Tài tử Brad Pitt yêu cầu giữ nguyên kịch bản bằng hợp đồng. Đạo diễn David Fincher ra tối hậu thư để quay bộ phim như ý. Và một giám đốc hối thúc đoàn làm phim nhanh chóng hoàn thành dự án kẻo bị để ý.
Trong một phòng họp ở Hollywood giữa thập niên 1990, các giám đốc hãng New Line Cinema đưa ra một đề xuất mà về sau trở thành giai thoại nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử hậu trường điện ảnh Mỹ: họ tìm cách thay vật thể trong hộp bằng một thứ gì đó khác, đỡ gây “sốc” hơn để chiều lòng khán giả và đảm bảo bộ phim nằm trong vùng an toàn.
Bên kia bàn đàm phán là là Brad Pitt, khi ấy mới hơn 30 tuổi, đang ở giai đoạn nhạy cảm của sự nghiệp mà một quyết định sai lầm có thể khiến cả sự nghiệp “bốc hơi”. Những diễn viên tầm tuổi này sẽ thường chọn phương án an toàn, thường gật đầu trước yêu cầu của hãng phim để đảm bảo tương lai cho mình. Thế nhưng Pitt thẳng thừng từ chối, nói một câu mà sau này được nhắc lại trong mọi bài viết về kiệt tác trinh thám Seven: “Cái [***] phải ở nguyên trong hộp”.
Để đảm bảo trải nghiệm xem của bộ phim 30 năm tuổi này, tôi xin phép không trích dẫn nguyên văn yêu cầu của tài tử Brad Pitt. Và nếu bạn chưa có dịp trải nghiệm Seven, hay thường được viết cách điệu là Se7en, hãy tìm lấy một nền tảng streaming có bộ phim này và thưởng thức nó.
Tôi có đôi chút ghen tị với những người đã tránh được spoiler suốt 30 năm qua, và có thể trải nghiệm Seven lần đầu tiên đấy!
Câu nói đó của Brad Pitt, cùng với sự bướng bỉnh của đạo diễn David Fincher, đã cứu được một trong những cái kết đáng nhớ nhất lịch sử điện ảnh. Câu chuyện đằng sau nó cho thấy một nghịch lý quen thuộc của ngành công nghiệp giải trí: trong một hệ thống nơi tiền bạc quyết định gần như mọi thứ, đôi khi phẩm chất cần thiết nhất để tạo ra nghệ thuật đích thực lại là … sự cứng đầu.
Kịch bản Se7en được chắp bút bởi Andrew Kevin Walker, lúc ấy là nhân viên bán hàng tại chuỗi cửa tiệm đĩa nhạc Tower Records ở New York. Ngày ngày đứng bán CD, tối về ngồi viết kịch bản trong căn hộ chật hẹp, Walker thề sẽ thoát khỏi cảnh làm công ăn lương bằng ngòi bút và đã đổ hết sự ngột ngạt và chán ghét cuộc sống đô thị vào từng trang giấy. Trong một buổi phỏng vấn, Walker thổ lộ: "Nếu không từng sống ở đó, tôi đã chẳng thể nào viết được Seven”, ý nói rằng cuộc sống ngột ngạt tại thành phố New York đã tạo nên một câu chuyện “ná thở” như kịch bản phim Seven.
Kịch bản được hãng phim Ý Penta Film mua lại và giao cho đạo diễn Jeremiah Chechik: vị đạo diễn người Canada đã yêu cầu viết lại kịch bản đến 13 lần, bỏ toàn bộ cảnh chiếc hộp trứ danh và thay bằng một cái kết bớt u ám hơn. Bản gốc tăm tối nay đã bị tẩy trắng, Seven trở thành một tác phẩm an toàn và dễ tiêu thụ theo đúng công thức Hollywood. Một câu chuyện quen thuộc đến đau lòng, khi sự đột phá và tiềm năng bị vùi dập bởi sự an toàn cố hữu và nỗi e sợ thất bại.
