Vì sao bầy sói luôn là nỗi uất ức không thể nói thành lời của người du mục Tân Cương?

Giữa cái lạnh cắt da cắt thịt của mùa đông Bortala, Tân Cương, một thảm kịch đã diễn ra lúc 3 giờ sáng. Bảy con sói tinh ranh vượt qua hàng rào thép gai cao hai mét, biến chuồng cừu thành một lò sát sinh đẫm máu.

Chỉ trong vòng 40 phút ngắn ngủi, 102 con cừu ngã gục, máu nhuộm đỏ cả nền tuyết trắng. Điều khiến người ta rùng mình không chỉ là số lượng thương vong, mà là hành vi kỳ lạ của bầy sói: chúng chỉ kéo đi vỏn vẹn 3 con cừu để ăn thịt, còn lại gần 100 xác chết bị vứt bỏ ngổn ngang tại hiện trường.

Bản năng sinh tồn hay sự tàn nhẫn của tự nhiên?

Dư luận dậy sóng trước sự tàn bạo của loài thú dữ, nhưng ít ai hiểu được quy luật khắc nghiệt của tự nhiên đằng sau hành động này. Các thợ săn lão luyện nhận định, đây không phải là một cuộc tàn sát vô nghĩa. Rất có thể, những con sói trưởng thành đang sử dụng đàn cừu yếu ớt, không có khả năng phản kháng làm "bia tập bắn" để dạy kỹ năng săn mồi cho lũ sói con.

Một giả thuyết khác cho rằng đây là cách bầy sói khẳng định lãnh thổ, dùng sự chết chóc để răn đe các loài vật khác. Dù lý do là gì, đối với bầy sói, đây là chiến lược sinh tồn. Nhưng đối với người nông dân, đó là sự tuyệt vọng tột cùng khi khối tài sản trị giá 15 vạn tệ (hơn 560 triệu đồng) bỗng chốc hóa hư không.

Tiến thoái lưỡng nan: Sợ sói một, sợ luật mười

Một câu hỏi nhức nhối được đặt ra: Tại sao người dân không nổ súng bảo vệ tài sản? Câu trả lời nằm ở tấm khiên pháp lý mang tên "Động vật được bảo vệ cấp 2 quốc gia". Cái giá phải trả cho mạng sống của một con sói là quá đắt đỏ đối với người dân lao động.

Bài học xương máu từ vụ án năm 2020 tại Thanh Hải vẫn còn đó: một người chăn nuôi vì tức giận khi đàn cừu bị tấn công đã bắn chết 3 con sói, kết cục là bản án 3 năm tù giam và khoản tiền phạt lên tới 12 vạn tệ (hơn 450 triệu đồng) cho cái gọi là "phí tổn thất sinh thái".

Người du mục vùng Tây Bắc Trung Quốc hiểu rõ hơn ai hết tình cảnh trớ trêu này. Họ không dám phản kháng vì sợ cảnh tù tội. Đau đớn hơn, cơ chế bồi thường hiện tại chưa đủ để xoa dịu nỗi đau của họ. Bảo hiểm chỉ chi trả khoảng 30% giá trị thiệt hại, kèm theo đó là hàng loạt thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp - một rào cản quá lớn đối với những người già cả đời chỉ quen với roi ngựa và thảo nguyên. Nhiều người đành buông xuôi, cay đắng coi như "làm từ thiện nuôi sói".

Khi hệ sinh thái mất cân bằng: Sói đói tìm về bản

Thực tế, sự gia tăng các vụ tấn công không hẳn do sói trở nên hung dữ hơn, mà là hệ quả của sự mất cân bằng sinh thái. Trong hai thập kỷ qua, các hoạt động của con người như làm đường, chăn thả quá mức đã khiến môi trường sống của thỏ rừng, rái cá cạn - thức ăn chính của sói - bị thu hẹp nghiêm trọng.

Trong khi đó, nhờ các chính sách bảo vệ, số lượng sói lại tăng gấp đôi. Khi "nhà ăn" tự nhiên trên núi đóng cửa, bầy sói buộc phải xuống núi, tìm đến đàn gia súc như một giải pháp sinh tồn cuối cùng. Chúng không phải kẻ xâm lược, mà là những kẻ đi "xin ăn" bất đắc dĩ.

Đi tìm lời giải cho bài toán "chung sống"

Việc kêu gọi tiêu diệt sói là một sai lầm, bởi chúng đóng vai trò "người dọn dẹp" quan trọng, giúp kiểm soát động vật ăn cỏ và bảo vệ thảm thực vật thảo nguyên. Tuy nhiên, bảo vệ sinh thái không thể đồng nghĩa với việc đẩy người dân vào đường cùng. Sự công bằng cần được thiết lập lại.

May mắn thay, những tín hiệu tích cực đang xuất hiện. Tại Thanh Hải, mức bồi thường đã được nâng lên 50% với quy trình xét duyệt nhanh chóng qua điện thoại. Ở Tân Cương, công nghệ đang được áp dụng để giải quyết xung đột: hàng rào điện năng lượng mặt trời gây tê nhẹ giúp xua đuổi sói mà không sát hại chúng; hay việc sử dụng máy bay không người lái và chó Ngao Tây Tạng để tuần tra. Song song đó, các nỗ lực phục hồi thảm thực vật và quần thể thỏ rừng đang được tiến hành để trả lại nguồn thức ăn tự nhiên cho sói.

Bảo vệ loài sói chính là bảo vệ sự cân bằng của hệ sinh thái, và gián tiếp là bảo vệ môi trường sống của con người. Nhưng văn minh thực sự không nằm ở những lệnh cấm cứng nhắc, mà ở việc tạo ra cơ chế để những người yếu thế nhất - những người chăn nuôi đang ngày đêm bám trụ trên thảo nguyên - không phải đơn độc gánh chịu cái giá của việc bảo tồn thiên nhiên.