Chiếc máy chứa hơn 1.000 linh kiện, so với con số 100-150 linh kiện phổ biến ở các điện thoại cùng thời. Không ai tin rằng điện thoại đa năng như vậy lại có thân hình nhỏ gọn đến thế.
Huyền thoại 30 năm trước
Đâu mới là chiếc điện thoại thông minh đầu tiên trên thế giới? Nếu hỏi đa số mọi người, câu trả lời nhận được nhiều nhất chắc chắn là chiếc iPhone thế hệ đầu tiên ra mắt vào năm 2007 của Apple. Tuy nhiên, nếu tiêu chuẩn là một thiết bị tiện dụng có khả năng gửi email, duyệt web bên cạnh các tính năng cơ bản như nghe gọi và nhắn tin, thì Nokia 9000 Communicator — trình làng cách đây đúng 30 năm vào ngày 15/8/1996 — mới là cái tên xứng đáng nhận chiếc vương miện này.
Chiếc Communicator đầu tiên nhìn qua chẳng khác nào một chiếc điện thoại di động cục mịch của thập niên 90. Nhưng khi mở ra, bên trong lại là một bàn phím QWERTY cùng màn hình LCD đơn sắc. Với chiếc máy này, bạn hoàn toàn có thể giải quyết công việc ngay khi đang di chuyển — điều mà các quảng cáo thời bấy giờ liên tục nhấn mạnh, thậm chí nó còn có thể gửi cả bản fax.
“Nếu muốn vừa ngồi trong quán rượu hay trên đỉnh núi mà vẫn lướt được web, hãy đợi đến ngày 15/8, bạn sẽ được trải nghiệm điều đó theo cách vô cùng thời thượng,” trang The Independent từng nhận xét trong bài đánh giá vào tháng 7/1996. Thời điểm đó, không một chiếc điện thoại nào khác dám hứa hẹn kết hợp cả email, fax, sổ tay cá nhân và khả năng truy cập web không dây vào trong một thiết bị bỏ túi.
Để tôn vinh món đồ công nghệ tuyệt vời này — dù giờ đây nó đã yên vị trong bảo tàng — hãy cùng nhìn lại những điều đã làm nên sự đặc biệt của Nokia 9000 Communicator, di sản nó để lại, và lý do vì sao Nokia lại thất bại trong việc tận dụng những đổi mới mang tính bước ngoặt của chính mình. Dù đi trước tới 11 năm, chiếc điện thoại này chưa bao giờ tái lập được thành công tái định hình thế giới như những gì iPhone đã làm được.
Thế giới đã phản ứng ra sao?
Cách đây 30 năm, mọi thông số trên Nokia 9000 Communicator đều mang lại cảm giác đột phá đỉnh cao. Máy sở hữu màn hình LCD đơn sắc 4.5 inch với độ phân giải 640 x 200 pixel và trang bị bộ vi xử lý Intel 386. Dung lượng bộ nhớ của máy là 8MB, trong đó 2MB dành cho lưu trữ người dùng, 2MB để chạy các chương trình, và 4MB còn lại dùng để chứa hệ điều hành cùng các ứng dụng.
“Phần mềm ấn tượng nhất chính là trình duyệt World Wide Web. Web là một công cụ tuyệt vời để tra cứu thông tin — một dạng Trang Vàng điện tử cho toàn thế giới, và với Nokia 9000, bạn có thể mang cả thế giới đó trong túi quần.”
— Simon Rockman, tạp chí Personal Computer World (tháng 6/1996)
Bài đánh giá “ấn tượng đầu tiên” đầy thú vị về Nokia 9000 Communicator trên tạp chí Personal Computer World số tháng 6 năm 1996 đã hé lộ sự kết hợp giữa thiết bị hỗ trợ cá nhân (PDA) và điện thoại di động là một sự kiện chấn động đến nhường nào.
Tạp chí này ngỡ ngàng viết: “Gộp cả hai thiết bị lại cùng một phần mềm tinh vi, bạn sẽ có một chiếc PDA tích hợp email, fax và ấn tượng nhất là khả năng lướt web. Đây chắc chắn là thiết bị 397g kỳ diệu nhất mà chúng ta từng được chứng kiến trong nhiều năm qua.”
Mẫu Communicator đầu tiên cũng là minh chứng phản ánh những hạn chế về công nghệ điện thoại thời kỳ đó: đơn cử như nhật ký cuộc gọi chỉ có thể lưu tối đa 10 cuộc gọi đi, 10 cuộc gọi đến và 10 cuộc gọi nhớ. Nhưng dù rào cản có là gì, Communicator cũng đã phá vỡ mọi giới hạn thời đại.
Dù vậy, không phải ai cũng ấn tượng với hiệu năng của nó. Một bài đánh giá sớm trên tờ The Independent vào tháng 7/1996 nhận xét: “Communicator hoạt động khá trầy trật khi truy cập các trang web trực tuyến. Tuy nhiên, xét đến bản chất chập chờn của mạng internet thời đó, lý do có thể xuất phát từ nhà mạng Vodafone, Pipex, từ chính Nokia hoặc đơn giản chỉ là những cơn đau đầu thường nhật do mạng web gây ra.”