Nhưng rồi vận may đã mỉm người với những người đam mê điện ảnh nói riêng và cả ngành nghệ thuật nói chung, và dưới một hình thức mà ít ai ngờ tới: một màn phá sản. Penta Film sụp đổ trước khi kịp hoàn tất công tác “thuần hóa” kịch bản, và bản quyền Seven về tay New Line Cinema. Họ quyết định chọn một đạo diễn mới để tiếp tục thực hiện dự án còn dang dở.
Trong khoảnh khắc nhập nhằng của bất định, khi các bên chưa kịp định hình lại những món tài sản mình sở hữu, New Line Cinema đã vô tình gửi cho đạo diễn David Fincher kịch bản gốc của Walker thay vì bản thảo đã được Chechik viết lại. Fincher bị lôi cuốn bởi một câu chuyện u tối đến rợn người, tiếp cận ban lãnh đạo New Line Cinema để thổ lộ về mong muốn thực hiện bộ phim. Nghe Fincher trình bày, các giám đốc giật mình nhận ra họ đã gửi nhầm kịch bản. Sau khi Fincher nhận lại kịch bản đã được chỉnh sửa, ông thẳng thừng từ chối, và quyết tâm lựa chọn cái kết đắt giá kia.
Phản ứng ấy càng đáng nể khi khi biết tình hình của Fincher lúc bấy giờ. Tính đến trước thời điểm quay Seven, Fincher mới dắt túi một dự án phim điện ảnh là Alien 3. Bộ phim trải qua vô số vướng mắc ở khâu hậu kỳ, bị cả fan lẫn giới phê bình vùi dập tơi tả (và hiển nhiên thất bại ở phòng vé). Dự án Alien 3 khiến Fincher khẳng định sẽ không bao giờ đạo diễn nữa. “Tôi thà mắc ung thư đại tràng còn hơn tiếp tục làm phim”, Fincher cay đắng tuyên bố như vậy đó.
Thế mà khi đọc xong kịch bản Seven và bị thế giới tăm tối đó hút hồn, tình yêu điện ảnh lại trỗi dậy nơi đạo diễn trẻ. Và chính bài học cay đắng từ Alien 3, nơi hãng phim can thiệp đến từng chi tiết trong tác phẩm của ông, đã giúp David Fincher tôi rèn một nguyên tắc: hoặc là phim được làm theo cách của tôi, hoặc tôi không làm. Đôi khi, người không còn gì để mất lại là người dám đặt cược lớn nhất.
Fincher có tầm nhìn, nhưng anh cần những đồng minh có tầm ảnh hưởng để lên tiếng bảo vệ nó. Và Fincher đã tìm thấy Brad Pitt, một tài tử điện ảnh đến với dự án Seven mang theo vết thương của riêng mình. Năm 1994, anh vừa trải qua trải nghiệm tồi tệ trên phim trường Legends of the Fall, nơi tầm nhìn nghệ thuật của anh bị đạo diễn Ed Zwick bác bỏ. Bài học Pitt rút ra giống với bài học của Fincher: nếu muốn bảo vệ tác phẩm, hãy sử dụng những lời lẽ đanh thép của một bản hợp đồng.
Vì thế, khi đồng ý tham gia Seven, Pitt đặt ra 2 điều kiện trên giấy trắng mực đen: thứ nhất, vật thể trong hộp phải được giữ nguyên; thứ hai, nhân vật Mills phải triệt hạ kẻ thủ ác bằng bản năng chứ không thực hiện nó dưới danh nghĩa anh hùng diệt ác. Với Pitt, cái kết của bộ phim phải trung thực về mặt cảm xúc, dù nó tàn nhẫn đến đâu.
Và hai người đàn ông cứng đầu này nhận được sự ủng hộ từ một đồng minh khác mà họ không ngờ tới: Michael De Luca, là giám đốc sản xuất của New Line Cinema lúc đương thời, và là người ưa kịch bản gốc của Seven hơn bản đã được gọt đẽo lại cho đẹp. Chính ông De Luca đề nghị quá trình quay phiên bản Seven mà họ muốn phải được thực hiện trong phòng 6 tuần, trước khi ban lãnh đạo chú ý tới dự án và một lần nữa can thiệp vào kịch bản.
