Ngày 1,2 triệu thí sinh hỏi "Steve Jobs Việt Nam là ai?", CEO BKAV Nguyễn Tử Quảng tròn 51 tuổi

Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước mở đề thi Ngữ Văn tốt nghiệp THPT 2026 và gặp ngay một câu hỏi thời sự: "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?"

Đúng ngày hôm đó, Nguyễn Tử Quảng - CEO BKAV, người mà báo Nikkei Asia từng gọi là "Vietnam's Steve Jobs" trong một bài viết năm 2015 - bước sang tuổi 51.

Đây không phải dạng trùng hợp bình thường. Đề thi yêu cầu thí sinh viết đoạn văn 200 chữ về điều kiện để Việt Nam sản xuất ra những con người như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk - những doanh nhân công nghệ định hình lại thế giới. Đó chính xác là câu hỏi mà hành trình 30 năm của Nguyễn Tử Quảng đang cố gắng trả lời bằng thực tế.

Từ sinh viên năm 3 đến "hiệp sĩ công nghệ"

Năm 1995, Nguyễn Tử Quảng đang học năm thứ 3 tại Đại học Bách Khoa Hà Nội thì cùng một nhóm bạn viết ra phần mềm diệt virus đầu tiên của Việt Nam - Bkav. Lúc đó Việt Nam chưa có Internet, virus lây qua đĩa mềm, và Nguyễn Tử Quảng mang đĩa cài Bkav đến hai tạp chí tin học để người dùng chép miễn phí.

Phần mềm này được cung cấp không mất tiền suốt 10 năm, từ 1995 đến 2005. Vào giai đoạn 2000-2005, hầu hết máy tính ở Việt Nam đều cài Bkav. Không phải vì bắt buộc, mà vì không có lựa chọn nào tốt hơn và miễn phí hơn.

Sau khi tốt nghiệp năm 1997, trường giữ ông lại làm giảng viên. Tháng 12/2001, ông thành lập Trung tâm Phần mềm và Giải pháp an ninh mạng BKIS. Năm 2003, tạp chí eChip trao ông danh hiệu "Hiệp sĩ Công nghệ thông tin".

Đó là giai đoạn ít ồn ào nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Tử Quảng, và cũng là giai đoạn nhiều người Việt Nam được hưởng lợi từ công sức của ông mà không biết tên ông.

"Không thể tin nổi" và câu nói đi vào lịch sử meme

Ngày 26/5/2015, Nguyễn Tử Quảng bước lên sân khấu Trung tâm Hội nghị Quốc gia trước khoảng 2.000 người. Đây là lễ ra mắt sản phẩm chưa có tiền lệ ở Việt Nam: không cắt băng, không văn nghệ, không diễn văn khai mạc.

"Thật không thể tin nổi. Thật tuyệt vời" - câu nói lặp đi lặp lại trong buổi hôm đó biến thành meme lan khắp internet Việt Nam. Tờ Nikkei Asia đưa tin về sự kiện và gọi Nguyễn Tử Quảng là "Vietnam's Steve Jobs" - một danh xưng vừa khen vừa chứa đầy kỳ vọng.

Phản ứng của dư luận khi đó chia làm hai cực: một phía ủng hộ tinh thần dám làm, một phía phê phán những tuyên bố được cho là quá tự tin. Bphone 1 định vị cạnh tranh trực tiếp với iPhone 6 Plus và Samsung Galaxy S6, ở mức giá gần 10 triệu đồng. Doanh số thực tế không phản ánh kỳ vọng ban đầu.

Năm 2017, BKAV ghi thêm dấu ấn quốc tế khi chứng minh Face ID của iPhone X có thể bị qua mặt bằng một chiếc mặt nạ tổng hợp, chỉ vài tuần sau khi Apple ra mắt tính năng này. The Verge và nhiều tờ báo công nghệ quốc tế đưa tin.

1.000 tỷ và 2 năm trầm cảm

Đầu năm 2022, Nguyễn Tử Quảng tiết lộ BKAV đã đổ hơn 1.000 tỷ đồng vào phát triển Bphone nhưng chưa thu về lợi nhuận.

Nhưng có một chuyện ít được nhắc đến hơn. Trong một chia sẻ năm 2019, ông kể lại giai đoạn sau ra mắt Bphone 2015: "Tôi đã bị trầm cảm trong 2 năm. Và tôi phải tìm đến, nghiên cứu sâu về triết học, về khoa học vũ trụ - là những lĩnh vực tôi yêu thích từ bé, nhằm để giải thích bản chất của con người, bản chất của xã hội, và tôi đã tìm ra lời giải cho mình. Đó là định kiến."

Định kiến rằng Việt Nam không thể làm ra công nghệ cạnh tranh với thế giới - theo ông Nguyễn Tử Quảng - là kẻ thù lớn hơn bất kỳ đối thủ thương mại nào.

Năm 2024, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Đạo đức Trí tuệ Nhân tạo thuộc VINASA. BKAV hiện đang chuyển hướng sang mô hình AI như dịch vụ, tập trung vào an ninh mạng và nhận diện AI. Tháng 5/2026, Bphone A50 được giảm gần 50% giá nhân kỷ niệm 11 năm ra mắt Bphone.

Sự trùng hợp của một ngày

Hơn 1,2 triệu học sinh sáng nay viết về "Steve Jobs Việt Nam" trong 120 phút. Phần lớn chưa biết rằng đúng ngày hôm đó, người mà báo Nikkei Asia từng gọi bằng danh hiệu đó vừa thêm một tuổi.

Nguyễn Tử Quảng - 51 tuổi, CEO BKAV, người viết phần mềm diệt virus từ năm thứ 3 đại học, người mang Bphone lên sân khấu Trung tâm Hội nghị Quốc gia trước 2.000 người - chưa bao giờ cần một đề thi nào đặt câu hỏi về ông. Ông đang tự trả lời nó, từng năm một.