con người bị thay thế trước tiên với tư cách là người lao động, sau đó là người ra quyết định, khi quyền lực tập trung vào các thể chế không chịu trách nhiệm và máy móc của họ. Con đường còn lại dẫn đến một tương lai AI mở rộng đáng kể tiềm năng của con người.

Kịch bản thứ hai phụ thuộc vào năm trụ cột chính: giữ con người làm chủ, tránh tập trung quyền lực, bảo vệ trải nghiệm con người, bảo tồn tự do cá nhân và buộc các công ty AI phải chịu trách nhiệm pháp lý. Trong số các điều khoản mạnh mẽ hơn của tuyên bố là lệnh cấm hoàn toàn phát triển siêu trí tuệ cho đến khi có sự đồng thuận khoa học về tính an toàn và sự chấp thuận dân chủ thực sự; các công tắc tắt bắt buộc đối với các hệ thống mạnh mẽ; và lệnh cấm các kiến trúc có khả năng tự sao chép, tự cải thiện tự động hoặc chống lại việc tắt máy.

Việc công bố tuyên bố này trùng hợp với một giai đoạn làm cho tính cấp bách của nó dễ được đánh giá cao hơn. Vào cuối tháng 2 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã chỉ định Anthropic – công ty có AI đã chạy trên các nền tảng quân sự mật – là "rủi ro chuỗi cung ứng" sau khi công ty này từ chối cấp cho Lầu Năm Góc quyền sử dụng công nghệ của mình không giới hạn. Nhãn hiệu này thường chỉ dành cho các công ty có liên hệ với Trung Quốc. Vài giờ sau, OpenAI đã ký một thỏa thuận riêng với Bộ Quốc phòng, mà các chuyên gia pháp lý cho rằng sẽ khó thực thi một cách có ý nghĩa. Tất cả những điều này đã phơi bày mức độ tốn kém của việc Quốc hội không hành động về AI.

Như Dean Ball, một thành viên cấp cao tại Quỹ Đổi mới Hoa Kỳ, đã nói với The New York Times sau đó: "Đây không chỉ là một tranh chấp hợp đồng. Đây là cuộc đối thoại đầu tiên chúng ta có với tư cách là một quốc gia về việc kiểm soát các hệ thống AI."

Ông Tegmark đưa ra một phép so sánh dễ hiểu: "Bạn không bao giờ phải lo lắng rằng một công ty dược phẩm nào đó sẽ phát hành một loại thuốc gây hại lớn trước khi mọi người tìm ra cách làm cho nó an toàn, bởi vì FDA sẽ không cho phép họ phát hành bất cứ thứ gì cho đến khi nó đủ an toàn." Ông tin rằng an toàn cho trẻ em là điểm mấu chốt có khả năng phá vỡ bế tắc hiện tại.

Thật vậy, tuyên bố kêu gọi kiểm tra bắt buộc trước khi triển khai các sản phẩm AI – đặc biệt là chatbot và ứng dụng đồng hành dành cho người dùng nhỏ tuổi – bao gồm các rủi ro như tăng ý định tự tử, làm trầm trọng thêm các tình trạng sức khỏe tâm thần và thao túng cảm xúc. Ông Tegmark lập luận: "Nếu một người đàn ông lớn tuổi đáng sợ nhắn tin cho một đứa trẻ 11 tuổi giả vờ là một cô gái trẻ và cố gắng thuyết phục đứa trẻ này tự tử, người đó có thể phải vào tù. Chúng ta đã có luật. Điều đó là bất hợp pháp. Vậy tại sao lại khác nếu một cỗ máy làm điều đó?"

Ông tin rằng một khi nguyên tắc kiểm tra trước khi phát hành được thiết lập cho các sản phẩm dành cho trẻ em, phạm vi sẽ mở rộng gần như không thể tránh khỏi. "Mọi người sẽ đến và nói – hãy thêm một vài yêu cầu khác. Có lẽ chúng ta cũng nên kiểm tra xem điều này không thể giúp những kẻ khủng bố chế tạo vũ khí sinh học. Có lẽ chúng ta nên kiểm tra để đảm bảo rằng siêu trí tuệ không có khả năng lật đổ chính phủ Hoa Kỳ."

Việc cựu cố vấn của Trump, Steve Bannon, và Susan Rice, Cố vấn An ninh Quốc gia của Tổng thống Obama, cùng ký vào một tài liệu – cùng với cựu Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mike Mullen và các nhà lãnh đạo tôn giáo cấp tiến – là một điều không hề nhỏ. Ông Tegmark kết luận: "Điều họ đồng ý, tất nhiên, là tất cả họ đều là con người. Nếu vấn đề là chúng ta muốn một tương lai cho con người hay một tương lai cho máy móc, tất nhiên họ sẽ đứng về cùng một phía."