Mỗi mùa ra mắt, các hãng lại chiếu những đoạn phim trình diễn trợ lý AI gần như giống hệt nhau. Thứ thị trường đang thiếu không phải thêm tính năng mới, mà là cách đo xem tính năng nào thật sự dùng được ngoài đời.
Danh sách tính năng trí tuệ nhân tạo trên điện thoại cao cấp năm nay gần như trùng nhau giữa các hãng, gồm tóm tắt nội dung, dịch trực tiếp, chỉnh ảnh bằng câu lệnh và gợi ý hành động theo ngữ cảnh. Người mua đứng trước lựa chọn sẽ không có cách nào phân biệt trợ lý nào đã chạy ổn định ngoài đời với trợ lý nào mới chỉ xuất hiện trên sân khấu.
4 tiêu chí dưới đây đều kiểm chứng được bằng thao tác thật trên máy, và không tiêu chí nào đòi người dùng phải hiểu về mô hình ngôn ngữ lớn áp dụng cho AI.
Thứ nhất, tính năng đó đã chạy trên máy người dùng bao lâu rồi
Một tính năng phần mềm chỉ hiểu được thói quen con người sau khi va vào hàng chục triệu tình huống thật, chứ không phải sau khi hoàn thiện trong phòng thí nghiệm. Mỗi vòng cập nhật là một lần hãng bớt đoán sai ý người dùng, và số vòng đó không rút ngắn được bằng ngân sách.
Cách kiểm tra khá đơn giản, đó là tra xem tính năng ra mắt ngày nào và đã qua bao nhiêu bản cập nhật lớn, thay vì tính từ ngày được giới thiệu trên sân khấu. Galaxy AI ra mắt từ tháng 1 năm 2024 cùng dòng Galaxy S24, sau đó đi qua nhiều vòng chỉnh sửa trước khi tới thế hệ hiện tại. Ở chiều ngược lại, bản Siri vận hành bằng AI được Apple giới thiệu từ giữa 2024 và tới sự kiện ngày 9/9 vừa rồi mới được ấn định khung thời gian phát hành cụ thể. Khoảng cách giữa ngày công bố và ngày chạy được trên máy người dùng là khoảng cách có thật, và người mua nên tính bằng mốc thứ hai.
Thứ hai, trợ lý có chỗ để đứng cạnh việc đang làm không
Trên một chiếc điện thoại thanh, mọi tương tác với trợ lý đều đi theo cùng một vòng khép kín. Người dùng gọi trợ lý, cửa sổ trả lời trùm lên toàn bộ màn hình, đọc xong thì thoát ra để quay lại việc đang dở. Muốn đối chiếu câu trả lời với tài liệu đang mở, người dùng phải chuyển qua chuyển lại giữa hai ứng dụng và tự ghi nhớ phần vừa đọc.
Bản đồ, trình duyệt và lịch cùng hiển thị trên một màn hình gập mở ra, mỗi cửa sổ giữ nguyên nội dung riêng.
Nút thắt ở đây không nằm ở mô hình, bởi các mô hình mạnh nhất hiện nay đều chạy được trên điện thoại cao cấp. Một trợ lý chỉ hữu ích khi đứng cạnh công việc đang diễn ra chứ không phải khi che mất công việc đó, nên diện tích hiển thị trở thành giới hạn cứng mà phần mềm không vượt qua được. Cách tự kiểm là mở một tài liệu rồi gọi trợ lý, sau đó xem cả hai có cùng nằm trên màn hình hay không.
Cửa sổ trợ lý chiếm nửa phải màn hình trong khi phần còn lại vẫn giữ nguyên màn hình chính và các ứng dụng.
Thứ ba, trợ lý có đọc được thứ đang mở trên màn hình không
Đây là ranh giới giữa một hộp thoại hỏi đáp và một trợ lý thật sự. Hộp thoại hỏi đáp chờ người dùng gõ đủ thông tin vào rồi mới trả lời. Trợ lý đọc được ngữ cảnh thì nhìn thấy thứ đang hiện trên màn hình và đề xuất bước tiếp theo mà không cần hỏi lại.
