Doanh nghiệp dùng máy để tìm người, còn ứng viên dùng AI để chuẩn bị đối phó với chính hệ thống máy đó.
AI đang bước vào ngày càng nhiều khâu trong tuyển dụng tại Hàn Quốc. Doanh nghiệp dùng AI để sàng lọc hồ sơ, kiểm tra năng lực, hỗ trợ phỏng vấn và đánh giá ứng viên; trong khi người tìm việc cũng sử dụng AI để viết CV, chuẩn bị hồ sơ và luyện phỏng vấn. Cuộc tuyển dụng vì thế đang xuất hiện một nghịch lý thú vị doanh nghiệp dùng máy để tìm người, còn ứng viên dùng AI để chuẩn bị đối phó với chính hệ thống máy đó.
Doanh nghiệp Hàn Quốc bắt đầu dùng AI để tìm người
Theo khảo sát của Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc cùng Cơ quan Thông tin Việc làm Hàn Quốc trên 396 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp có doanh thu lớn nhất nước này, 21,7% doanh nghiệp đã chính thức sử dụng AI trong tuyển dụng. AI hiện không chỉ xuất hiện ở vòng phỏng vấn mà tham gia vào nhiều bước khác nhau của quy trình tuyển người.
Ở vòng hồ sơ, AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp xử lý và phân loại một lượng lớn CV, tìm kiếm thông tin phù hợp với yêu cầu của vị trí tuyển dụng. Trong số các doanh nghiệp đã sử dụng AI tuyển dụng, 46,5% dùng AI để xem xét hồ sơ. Ở vòng đánh giá năng lực, AI được sử dụng để tổ chức hoặc phân tích các bài kiểm tra năng lực và tính cách. Đây hiện là ứng dụng phổ biến nhất trong nhóm doanh nghiệp đã đưa AI vào tuyển dụng, với 69,8% sử dụng AI cho mục đích này.
Ở vòng phỏng vấn, AI có thể trực tiếp tham gia đặt câu hỏi, ghi nhận câu trả lời và xử lý kết quả theo các tiêu chí mà doanh nghiệp thiết lập. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng AI không nhất thiết là người đưa ra quyết định tuyển dụng cuối cùng. Nhiều doanh nghiệp sử dụng kết quả AI như một nguồn thông tin hỗ trợ nhà tuyển dụng đánh giá ứng viên. Có 46,5% doanh nghiệp trong nhóm đã dùng AI tuyển dụng sử dụng AI phỏng vấn hoặc kết quả AI để hỗ trợ đánh giá phỏng vấn trực tiếp.
Mục tiêu của doanh nghiệp khá rõ ràng xử lý được nhiều ứng viên hơn, rút ngắn thời gian tuyển dụng và giảm khối lượng công việc cho bộ phận nhân sự. Theo khảo sát, có tới 74,5% doanh nghiệp được hỏi cho biết sẽ đưa AI vào tuyển dụng hoặc mở rộng phạm vi sử dụng AI trong tương lai. Đây là dấu hiệu cho thấy AI có khả năng tiếp tục trở thành một phần quan trọng của quy trình tuyển dụng tại các doanh nghiệp lớn Hàn Quốc.
AI giúp tuyển người nhanh hơn, nhưng người tuyển dụng lại có thêm một nỗi lo
Một trong những lợi ích rõ nhất của AI là tốc độ. Korea Economic Daily từng đưa tin một doanh nghiệp Hàn Quốc triển khai hệ thống phỏng vấn bằng AI và cho biết thời gian tuyển dụng của họ giảm từ 44 ngày xuống 21 ngày. Số vòng phỏng vấn cũng giảm 2-3 vòng, trong khi những ứng viên đã qua sàng lọc có thể được tập trung đánh giá sâu hơn ở các vòng cuối.
Nhưng việc AI xử lý nhanh không đồng nghĩa với việc kết quả luôn chính xác hoặc công bằng. Trong số 396 doanh nghiệp được khảo sát, có 101 doanh nghiệp chưa có kế hoạch đưa AI vào tuyển dụng hoặc mở rộng sử dụng. Lý do lớn nhất, được 36,6% số doanh nghiệp này đưa ra, là họ chưa đủ tin tưởng vào tính công bằng và khách quan của AI.
Đây là một vấn đề quan trọng bởi AI không tự tạo ra tiêu chí tuyển dụng từ con số 0. Hệ thống được xây dựng dựa trên dữ liệu và các tiêu chí do con người thiết lập. Nếu dữ liệu quá khứ đã chứa những thiên lệch nhất định, thuật toán có nguy cơ tiếp tục phản ánh những thiên lệch đó.
Một phân tích về AI phỏng vấn cũng cảnh báo rằng AI không mặc nhiên khiến tuyển dụng trở nên công bằng. Nếu dữ liệu được sử dụng để xây dựng hệ thống chứa những thiên lệch liên quan đến giới tính, tuổi tác, học vấn hoặc các yếu tố khác, thuật toán có thể tái tạo những khuynh hướng đó trong quá trình đánh giá.