Các ứng dụng của máy xoay quanh các tính năng điện thoại, fax, SMS, email và internet. Trình duyệt của máy có khả năng hiển thị cả hình ảnh lẫn văn bản — dù rằng mạng internet năm 1996 chẳng có mấy hình ảnh — và người dùng cũng có thể dùng thiết bị này để kết nối vào các hệ thống bảng tin hay máy chủ doanh nghiệp.
Đây rõ ràng là sản phẩm hướng đến đối tượng khách hàng doanh nhân hay phải di chuyển. Máy được trang bị một chương trình xử lý văn bản thô sơ giúp xử lý công việc qua bàn phím QWERTY, cùng các ứng dụng khác như lịch làm việc để quản lý cuộc họp và lịch hẹn, máy tính cá nhân, và đồng hồ thế giới để theo dõi múi giờ làm việc của đồng nghiệp và đối tác.
Như một điểm cộng thú vị, máy còn có tính năng tự soạn nhạc chuông, cùng các tùy chọn kết nối với máy tính để trao đổi dữ liệu. Việc nhồi nhét tất cả những thứ đó vào một thiết bị vẫn có thể bỏ vừa túi quần là một thành tựu đáng kinh ngạc của Nokia và các kỹ sư của họ — chiếc máy chứa hơn 1,000 linh kiện, so với con số 100-150 linh kiện phổ biến ở các điện thoại cùng thời.
Chiếc điện thoại này cũng từng xuất hiện trong bộ phim The Saint ra mắt năm 1997, gắn liền với nhân vật chính do tài tử Val Kilmer thủ vai. Tổng cộng đã có bốn thế hệ Communicator được trình làng, khép lại với chiếc Nokia 9210i Communicator ra mắt năm 2002 sở hữu màn hình màu và bộ nhớ trong lên tới 40MB.
Di sản của Nokia 9000 Communicator
Mặc dù Nokia 9000 Communicator không tạo ra được cú hích mang tính cách mạng cho ngành công nghiệp di động như iPhone đã làm, nhưng ở thời điểm ra mắt, nó thậm chí còn thu hút nhiều sự chú ý và kỳ vọng hơn. Giới chuyên môn thời đó miêu tả họ đã không thể tin rằng một thiết bị đa năng và mạnh mẽ như vậy lại có thể tồn tại trong một kiểu dáng nhỏ gọn đến thế.
“Chúng tôi đã có tầm nhìn hoàn toàn đúng đắn về bản chất của công nghệ,” Jorma Ollila, Giám đốc điều hành của Nokia thời điểm Nokia 9000 Communicator trình làng, chia sẻ với tờ The Wall Street Journal . “Chúng tôi đã đi trước thời đại khoảng 5 năm.”
Frank Nuovo, cựu Giám đốc Thiết kế của Nokia, cũng ngậm ngùi tâm sự với WSJ khi nhớ về Communicator và các thiết bị khác của công ty: “Tôi như vỡ vụn khi Apple cuỗm mất ý tưởng này. Mỗi khi nghe ai đó nói rằng iPhone là một khái niệm hay một phần cứng độc nhất vô nhị, lòng tôi lại nhói đau.”
Kịch bản lịch sử diễn ra sau đó càng khiến Nokia cay đắng hơn, bởi chính họ cũng từng nghiên cứu và phát triển các thiết bị màn hình cảm ứng màu — trong đó có một mẫu sở hữu kích thước tương đương chiếc iPad sau này — nhưng chưa bao giờ cảm thấy công nghệ đó đủ hoàn thiện để thương mại hóa. Họ đã nắm chắc thế thượng phong, để rồi tự tay ném nó đi.
Dù tạo ra cơn sốt ban đầu, Nokia 9000 Communicator rốt cuộc lại không đạt doanh số đủ tốt bên ngoài nhóm khách hàng mục tiêu là các doanh nhân. Đó là một thiết bị tương đối cồng kềnh và đắt đỏ: máy được bán với giá khoảng 1.000 Bảng Anh tại thị trường Anh, trở thành một khoản đầu tư không hề nhỏ.
Trong khi đó, chìa khóa chiến thắng thực sự lại nằm ở nhóm người dùng phổ thông, và đó chính là điều Apple đã làm quá xuất sắc với chiếc iPhone ra mắt năm 2007. Apple đã gom tất cả những gì điện thoại và PDA có thể làm được, gói gọn chúng trong một thiết kế quyến rũ, một giao diện người dùng dễ tiếp cận, và đặt ra một mức giá không quá tầm với của đại đa số người tiêu dùng.
Dẫu vậy, Nokia 9000 Communicator vẫn mãi là một cột mốc mang tính lịch sử, một bản lề quan trọng mở ra thế giới hiện đại ngày nay — nơi mà mỗi người trong chúng ta đều đang sở hữu một chiếc điện thoại thông minh.
