Bí ẩn đằng sau màn bắt gọn tên lửa đẩy đang rơi bằng "đôi đũa" khổng lồ của SpaceX

Theo dõi Genk.vn trên google news

Một khối thép khổng lồ lao xuống từ không gian và được tóm gọn giữa không trung bởi hai cánh tay tháp. Hình ảnh tưởng chừng chỉ có trong kỹ xảo điện ảnh này lại là minh chứng cho một chuỗi vật lý chính xác đến từ SpaceX. Vậy cơ chế thực sự là gì?

Một tên lửa đẩy không thể lơ lửng quá lâu khi hạ cánh vì nó đã gần cạn kiệt nhiên liệu. Mỗi giây bay lơ lửng đều gây lãng phí nhiên liệu, buộc hệ thống phải giảm vận tốc và độ cao về 0 cùng một lúc.

Việc bắt tên lửa đẩy đang rơi khó khăn ở chỗ nó không có cánh và không thể dựa vào lực cản không khí để phanh. Động cơ Raptor của tên lửa đẩy Super Heavy là hệ thống phanh duy nhất. Chúng hướng luồng khí nóng xuống đất theo định luật thứ ba của Newton để chống lại gia tốc trọng trường.

Ngoài ra, việc điều hướng tên lửa đẩy trước sức gió để rơi đúng vào khoảng không chật hẹp của tháp phóng khó hơn rất nhiều so với biên độ sai số mười mét của Falcon 9 trên biển.

Tên lửa đẩy Super Heavy không sử dụng hệ thống chân hạ cánh truyền thống để tiết kiệm khối lượng và chi phí, thay vào đó nó được bắt bằng hai cánh tay khổng lồ - Chopstick arms (gọi là đũa) gắn trên tháp phóng.

Từ lúc cất cánh đến khi hạ cánh, Super Heavy thực hiện một loạt các thao tác cực kỳ phức tạp trong thời gian cực ngắn. Trong kế hoạch bay tháng 11 năm 2026, phần lớn động cơ sẽ tắt sau hai phút mười chín giây. Tàu vũ trụ tự kích hoạt động cơ khi vẫn còn dính với tên lửa đẩy để tách ra theo cơ chế phân tầng nóng.

Vài giây sau đó, tên lửa đẩy lộn nhào, kích hoạt động cơ hướng ngược lại để triệt tiêu tốc độ ngang và quay đầu bay về Texas. Trong suốt ba phút rơi tự do sau đó, tên lửa đẩy sử dụng các vây lưới gần đỉnh để điều chỉnh hướng bay giống như cách một bánh lái tác động lên một con thuyền.

Từ phút thứ sáu mười giây, giai đoạn đốt cháy hạ cánh kéo dài 25 giây diễn ra. Hệ thống hãm tốc triệt để khối lượng đang rơi, đưa cỗ máy bằng thép không gỉ dài 72 mét lọt thỏm vào tháp phóng mà nó vừa rời đi bảy phút trước đó.

Quá trình bắt tên lửa là một chuỗi các hiện tượng vật lý thông thường nhưng đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối trong một nỗ lực duy nhất, nhằm đạt đến vận tốc bằng 0 tại đúng khoảng trống giữa các cánh tay.

Với sức mạnh 8.240 tấn từ 33 động cơ Raptor, hệ thống Super Heavy sử dụng một cơ chế giảm tốc vô cùng khôn ngoan và tinh vi. Trong quá trình hạ cánh, nó đánh lửa 13 động cơ trung tâm có thể xoay được để triệt tiêu hầu hết tốc độ một cách nhanh chóng nhất khi vẫn còn ở trên cao.

Sau đó, hệ thống máy tính lập tức tắt 10 động cơ, chỉ giữ lại 3 động cơ ở trung tâm chạy với mức công suất đã giảm để duy trì sự điều khiển chính xác ở những giây cuối cùng.

