Sự thật ngỡ ngàng về mối quan hệ giữa hải tượng và voi cùng đôi ngà khổng lồ dưới đại dương

Đức Khương, doisongphapluat.nguoiduatin.vn 19/08/2026 12:36

Nhiều người cho rằng hải tượng là loài voi đã tiến hóa để xuống biển sinh sống nhờ thân hình đồ sộ cùng đôi ngà dài đặc trưng. Tuy nhiên, các nghiên cứu sinh học chứng minh hai loài vật này hoàn toàn không có quan hệ họ hàng gần, sự tương đồng giữa chúng chỉ là kết quả của quá trình tiến hóa đồng hình.

Sự nhầm lẫn từ tên gọi và khoảng cách phân loại sinh học xa xôi

Tên gọi của nhiều loài động vật thời xưa thường được đặt dựa trên đặc điểm nhận dạng bên ngoài. Tương tự như cách gọi linh cẩu và chó hay cá voi và cá, tên gọi hải tượng xuất hiện do loài vật này sở hữu đôi ngà dài có nét giống với ngà voi. Dù vậy, mối quan hệ huyết thống giữa hải tượng và voi lại vô cùng xa xôi.

Voi thuộc bộ Có vòi, tổng bộ Thú Châu Phi, lớp Thú; trong khi hải tượng thuộc bộ Ăn thịt, tổng bộ Thú Bắc Á, lớp Thú. Hai loài đã phân hóa ngay từ cấp tổng bộ, khiến khoảng cách phân loại sinh học giữa chúng tương đương khoảng cách giữa chuột và voi.

Điểm chung hiếm hoi giữa hai loài là chúng đều là đại diện duy nhất được lấy tên đặt cho họ tương ứng. Dù vậy, họ Hải tượng chỉ có một loài phân hóa thành hai phân loài sinh sống ở Bắc Cực, còn họ Voi có ba loài gồm voi đồng cỏ Châu Phi, voi rừng Châu Phi và voi Châu Á.

Về lịch sử tiến hóa, tổ tiên loài voi là voi rạng đông đã xuất hiện từ hơn 60 triệu năm trước tại Châu Phi. Trong khi đó, tổ tiên chung của nhóm chân màng phân hóa từ phân bộ Dạng chó thuộc bộ Ăn thịt vào khoảng 50 triệu năm trước, còn loài hải tượng chính thức xuất hiện cách đây khoảng 15 triệu năm ở khu vực Bắc Thái Bình Dương. Họ hàng gần nhất của hải tượng thực chất là hải cẩu, hải sư và xa hơn là các loài thuộc siêu họ Chồn như chồn cắn hay gấu mèo.

Hải tượng và voi không có quan hệ họ hàng gần; sự tương đồng về tên gọi và diện mạo chỉ là kết quả của quá trình tiến hóa đồng hình. Voi thuộc bộ Có vòi (tổng bộ Thú Châu Phi) có nguồn gốc từ Châu Phi, còn hải tượng thuộc bộ Ăn thịt (tổng bộ Thú Bắc Á) có nguồn gốc từ khu vực Bắc Thái Bình Dương.

Bản chất khác biệt của đôi ngà khổng lồ

Đặc điểm nổi bật nhất khiến nhiều người lầm tưởng hai loài vật này có chung nguồn gốc chính là đôi ngà dài. Tuy nhiên, quá trình tiến hóa, cấu trúc và chức năng của ngà ở hải tượng và voi hoàn toàn khác biệt do tác động của hiện tượng tiến hóa đồng hình.

Ở loài voi, ngà thực chất là cặp răng cửa trên biến tính có khả năng phát triển liên tục, trong khi răng cửa dưới đã thoái hóa hoàn toàn. Đôi ngà này có thể dài tới 3,19 mét, nặng hơn 100 kg mỗi chiếc và được cấu tạo hoàn toàn bằng ngà răng mà không có lớp men bao phủ. Voi sử dụng ngà để bóc vỏ cây, đào nguồn nước, di chuyển vật cản như gỗ khô và tham gia các cuộc tranh đấu.

Trái lại, đôi ngà của hải tượng là cặp răng nanh trên biến tính. Cả hải tượng đực và hải tượng cái đều sở hữu đôi ngà này, khác với voi Châu Á khi chỉ con đực mới có ngà rõ rệt. Chiều dài ngà hải tượng khiêm tốn hơn nhiều, trung bình khoảng 90 cm và tối đa đạt 1,26 mét ở con đực, còn con cái có chiều dài trung bình khoảng 50 cm.

Do có thân hình đồ sộ nhưng đôi chân quá ngắn, hải tượng dùng đôi ngà để cắm xuống mặt băng nhằm nâng cơ thể khi ngoi lên thở hoặc nghỉ ngơi trên các tảng băng trôi. Ngoài ra, ngà hải tượng còn dùng để đào bùn cát dưới đáy biển tìm thức ăn là các loài thân mềm.

Ngà voi phát triển từ răng cửa trên có chiều dài tới 3,19 mét và không có men răng, dùng để bóc vỏ cây, đào nước; trong khi ngà hải tượng phát triển từ răng nanh trên, dùng để chống đỡ cơ thể trên băng và đào bùn tìm thức ăn. Hải ngưu (bò biển)mới là những họ hàng gần nhất của loài voi dưới đại dương nhờ có chung tổ tiên ăn cỏ trên đất liền cách đây 60 triệu năm.

Họ hàng thực sự dưới lòng đại dương của loài voi

Trong đại dương ngày nay, hải ngưu (bò biển) và dù-gông mới là những loài có quan hệ họ hàng gần nhất với voi. Chúng cùng thuộc nhóm Thần đề, tổng bộ Thú Châu Phi và có chung tổ tiên là loài động vật ăn cỏ sống trên đất liền từ 60 triệu năm trước chưa xuống nước. Hải ngưu cũng có cặp ngà biến tính từ răng cửa giống loài voi, dù ngà ở con cái không phát triển rõ và ngà con đực ngắn hơn ngà voi.

Mối quan hệ giữa voi và hải ngưu gợi liên tưởng đến gián và mối trên mặt đất - hai loài hoàn toàn khác biệt về ngoại hình nhưng cùng thuộc bộ Gián, trong khi mối và kiến lại thường bị nhầm lẫn vì tiến hóa đồng hình. Hiện tượng tiến hóa đồng hình khiến các loài động vật sống trong môi trường có vị trí sinh thái và tập tính tương đồng phát triển những nét giống nhau, giống như cách linh cẩu và sói cùng có tập tính ăn thịt sống theo bầy.

Tuy nhiên, tiến hóa đồng hình không thể tạo ra hai loài hoàn toàn giống hệt nhau, và xét về mặt phân loại học, hải tượng và voi sở hữu nguồn gốc tiến hóa hoàn toàn riêng biệt.