Những con khỉ tại vùng núi Gibraltar ăn đất để chữa đau bụng vì đồ ăn vặt du khách

Tại khu bảo tồn Upper Rock Nature Reserve, khoảng 230 cá thể khỉ Barbary sinh sống thành 8 nhóm riêng biệt. Đây là quần thể khỉ hoang dã duy nhất tại châu Âu. Dù chính quyền địa phương đã thiết lập chế độ ăn cân bằng gồm trái cây, rau củ và hạt, thực tế lại bị phá vỡ bởi hành vi cho ăn của du khách.

Những món ăn tưởng chừng vô hại như đậu phộng muối, sô cô la, kẹo M&M’s hay kem lại trở thành một phần đáng kể trong khẩu phần của đàn khỉ. Theo các nhà nghiên cứu, gần 20% lượng thức ăn mà chúng tiêu thụ đến từ nguồn này, kéo theo hàng loạt hệ lụy về sức khỏe.

Chính điều này đã dẫn đến một hiện tượng đáng chú ý: khỉ ăn đất. Trong hơn 600 giờ quan sát, nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Sylvain Lemoine từ Đại học Cambridge dẫn đầu đã ghi nhận hàng chục trường hợp khỉ chủ động tìm và ăn đất. Hành vi này, được gọi là geophagy, vốn không xa lạ trong tự nhiên, nhưng ở Gibraltar, nó mang một ý nghĩa đặc biệt.

Các nhà khoa học nhận thấy khỉ không ăn đất một cách ngẫu nhiên. Chúng dừng lại tại các điểm đất lộ thiên, dùng tay cào lấy từng mảnh đất rồi đưa vào miệng. Trung bình mỗi tuần, toàn bộ quần thể thực hiện khoảng 12 lần ăn đất, một con số thuộc hàng cao nhất từng ghi nhận ở các loài linh trưởng.

Đi sâu phân tích, nhóm nghiên cứu nhận định đất đóng vai trò như một “thuốc kháng axit tự nhiên”, giúp làm dịu hệ tiêu hóa vốn bị quá tải bởi thực phẩm nhiều đường, chất béo và sản phẩm từ sữa. Đây là những thành phần mà cơ thể khỉ, đặc biệt là khỉ trưởng thành không dung nạp lactose, không thể xử lý hiệu quả.

Mối liên hệ giữa việc ăn đồ vặt và ăn đất cũng được thể hiện rõ qua dữ liệu. Những nhóm khỉ sống gần khu vực đông du khách nhất tiêu thụ nhiều đồ ăn vặt hơn và cũng ăn đất nhiều hơn. Khi mùa đông đến, lượng khách giảm khiến mức tiêu thụ đồ ăn vặt giảm 40%, kéo theo tần suất ăn đất giảm gần 31%.

Không chỉ dừng lại ở phản ứng sinh lý, hành vi này còn mang tính xã hội rõ rệt. Gần 90% các lần ăn đất diễn ra khi có những cá thể khác quan sát. Điều này cho thấy khả năng học hỏi và truyền lại kinh nghiệm trong đàn.

Thú vị hơn, mỗi nhóm khỉ lại có “khẩu vị” riêng. Phần lớn ưa chuộng đất sét đỏ, chiếm hơn 80% các trường hợp. Tuy nhiên, một nhóm khác lại lựa chọn nhựa đường, dù có sẵn đất sét trong khu vực. Trong khi đó, nhóm sống biệt lập, không tiếp xúc với con người, hoàn toàn không có hành vi ăn đất.

Theo các nhà khoa học, điều này phản ánh một cơ chế tiến hóa quen thuộc. Cũng như con người, khỉ có xu hướng bị hấp dẫn bởi thực phẩm giàu năng lượng. Trong môi trường tự nhiên, đây là lợi thế sinh tồn. Nhưng khi tiếp cận nguồn thực phẩm không phù hợp từ con người, cơ chế này lại trở thành con dao hai lưỡi.

Tuy nhiên, việc ăn đất không phải là giải pháp hoàn hảo. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng đất và nhựa đường gần khu vực giao thông có thể chứa kim loại nặng và chất ô nhiễm, tiềm ẩn nguy cơ lâu dài đối với sức khỏe của đàn khỉ.

Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng biện pháp hiệu quả nhất vẫn là kiểm soát hành vi của con người. Việc ngăn chặn du khách cho động vật hoang dã ăn không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của chúng mà còn hạn chế những thay đổi hành vi không mong muốn.

Phát hiện về đàn khỉ Gibraltar là một minh chứng rõ ràng cho thấy những tác động tưởng chừng nhỏ của con người có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong tự nhiên. Khi động vật phải tự tìm cách “chữa bệnh” từ chính hệ quả do con người gây ra, đó cũng là lúc cần nhìn lại cách chúng ta tương tác với thế giới hoang dã.