Cho dù các máy quang khắc này không có công nghệ hiện đại như của dòng máy quang khắc EUV của ASML, nó cũng đủ giúp Trung Quốc tự chủ về các linh kiện công nghệ quan trọng như chip nhớ và kéo giá thị trường đi xuống.
Một thông tin từ tờ The Information hôm thứ Hai vừa qua đã gây ra một trong những phiên bán tháo dữ dội nhất của ngành chip trong năm nay. Theo 2 nguồn tin thân cận, một công ty có sự hậu thuẫn của nhà nước Trung Quốc tại Thượng Hải đã bắt đầu sản xuất hàng loạt máy quang khắc DUV, loại thiết bị quan trọng bậc nhất trong dây chuyền sản xuất chip bán dẫn, hoàn toàn từ nguồn linh kiện nội địa.
Những chiếc máy đầu tiên dự kiến sẽ được bàn giao trong năm nay cho ba nhà sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc là SMIC, Hua Hong và CXMT.
Phản ứng của thị trường diễn ra gần như tức thì. Cổ phiếu ASML, công ty Hà Lan đang nắm giữ gần như toàn bộ thị phần máy quang khắc toàn cầu, giảm hơn 7% ngay trong phiên giao dịch, mức giảm mạnh nhất trong nhiều tuần.
Cổ phiếu công nghệ trên toàn cầu đồng loạt sụt giảm sau tin Trung Quốc tự sản xuất được máy quang khắc DUV
Theo sau là làn sóng bán tháo trên toàn ngành: SK Hynix mất 9,48%, AMD giảm 7,3%, Micron giảm gần 5%, SanDisk mất 10,42%. Chỉ tính riêng sáu cổ phiếu chip và bộ nhớ lớn nhất, hơn 541 tỷ USD đã bị xóa khỏi vốn hóa thị trường. Tính cả các cổ phiếu liên quan khác trong chuỗi cung ứng, tổng thiệt hại vượt 1.000 tỷ USD chỉ trong vòng ba tiếng đồng hồ.
Để hiểu tại sao thị trường phản ứng mạnh đến vậy, cần nhìn vào lo ngại cốt lõi phía sau làn sóng bán tháo này. Suốt nhiều năm qua, giá cổ phiếu của Micron, SK Hynix và các hãng chip nhớ khác được nâng đỡ một phần đáng kể bởi kỳ vọng rằng nhu cầu AI sẽ tiếp tục đẩy giá chip nhớ lên cao.
Kỳ vọng đó được xây dựng trên giả định rằng nguồn cung toàn cầu bị kiểm soát chặt, một phần vì Trung Quốc không thể tự xây thêm nhà máy chip tiên tiến do thiếu máy quang khắc. Nếu Trung Quốc có thể tự sản xuất máy quang khắc nội địa, rào cản đó sụp đổ. Các nhà máy mới có thể được xây dựng với tốc độ và quy mô mà không ai kiểm soát được, nguồn cung chip nhớ tăng, giá giảm, và toàn bộ câu chuyện định giá của ngành phải viết lại.
Các kỹ sư ASML đang lắp ráp một máy quang khắc EUV
Mức độ phản ứng dữ dội của thị trường hôm thứ Hai một phần còn phản ánh trạng thái mong manh của ngành chip trong những tuần gần đây. Các cổ phiếu bán dẫn đã tích lũy mức định giá rất cao trong năm nay nhờ kỳ vọng vào làn sóng đầu tư hạ tầng AI, khiến chúng trở nên đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ thông tin tiêu cực nào.
Dù vậy sự kiện này còn đặt ra một nghịch lý đau đớn về mặt chính sách. Ba trong 5 khách hàng đầu tiên của máy quang khắc DUV nội địa Trung Quốc, gồm SMIC, Hua Hong và CXMT, chính là ba trong số năm công ty nằm trong dự luật mà Quốc hội Mỹ đang xem xét để cắt đứt hoàn toàn khỏi nguồn cung và dịch vụ của ASML.
Nói cách khác, chính sách mà Washington định dùng để siết thêm áp lực lên ngành chip Trung Quốc lại đang nhắm vào đúng những công ty đang chuẩn bị nhận hàng từ nguồn thay thế nội địa.
Bối cảnh này bắt nguồn từ năm 2019, khi Mỹ chặn ASML xuất khẩu máy quang khắc EUV sang Trung Quốc. Thay vì dừng lại, các công ty Trung Quốc dồn nguồn lực vào phát triển công nghệ thay thế và khai thác tối đa đội máy DUV thế hệ cũ đã tích lũy trước đó thông qua kỹ thuật đa phơi sáng để sản xuất chip tiệm cận tiên tiến.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận sự kiện này với đủ bối cảnh để tránh phóng đại. Kế hoạch giao hàng đặt mục tiêu 5 máy trong năm 2026 và khoảng 20 máy vào năm 2027, trong khi ASML dự kiến xuất xưởng khoảng 130 máy DUV trong năm nay và đang tăng công suất thêm 30% cho năm 2027.
Khoảng cách về số lượng vẫn còn rất lớn. Về chất lượng, các máy quang khắc Trung Quốc vẫn thua ASML về hiệu năng và độ tin cậy theo đánh giá độc lập, và việc kiểm định chúng cho các dây chuyền sản xuất thực tế có thể mất nhiều tháng.
Ngoài ra một số linh kiện quan trọng vẫn phải nhập từ Nhật Bản. Phân tích từ tổ chức nghiên cứu AI Futures Project công bố hồi tháng 6 đặt mốc để Trung Quốc có thể triển khai DUV nội địa ở quy mô thương mại thực sự vào giữa thập niên 2030, không phải trong vài năm tới.
Dù vậy, ý nghĩa biểu tượng của sự kiện này vượt xa con số 5 chiếc máy. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ngành bán dẫn có một đối thủ thực sự xuất hiện cạnh ASML trong phân khúc máy quang khắc tiên tiến, dù còn ở giai đoạn rất sơ khai. Với thị trường tài chính vốn đang định giá ngành chip ở mức kỳ vọng cao, chỉ cần sự xuất hiện của khả năng này đã đủ để kích hoạt làn sóng tái định giá quy mô lớn.
