Xem video timelapse, POV mà thấy chóng mặt như say xe: Có phải dấu hiệu sức khỏe suy yếu?

Chỉ cần lướt vài video POV (góc nhìn người quay) hoặc timelapse trên mạng xã hội, anh Hoàng (33t - Hà Nội) bắt đầu thấy lâng lâng, xoay nhẹ, thậm chí buồn nôn. Trong khi đó, bạn bè xung quanh anh lại xem liên tục mà không có bất kỳ vấn đề gì. Trường hợp của anh Hoàng không phải cá biệt mà gặp ở rất nhiều người. Sự khác biệt này không nằm ở sức khỏe của mỗi người, mà đến từ cách não bộ xử lý thông tin cảm giác.

Về mặt sinh lý, cơ thể con người duy trì trạng thái cân bằng nhờ sự phối hợp giữa hai hệ thống quan trọng hệ thị giác và hệ tiền đình nằm trong tai trong. Mắt chịu trách nhiệm ghi nhận chuyển động của môi trường xung quanh, còn hệ tiền đình cảm nhận gia tốc và sự thay đổi vị trí của đầu. Bình thường, hai hệ này luôn đồng bộ, gửi về não những tín hiệu thống nhất để não xác định chính xác cơ thể đang đứng yên hay di chuyển.

Vấn đề bắt đầu khi bạn xem các video có chuyển động mạnh. Trong những video timelapse hoặc POV, hình ảnh di chuyển nhanh, liên tục, tạo cảm giác như chính bạn đang lao về phía trước, rẽ trái, rẽ phải. Mắt ghi nhận toàn bộ chuyển động đó và gửi tín hiệu lên não rằng cơ thể đang di chuyển. Nhưng thực tế, cơ thể bạn vẫn ngồi yên, nên hệ tiền đình lại báo ngược lại rằng không hề có chuyển động nào xảy ra. Sự mâu thuẫn này khiến não rơi vào trạng thái nhiễu thông tin, và phản ứng điển hình chính là chóng mặt, buồn nôn hiện tượng được gọi là say chuyển động.

Điểm đáng chú ý là timelapse và POV không chỉ đơn giản là video có chuyển động, mà còn đẩy cảm giác chuyển động lên mức cực đoan hơn. Timelapse nén thời gian, khiến mọi chuyển động diễn ra nhanh hơn thực tế nhiều lần, làm tăng gia tốc thị giác một cách bất thường. Trong khi đó, POV lại đánh trực tiếp vào cảm giác nhập vai, khi camera đóng vai trò như chính đôi mắt của người xem. Khi kết hợp với góc quay rộng và các chuyển động lia máy liên tục, lượng thông tin thị giác đổ vào não trở nên quá lớn, đặc biệt ở vùng nhìn ngoại vi nơi rất nhạy với chuyển động. Đây là lý do nhiều người chỉ cần xem vài giây đã bắt đầu cảm thấy khó chịu.

Tuy nhiên, không phải ai cũng gặp tình trạng này. Mức độ nhạy cảm với chuyển động phụ thuộc vào từng người, đặc biệt là độ nhạy của hệ tiền đình và khả năng thích nghi của não bộ. Những người thường xuyên chơi game góc nhìn thứ nhất hoặc sử dụng thiết bị thực tế ảo thường quen với dạng chuyển động ảo này, nên ít bị ảnh hưởng hơn. Ngược lại, khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc căng thẳng, khả năng xử lý tín hiệu của não suy giảm, khiến cảm giác chóng mặt dễ xuất hiện hơn.

Một điểm cần làm rõ là hiện tượng này không đồng nghĩa với việc bạn bị bệnh tiền đình. Nếu cảm giác chóng mặt chỉ xuất hiện khi xem video có chuyển động nhanh và biến mất ngay sau đó, thì đây đơn thuần là phản ứng sinh lý bình thường. Chỉ khi triệu chứng xảy ra thường xuyên trong sinh hoạt hàng ngày, chẳng hạn như khi quay đầu, thay đổi tư thế hoặc đứng lên ngồi xuống, mới cần nghĩ đến khả năng rối loạn tiền đình thực sự.

Trong thực tế, việc giảm cảm giác khó chịu này không quá phức tạp. Khi giảm bớt cường độ kích thích thị giác, chẳng hạn như không xem toàn màn hình, giữ khoảng cách hợp lý với màn hình hoặc tránh xem khi cơ thể đang mệt, mức độ chóng mặt sẽ giảm rõ rệt. Đây đều là những cách giúp hạn chế xung đột giữa tín hiệu từ mắt và hệ tiền đình.

Ở góc độ khoa học, cảm giác chóng mặt khi xem video POV hay timelapse không phải là điều bất thường, mà ngược lại, nó cho thấy hệ thần kinh của bạn đang phản ứng đúng với một tình huống không logic do công nghệ tạo ra. Nói cách khác, nếu bạn xem mà thấy choáng, đó không phải vì bạn yếu, mà vì não bạn đang cố gắng bảo vệ bạn khỏi một chuyển động vốn dĩ không tồn tại.