Cơ chế dùng 13 động cơ lúc đầu và 3 động cơ lúc sau tuân theo nguyên tắc giống hệt việc bạn phanh xe ô tô: đạp phanh mạnh lúc đầu và nhả nhẹ nhàng khi gần dừng hẳn. Điều này không chỉ giúp kiểm soát tháp an toàn mà còn đóng vai trò dự phòng, bởi ở chuyến bay vào tháng 3 năm 2025, dù chỉ có 12 động cơ hoạt động trơn tru, màn bắt gọn vẫn diễn ra thành công rực rỡ.

Việc giảm tốc được thực hiện bằng cách đánh lửa lại các động cơ Raptor theo từng bậc: 13 động cơ hãm phanh mạnh ở trên cao, sau đó giảm xuống còn 3 động cơ để duy trì sự điều khiển tinh vi khi tiến lại gần tháp.

Thay vì sử dụng bốn chân gấp từng giúp Falcon 9 thành công vang dội (với kỷ lục cất và hạ cánh lần thứ 36 vào tháng 7 năm 2026), SpaceX đã quyết định sử dụng tháp phóng.

Tỉ phú Elon Musk từng chia sẻ trên Twitter vào tháng 12 năm 2020 rằng việc giữ lại hệ thống chân hạ cánh sẽ làm tăng chi phí và tạo ra những trọng lượng chết không cần thiết trên đường lên.

Theo tính toán, mỗi kilogram phần cứng chân hạ cánh ở lại mặt đất đồng nghĩa với việc giải phóng thêm một kilogram tải trọng hữu ích mang vào không gian.

Trong quá trình rơi tự do, tên lửa đẩy sử dụng các vây lưới để chuyển hướng không khí, giúp điều chỉnh đường bay một cách vô cùng chính xác. Trọng lượng khổng lồ của tên lửa khi hạ cánh được đỡ hoàn toàn bởi các điểm cứng nằm ngay bên dưới vây lưới, và các cánh tay tháp sẽ đóng lại để gánh lấy tải trọng này.

Cấu trúc tháp phóng hoạt động dựa trên một cỗ xe điều khiển bằng tời và các pít-tông thủy lực khổng lồ để vung đóng mở hai cánh tay được gọi vui là đũa rô-bốt. Điểm thú vị là các điểm bắt chịu tải của tên lửa đẩy không nằm trực tiếp trên vây lưới mà được đặt ngay bên dưới chúng. Trọng lượng của tên lửa sẽ truyền thẳng vào kết cấu tháp ngay khoảnh khắc toàn bộ động cơ ngừng hoạt động.

Thử thách thực sự trong tương lai không chỉ là bắt được tên lửa, mà là đẩy nhanh tốc độ xoay vòng để nạp nhiên liệu và cất cánh trở lại chỉ trong vài ngày thay vì mất hàng tháng trời.

Tính đến giữa tháng 11 năm 2026, dự án SpaceX đã bắt thành công ba tên lửa đẩy và một tàu vũ trụ. Lần đón tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo sau 22,5 giờ và 14 vòng quanh Trái Đất được các kỹ sư coi là chén thánh của chuyến bay không gian.

Đội ngũ kiểm soát thậm chí đã ăn mừng bằng cách phát bài hát Baby Come Back vang vọng khắp phòng điều khiển. Mặc dù ở một số chuyến bay, như vào tháng 11 năm 2024, tên lửa vẫn được hạ cánh chủ động xuống Vịnh Mexico để đảm bảo an toàn, nhưng sự hiện diện của tháp đũa đã khẳng định một bước tiến vĩ đại.

Thử thách tiếp theo không còn là khả năng bắt trúng mục tiêu, mà là biến chu kỳ nạp nhiên liệu và bay lại từ vài tháng rút ngắn xuống chỉ còn vài ngày.

Tin cùng chuyên mục
Xem theo ngày

NỔI BẬT TRANG CHỦ