Now Nudge đọc địa chỉ trong đoạn chat rồi đề xuất mở thẳng trong Bản đồ ở cửa sổ bên cạnh.
Trên Galaxy Z Fold8, Now Brief tổng hợp lịch trình, thời tiết và việc cần làm rồi hiện ngay ở màn hình ngoài lúc máy còn gập. Khi mở máy ra và chia đôi màn hình, Now Nudge đọc nội dung của cửa sổ đang mở để gợi ý hành động tiếp theo, chẳng hạn đặt một lời nhắc hoặc ghim địa điểm vừa nhắc tới lên bản đồ.
Trợ lý chỉnh ảnh nhận câu lệnh bằng lời thường ngay trong thư viện, với các gợi ý về bố cục và màu trang phục.
Cách tự kiểm nhanh nhất là mở một đoạn hội thoại có chứa địa chỉ hoặc mốc thời gian, rồi xem trợ lý có tự đề xuất hành động liên quan hay vẫn nằm im chờ câu hỏi. Chạy được những tác vụ đọc ngữ cảnh ngay trên máy là nhờ bộ vi xử lý Snapdragon 8 Elite Gen 5 for Galaxy, với khối xử lý AI nhanh gấp 6,9 lần so với thế hệ Galaxy Z Fold6.
Thứ tư, ngoài chiếc điện thoại thì trợ lý còn đi được tới đâu
Một trợ lý chỉ sống trong điện thoại thì công dụng dừng ở mức trả lời câu hỏi khi người dùng chủ động mở máy. Giá trị thật xuất hiện khi cùng một lớp tính năng có mặt ở nhiều điểm chạm trong ngày, từ chiếc đồng hồ lúc tập luyện, tai nghe lúc di chuyển, cho tới tivi và các thiết bị gia dụng kết nối trong nhà.
Chiều rộng này tích lũy qua nhiều năm bán hàng ở nhiều ngành hàng khác nhau chứ không dựng lên trong một mùa ra mắt, nên đây cũng là tiêu chí khó rút ngắn nhất. Cách tự kiểm là đếm xem trong số thiết bị đang dùng hằng ngày, có bao nhiêu thiết bị nói chuyện được với nhau qua cùng một tài khoản và cùng một ứng dụng điều khiển.
Một tiêu chí mà câu trả lời chưa nghiêng hẳn về bên nào
Bốn tiêu chí trên chưa bao phủ hết bài toán, bởi còn một trục nữa là mức độ xử lý ngay trên máy cùng cách dữ liệu cá nhân được bảo vệ. Ở trục này Apple đang có thông điệp mạch lạc hơn nhờ kiểm soát cả bộ vi xử lý lẫn hệ điều hành, và hãng cũng đặt quyền riêng tư làm trọng tâm trong phần trình bày về AI.
Cũng cần nói rõ rằng không hãng nào tự làm hết mọi thứ ở tầng mô hình. Samsung đang dùng Gemini của Google và tích hợp thêm công cụ tìm kiếm của bên thứ ba ở cấp hệ thống trên dòng Galaxy S26. Chuyện ai đứng sau mô hình vì thế không phải chỗ tạo ra khác biệt cho người dùng cuối.
Cuộc đua trợ lý AI trên điện thoại sẽ không được phân định bằng việc hãng nào đọc hiểu được nhiều câu lệnh hơn, bởi danh sách tính năng giữa các hãng đang tiến rất nhanh tới chỗ trùng khít. Thứ quyết định là trợ lý có chỗ để đứng cạnh việc người dùng đang làm, có đọc được ngữ cảnh của việc đó, và có theo người dùng ra khỏi màn hình điện thoại hay không. Người mua áp bốn tiêu chí này vào máy đang cầm sẽ tự có câu trả lời trước khi bất kỳ đoạn phim quảng cáo nào kịp thuyết phục họ.