Thế nhưng, hoàn tất quá trình quay dựng mới không đồng nghĩa với việc hoàn thành bộ phim. Trước mặt những con người cứng đầu này là một “đội quân” còn cứng đầu hơn gấp bội: là những khán giả khó tính.
Trong phòng chiếu thử, thành viên đoàn làm phim nhận về những lời phản ánh sâu sắc, cho rằng phim quá “nặng nề”, và hãng phim coi đó là chỉ báo cho thấy Seven không bao giờ có thể đến với khán giả đại chúng. Họ đưa ra hàng loạt phương án thay thế cho cái kết u ám, và các đề xuất đều nhằm về một mục tiêu: xoa dịu khán giả.
Tâm huyết của Fincher và Pitt đứng trước nguy cơ đổ bể. Sau nhiều vòng thương lượng, đoàn làm phim đi tới nhượng bộ cuối cùng: kịch bản phải có thêm một câu kết, một thông điệp giúp bộ phim tăm tối tươi sáng hơn chút đỉnh. Cuối phim, nhân vật chính - thám tử Somerset, cay đắng bộc bạch sau khi chứng kiến cái kết của vụ án: “Hemingway từng viết, "Thế giới là nơi tốt đẹp và đáng để chiến đấu vì nó". Tôi đồng ý với vế sau”.
Vậy là cái kết tàn khốc của phim được giữ nguyên, nhưng câu nói của Somerset như một tia sáng le lói nơi cuối đường hầm, cũng đủ để khán giả tạm an lòng sau 2 tiếng đồng hồ ngạt thở.
Kiệt tác Seven ra mắt ngày 22/9/1995, thu về 13 triệu USD ngay tuần đầu công chiếu và tổng cộng khoảng 330 triệu USD toàn cầu với ngân sách chỉ 30 triệu; con số tỷ suất lợi nhuận gấp 11 lần. Nhưng con số chưa phải điều đáng nói nhất. Se7en cứu sự nghiệp của Fincher, biến anh từ một kẻ thất bại thành một trong những đạo diễn có ảnh hưởng lớn nhất thế hệ mình, người sau đó tiếp tục làm Fight Club (1999), Zodiac (2007), The Social Network (2010), Gone Girl (2014).
Cùng lúc đó, Seven cũng mở đường cho làn sóng phim giật gân/tâm lý ở cuối thập niên 1990 và đầu 2000. Thử hình dung: nếu hãng phim thắng trong cuộc chiến ấy, nếu cái kết của bộ phim không có được sức nặng như vậy, Seven có lẽ sẽ chỉ là một phim hình sự tương đối hay và dễ chìm vào quên lãng. Nhưng đến ngày hôm nay, tôi vẫn phải ngồi viết lại đôi dòng về những người đàn ông cứng đầu cứu lấy một kiệt tác điện ảnh như thế nào, chắc hẳn bạn cũng thấy sức ảnh hưởng của Seven.
Dù vậy, áp lực “cái kết có hậu” vẫn cứ đeo bám Hollywood bao năm nay. Seven tiếp tục để lại một câu hỏi đáng suy nghĩ khác cho ngành điện ảnh: liệu nền điện ảnh của những quốc gia nổi tiếng khắt khe có dám để nhân vật chính thất bại, dám để khán giả rời rạp trong bất an, để kể ra một câu chuyện hấp dẫn và trường tồn về mặt nghệ thuật và cảm xúc?
Rộng hơn bối cảnh một bộ phim, Seven kể về câu chuyện của hai người đàn ông cứng đầu, và biết cứng đầu đúng lúc. Fincher cứng đầu, vì ông biêt kết cục của việc thỏa hiệp. Pitt cứng đầu, vì anh hiểu rằng diễn xuất chân thực nhất chỉ có thể xảy ra trong một câu chuyện dám trung thực. Họ đặt cược sự nghiệp của mình vào dự án Seven, và cả hai đã thành công.