Vì vậy, doanh nghiệp phải giải quyết một bài toán mới AI đánh giá ứng viên dựa trên tiêu chí nào, tiêu chí đó có thực sự liên quan đến công việc và kết quả của AI có đủ đáng tin để sử dụng trong quyết định tuyển dụng hay không? Theo khảo sát của Hàn Quốc, 65,4% doanh nghiệp cho rằng cần có hướng dẫn về đạo đức và bảo vệ dữ liệu cá nhân khi AI được sử dụng trong tuyển dụng. Khoảng một nửa cũng cho rằng cần có cơ chế kiểm chứng và công khai mức độ công bằng, thiên lệch của các công cụ AI.
Doanh nghiệp dùng AI, ứng viên cũng dùng AI
Đây mới là điểm khiến cuộc tuyển dụng trở nên đặc biệt. Trong khi doanh nghiệp sử dụng AI để đánh giá ứng viên, người tìm việc cũng nhanh chóng đưa AI vào quá trình chuẩn bị.
Theo khảo sát của Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc, 42,3% người trẻ được hỏi từng sử dụng AI trong quá trình chuẩn bị tìm việc. Những mục đích phổ biến gồm viết CV, chuẩn bị bản tự giới thiệu, luyện phỏng vấn và tìm kiếm thông tin về doanh nghiệp. Trong nhóm đã sử dụng AI, 86,6% cho rằng AI hữu ích cho quá trình chuẩn bị việc làm.
Như vậy, cuộc tuyển dụng đang hình thành một vòng lặp khá đặc biệt. Doanh nghiệp dùng AI để tìm và đánh giá người. Ứng viên dùng AI để chuẩn bị hồ sơ và ứng phó với quy trình đó. Doanh nghiệp lại phải tìm cách xác định đâu là năng lực thực của ứng viên.
Một khảo sát khác tại Hàn Quốc cho thấy nhiều doanh nghiệp lo ngại việc ứng viên sử dụng ChatGPT để viết bản tự giới thiệu có thể khiến hồ sơ mất đi tính độc đáo và sáng tạo. Một số doanh nghiệp thậm chí cho biết họ có thể kiểm tra mức độ sử dụng AI trong hồ sơ tuyển dụng.
Điều này đặt ra một câu hỏi mà tuyển dụng truyền thống ít phải đối mặt: Nếu cả doanh nghiệp và ứng viên đều có AI hỗ trợ, cuối cùng ai đang đánh giá ai?
“Đấu máy với máy”, nhưng con người vẫn là người quyết định
Có thể gọi đây là một cuộc “đấu máy với máy”, nhưng cách gọi này chỉ đúng ở cấp độ hỗ trợ. AI của doanh nghiệp có nhiệm vụ xử lý và đánh giá dữ liệu ứng viên theo những tiêu chí được thiết lập. AI của ứng viên lại giúp họ chuẩn bị CV, bản tự giới thiệu, câu trả lời phỏng vấn hoặc tìm hiểu doanh nghiệp.
Nhưng cả hai hệ thống đều không phải chủ thể cuối cùng của cuộc tuyển dụng. Doanh nghiệp vẫn phải quyết định tiêu chí tuyển người và kiểm soát kết quả AI. Ứng viên vẫn phải chịu trách nhiệm về năng lực và thông tin mà mình đưa ra.
Điều này cũng giải thích tại sao việc ứng viên sử dụng AI để tạo ra một bộ hồ sơ hoàn hảo chưa chắc mang lại lợi thế lâu dài. Một bản CV có thể được AI viết rất mạch lạc, nhưng nếu ứng viên không hiểu sâu nội dung hoặc không thể giải thích những kinh nghiệm được trình bày trong đó, lợi thế này có thể biến mất khi bước vào phỏng vấn trực tiếp. Ngược lại, doanh nghiệp cũng không thể đơn giản giao toàn bộ quyết định cho thuật toán. Nếu AI đưa ra kết quả bất thường hoặc thiếu minh bạch, chính người tuyển dụng vẫn phải kiểm tra và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng.
Vì thế, điều đang thay đổi ở Hàn Quốc không phải là AI thay thế hoàn toàn nhà tuyển dụng, mà là AI đang trở thành một lớp đánh giá mới nằm giữa doanh nghiệp và ứng viên. Với doanh nghiệp, câu hỏi là làm sao tận dụng AI để tuyển người nhanh hơn mà vẫn đảm bảo công bằng, minh bạch và bảo vệ dữ liệu. Với ứng viên, câu hỏi lại là làm sao sử dụng AI để chuẩn bị tốt hơn nhưng vẫn chứng minh được năng lực thật của chính mình.
